Doğal gaz keşfi ve Doğu Akdeniz gerilimi

Hafta başında fabrika açılışında konuşan Cumhurbaşkanı Erdoğan, cuma günü Türkiye’de "yeni bir dönemin kapılarını açacak bir müjde" vereceğini açıkladı. Büyük bir heyecan dalgasına neden olan müjde açıklamasına piyasalar olumlu tepki verirken içerikle ilgili bahisler ise hızla açıldı. İlk iddia doğal gaz rezervi bulunduğu yönündeydi. Kaynağın AB ile bir süredir sıkıntıların yaşandığı Akdeniz’de mi yoksa Reuters’ın iddia ettiği gibi Karadeniz’de mi olduğu ise bilinmiyordu. Birkaç gün sonra Almanya Şansölyesi Angela Merkel’in Fransa Başbakanı Emmanuel Macron’u Cote d’Azur’daki yazlık malikanesinde ziyaret etmesi ve ikilinin ortak bir basın toplantısıyla Türkiye’ye Doğu Akdeniz’deki gerginliği azaltmak için çağrıda bulunması da doğal gaz tartışmalarını alevlendirdi. Beklenen gün geldiğinde ise Cumhurbaşkanı Erdoğan artık aşikâr olmuş müjdeyi açıkladı: “Karadeniz’de 320 milyar metreküp doğal gaz rezervi keşfettik.”

• Nedir? 20 Temmuz’dan bu yana Zonguldak’ın 170 metre açığında yer alan Tuna-1 araştırma kuyusunda çalışmalarını sürdüren Fatih sondaj gemisi 2100 metre derinlikte 320 milyar metreküplük doğal gaz rezervi keşfetti. Söz konusu keşif 8 yıl önce Romanya’nın Neptün bloğunda Petrom ve Exxon tarafından bulunan 120 milyar metreküplük rezervden bu yana bölgede yapılan en büyük keşif olma özelliği taşıyor.
   
• Neden önemli? Türkiye’de ihtiyaç duyulan enerjinin %70’i yurt dışından ithal ediliyor. Rusya, Azerbaycan ve İran’dan boru hatları vasıtasıyla gelen doğal gaz, Cezayir’den ise sıvılaştırılmış doğal gaz olarak tankerlerle temin ediliyor. Enerji ithalatının 2019’da ülkeye maliyeti ise 41 milyar dolar. Dolayısıyla doğal gaz keşifleri Türkiye’nin ithalatçıdan ihracatçı konumuna geçmesinde kilit rol oynuyor. Türkiye’nin olası enerji ihracatında potansiyel alıcılar olarak Bulgaristan, Ukrayna ve Yunanistan öne çıkıyor.
   
• Görüşler: Açıklanan rakam her ne kadar bazı çevrelerde hayal kırıklığına neden olsa da sektör analistleri keşfin kayda değer olduğu noktasında hemfikir. Türkiye’nin ekonomisine önemli ölçüde katkı sağlayacağı ve ülkeyi bir enerji merkezine dönüştüreceği görüşlerine ise temkinli yaklaşılıyor. Bloomberg’e açıklama yapan Wood Mackenzie analisti Ashley Sherman, keşfin Türkiye’nin bölgedeki potansiyel enerji üreticisi rolünü güçlendireceğini savunuyor. Londra merkezli portföy yönetim şirketi BlueBay’in strateji uzmanlarından Timothy Ash ise Türkiye’nin enerjide dışa bağımlılığın bitmesi için daha büyük bir keşfe ihtiyacı olduğu görüşünde.
   
• Gerilim: 2017’de enerji ve maden politikalarında dönüşüme giden Türkiye, son üç yılda Fatih, Yavuz, Kanuni isimli 3 sondaj gemisini ve Hayrettin Paşa ve Oruç Reis isimli sismik araştırma gemilerini derin deniz arama filosuna dahil etti. Gemilerin Karadeniz’deki hidrokarbon arama çalışmalarında kat edilen yola karşın Doğu Akdeniz’de ise gerginlik hakim. Deniz yetki alanlarının ihlal edildiğini iddia eden Yunanistan ve Kıbrıs Rum Kesimi, Türkiye’ye yaptırım uygulaması konusunda AB’ye baskı yapıyor.
   
• AB cephesi: Oruç Reis’in ağustosta sismik araştırmalar için Doğu Akdeniz’e yollanmasının ardından bölgedeki gerilimi çözmek için kolları sıvayan AB, sorunun masada müzakere edilerek çözülmesinden yana. AB’nin lokomotif ülkelerinin liderleri Merkel ve Macron’un geçen haftaki basın toplantısında verdiği mesaj da bu tezi doğruluyor. Öte yandan her iki lider de AB üyelerinin egemenliklerine yapılan herhangi bir saldırıyı kabul etmeyeceklerini vurgulamaktan çekinmiyor.
   
• Şimdi ne olacak? Doğu Akdeniz’deki gerilimin çözümü için iki tarafın da uzlaşmacı bir tavırla masaya oturması gerekiyor. Karadeniz’de ise arama aşamasından üretim aşamasına geçmeden önce tespit kuyuları açılarak üretim konsepti belirlenecek ve inşaat çalışmaları başlayacak. Türkiye’nin hedefi bulunan doğal gazı 2023’te kullanıma açmak olsa da uzman görüşü büyük yatırım gerektiren sürecin 7-10 yılı bulacağını gösteriyor.