Doğal afetlerin makro etkileri

Yaz döneminin başından bu yana yitirdiğimiz ormanlarımıza dövünüyoruz. Her yangın, geleceğimizin yok olması, çocuklarımıza daha az yeşilli bir miras bırakmamız, ekolojik dengenin tamamen değişmesi anlamına geliyor. Ormanlarımızın içerisindeki canlıların ölmesi, belki de bir daha hiçbir zaman doğanın aynı şekliyle yerine gelmemesi demek.

Yangınlar sonucunda en büyük endişemiz, yangınlardan fırsat çıkaran utanmazların yanan alanları maden sahasına, turizm tesisine çevirme ihtimali. Geçtiğimiz 25 yılda bunu çokça gördüğümüz için “yok olmaz” ya da “bu sefer farklı olur” bile diyemiyoruz.

Yaşanan felaketler sadece orman yangınları ile sınırlı değil elbette. Deprem, su basması gibi doğal afetler hem bizim hem de dünyanın birçok ülkesinin yaşadığı gerçekler.

Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD), dünya çapında insanların ekonomik ve sosyal refahını iyileştirecek politikaları teşvik etmek için çalışan uluslararası bir kuruluş. İstihdam ettiği ekonomistler, analistler ve iş birliği yaptığı kurumlarla önemli raporlar ortaya koyan bir örgüt aynı zamanda.

05 Ağustos 2025 tarihinde “Aşırı Hava Olaylarının Makroekonomik Etkileri” başlıklı bir çalışma notu yayınladılar. Çalışma notunu hazırlayanlar ise Hélia Costa ve John Hooley.

Bizler her afeti yaşadıkça kaybolan ormanlara, yitip giden canlılara, su baskınlarının yarattığı maddi ve can kayıplarına, depremlerde ölen yüzbinlere kahroluyoruz. Çalışma ise aslında çok da düşünülmeyen bir alana dikkat çekiyor: yaşanan felaketlerin –aşırı hava olaylarının– makroekonomik etkilerini inceliyor. Araştırma, bu etkilerin kalıcılığını, mekânsal yayılımını ve belirleyici faktörlerini ortaya çıkarmaya çalışıyor.

Araştırmacılar, 2000–2018 yılları arasında 31 ülkede 1.600'den fazla bölgeyi kapsayan yeni bir veri seti kullanarak, aşırı hava olaylarının bölgesel GSYH, istihdam ve göç üzerindeki doğrudan ve mekânsal yayılma etkilerini tahmin etmeye çalışmış. En şiddetli felaketlerin bölgesel GSYH’yi %2,2 oranında azalttığını ve beş yıl sonra da yaklaşık %1,7’lik bir kaybın kaldığını tahmin etmişler. Yani etki, sadece ekonomik büyümenin anlık düşüşü ile sınırlı değil; sonraki yıllarda da devam ediyor.

Araştırmacılar hem doğrudan etkileri (felaketin yaşandığı bölgedeki sonuçlar) hem de dolaylı etkileri (komşu bölgelerdeki “yayılma” etkileri) birlikte incelemişler. Böylece önceki çalışmalarda ihmal edilen yayılma etkisi, bu araştırmada analize dâhil edilerek daha bütüncül bir tahmin yapılabilmiş.

Mekânsal yayılma etkisi tahmini çok önemli. Örneğin bir bölgenin 100 km içinde meydana gelen şiddetli bir afet, GSYH’da %0,5’lik bir düşüşe neden oluyor ki bu, doğrudan etkinin neredeyse dörtte birine eşit.

Özetle, araştırmacıların temel tahminleri; aşırı hava olaylarının afetten etkilenen bölgedeki reel GSYH seviyesini önemli ölçüde düşürdüğü ve bu etkilerin hem büyük hem de kalıcı olduğu yönünde.

Şiddetli afetler, GSYH’da trende göre %2,2’ye varan bir düşüşe yol açarken, yalnızca kısmi bir toparlanma görülüyor ve 5 yıl sonra bile %1,7’lik kayıp devam ediyor. Olumsuz etki zamanla güçlenirken, şok yılındaki ilk etki nispeten küçük kalıyor. Bu durum muhtemelen afet sonrası artan kamu harcamaları gibi dengeleyici talep etkilerinden kaynaklanıyor. Etkinin büyüklüğü, afetin yoğunluğuna da bağlı.

Orta şiddetteki afetlerin ise GSYH’da yaklaşık %0,5 civarında olumsuz etki yarattığı tahmin ediliyor. Ancak bu bile kayda değer bir düşüş.

Bu etkiler tek başına düşünülmemeli. Afetin yaşandığı bölgeden dışarıya göçler, sanayinin çekilmesi, turizm imkânlarının kaybolması, tarımsal üretimin bitmesi gibi unsurlar da önemli yan etkenler.

Aşırı hava olayları nedeniyle oluşan göçlerin etkisi ayrıca incelenmeli. Göç veren bölgeler ekonomik anlamda büyük kayıplara uğrarken, göç alan bölgeler kısa vadede artan harcamalar ve işgücüne katılım ile GSYH artışı yaşayabilir. Ancak uzun vadede artan talep üretimle karşılanamadığında enflasyon oluşabilir. Artan nüfusun getirdiği altyapı yetersizlikleri de uzun dönemli sorunlar arasında.

Afetler elbette çok ama çok üzücü. Yaşanmamaları en büyük temennimiz. Ancak ortaya çıkabilecek olumsuz ekonomik etkilerin tahmin edilmesi ve bunları önlemeye yönelik politikaların üretilmesi de bir o kadar önemli.

Afetlerin makroekonomik etkileri ve bunlara getirilecek olası çözümler, “Afet Yönetim Programları” içine dahil edilmesi gereken konular gibi duruyor.