Karbonu yakala, depola veya temizle

Doğa, her gün farklı şekillerde bize uyarı veriyor. İklim değişiyor, küresel karbon emisyonları artıyor, çevre krizi büyüyor. Bu konuda büyük şirketler, enerji kaynaklarını yenilenebilir enerjilerle değiştirmek için adımlar atarken ve çevreyle ilgili yatırımlarını artırırken bazı girişimler de olayın farklı bir boyutunu ele alarak karbondioksiti atmosferden temizlemek için çalışıyor. 

Neden mi? İklim değişikliğinin kötü etkilerini önlemek için atmosfere verdiğimizden daha fazla karbondioksiti yakalayıp depolayarak dünyanın net sıfır emisyona ulaştırılması gerekiyor. Yenilenebilir enerji ve enerji verimliliği gibi stratejiler önemli olsa da net sıfıra ulaşmak için karbondioksiti atmosferden aktif olarak uzaklaştıran stratejiler gerekiyor.

Neler yapılıyor?

2018 yılında yapılan bir araştırmaya göre, dünyanın 2˚C ısınmasını önlemek için 2050 yılına kadar her yıl atmosferden 10 milyar ton (10 gigaton) karbondioksit çekilmesi gerekeceği tahmin ediliyor ancak yalnızca erken aşamadaki bir avuç girişim bu konu üzerine çalışıyor. Bu girişimler, karbondioksit moleküllerini doğrudan havadan çeken makineler geliştiriyor, biyoatıkları yeraltına enjekte ederek yağa dönüştürüyor ya da yeniden ağaçlandırma veya toprakta daha fazla karbon tutabilecek tarımsal uygulamalar gibi doğal yaklaşımları teşvik etmek için sistemler geliştiriyor. Bazı bilim insanları ve kâr amacı gütmeyen kuruluşlar; özellikle silikat, kalsiyum ve magnezyum açısından zengin olan minerallerin karbondioksiti havadan veya yağmur suyundan çekme sürecini hızlandırma olasılığını araştırıyor.

Bu konuda yakın zamanda büyük yatırımlar alan Heirloom Carbon Technologies isimli girişim ise karbondioksiti havadan çekmek ve iklim değişikliğini yavaşlatmak için mineralleri kullanıyor. 

Heirloom, karbondioksitle bağlı kalsiyumdan oluşan öğütülmüş kireç taşı gibi malzemeleri elektrikli fırınlarla 400-900˚C ısıtarak sera gazlarının ortaya çıkmasını sağlıyor. Bu işlemin ardından elde edilen karbondioksit kolay bir şekilde yakalanıp sıkıştırılabiliyor, yeraltına enjekte edilebiliyor veya sonsuza kadar saklanabiliyor. Şirket, geriye kalan mineralleri kalsiyum karbonata dönüştürerek en az 10 kez yeniden karbondioksiti yakalama işlemi yapmayı hedefliyor. Tüm aşamalarıyla çevre dostu bir süreç tasarlanıyor.

Bu sürecin maliyeti de diğer teknolojilere göre daha uygun. Ticari ölçeğe ulaştığında ton başına 50 dolara karbondioksit temizleme işlemini yapabileceğini söyleyen Heirloom, 2035 yılına kadar 1 milyar ton temizlemeyi hedefliyor.

Karbonun havadan temizlenerek yeniden kullanılabileceğini savunan araştırma şirketi Carbon180'in başkanı Noah Deich, Climeworks ve Carbon Engineering gibi şirketlerin doğrudan havadan çekme (DAC) gibi teknik yaklaşımlarla kalıcı sonuçlar vadettiğini söylüyor ancak bu işlemler çok maliyetli oluyor. Heirloom ise toprak ürünleri gibi daha doğal ve ucuz çözümler sunuyor.

Neler olacak?

Karbon emisyonunu azaltmak çözüm değil. Stripe'ın iklim bölümünün başkanı Nan Ransohoff, 2050'deki karbon temizleme hedeflerine ulaşmak için "herhangi bir şansımız" olmasını istiyorsak atmosferdeki karbon temizlemeyle ilgili proje sayısını artırmamız gerektiğini söylüyor. 

Gezegenle ilgili büyük sorunlardan bahsedince Elon Musk’tan bahsetmemek tabii ki olmazdı.  Musk, nisan ayında XPrize şirketiyle dünyanın karbon dengesini eski hâline getirmek için karbondioksit emisyonlarını "dayanıklı ve sürdürülebilir" bir ölçekte azaltmak amacıyla uygulanabilir çözümler arayan bir yarışma başlattı.

Yakın zamanda ABD Başkanı Joe Biden, 2022 mali yıl bütçesinde, birçok kurumun düşük karbonlu malzeme satın alması için ayrılan bütçenin yanında, karbon temizleme yöntemlerini desteklemek ve ölçeklendirmek için de bir finansman ayrıldığını açıkladı.

Direkt hava yakalama teknolojisinin başarılarına dair hâlâ zaman ve maliyet soruları bulunuyor. Öte yandan, doğal çözümlerle maliyeti önemli ölçüde azaltabileceğini düşünen Heirloom, işlemi hızlandırmak için de robotlar, yazılımlar ve diğer otomasyon biçimlerinden destek almayı planlıyor ancak sistemin sağlamlığı konusunda şüpheler mevcut.

2050 yılında net sıfır emisyon hedefine ulaşmak için bu konuyla ilgili şirketlerin ve projelerin daha fazla desteklenmesi gerekiyor. Bireysel olarak ise araç kullanımını azaltmak, geri dönüşüme, yeşil alanların korunmasına ve çevre temizliğine dikkat etmek, enerji ve su kullanımını kontrol etmek gibi çok basit aksiyonlarla geleceğimizin daha temiz olmasına katkı sağlayabiliriz.