Dünya sinemasından Oscar aday adayı film önerileri

Her yıl ağustos ve eylül aylarım, Wikipedia'nın “o” sayfasını düzenli olarak güncellemekle geçiyor: “List of submissions to the Academy Awards for Best International Feature Film” yani “Akademi Ödülleri’nin En İyi Uluslararası Film kategorisi için başvurular”. 

Dünya üzerinde adanmış Oscar takipçilerinin sayısı bir hayli fazla olduğundan, ülkelerin Oscar adayları olarak duyurulan seçimlerini en hızlı ve doğru bir şekilde öğrenmenin yolu, yaklaşık son on yıldır bu sayfa oluyor.

^{Emilia Pérez | Kaynak: İKSV}

Nedir? Ülkelerinin Oscar adayı olarak duyurulmaları, filmlerin Oscar adayı olduğu anlamına gelmiyor tabii ki. Oscar adayları açıklanmadan yaklaşık bir ay önce Akademi, 15 filmlik bir kısa liste duyuruyor; bunlardan beşi En İyi Uluslararası Film dalında ülkesine Oscar adaylığı getiriyor. Bu yıl kısa listeye kalan 15 film ve ülke 17 Aralık’ta, finalist 5 aday ise 17 Ocak’ta açıklanacak.

Oyunun kuralları: En İyi Uluslararası Film, kuralları sıkça değişen bir kategori. Hatta dört yıl önce, “yabancı” ifadesinin çağ dışılığından uzaklaşabilmek için kategorinin adı olan En İyi Yabancı Dilde Film de değiştirilmişti. Ülkelerin seçeceği filmlerin özetle şu üç şartı sağlaması gerekiyor:

• ABD dışında üretilmiş,
• Bir önceki yılın 1 Ekim’i ile o yılın 30 Eylül’üne kadar, başvuruyu yapan ülkede en az bir hafta gösterimde kalmış,
• Diyaloglarının ağırlıklı olarak İngilizce dışında bir dilde olması.

^{The Seed of the Sacred Fig | Kaynak: İKSV}

Seçimi kim yapıyor? Ülkelerin karar mekanizmaları farklılık gösterse de çoğu ülkenin kararı, devlete bağlı olarak çalışan kültür bakanlıkları, kurumları ya da komisyonları tarafından alınıyor. Danimarka, Fransa ve Meksika’nın da aralarında bulunduğu birçok ülke, kararını açıklamadan önce, bir ön elemeyle belirlenen kısa listeyi kamuyla paylaşmayı tercih ediyor. Karara etkisi ne olursa olsun, devletin seçim mekanizmasında yer alması, tartışmaları beraberinde getirebiliyor. Örneğin, 2016’da Brezilya’nın aday belirleme süreci krize dönüşmüş, 2019’da Türkiye’nin adayı olarak belirlendiğinde, Semih Kaplanoğlu’nun Bağlılık: Aslı filminin hiçbir festivalde gösterilmemiş, sektörün büyük çoğunluğu tarafından izlenmemiş olması tartışma yaratmıştı.

• Bu yıl Zeki Demirkubuz’un Hayat filmini seçen Türkiye’nin aday seçimi, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Sinema Genel Müdürlüğü başkanlığında toplanan ve Sinema Eseri Yapımcıları Meslek Birliği (SEYAP) ve Sinema Yazarları Derneği’nin (SİYAD) de aralarında bulunduğu 15 kurumun temsilcisinden oluşan kurulda oylanarak yapılıyor. Bugüne dek şeffaflıktan olabildiğince uzak bir şekilde yürütülen bu süreçte bu yıl bir değişiklik olduğunu eklemek gerek: T.C. Kültür Bakanlığı Sinema Genel Müdürü Birol Güven, seçilen filmi de duyurduğu 28 Ağustos’taki sosyal medya paylaşımında, değerlendirmeye alınan filmleri ve komitede yer alan isimleri yayımladı. Böylece aday seçim sürecinin ayrıntıları ilk kez kamuoyuyla paylaşılmış oldu. Güven, 13 filmin Türkiye’nin Oscar adayı olmak için başvurduğunu, bunlardan Tereddüt Çizgisi’nin geçen yıl da başvuruda bulunduğu için oybirliğiyle değerlendirme dışı tutulduğunu ve Hayat’ın oy çokluğuyla seçildiğini açıkladı.

^{Hayat | Kaynak: İKSV}

2024’ün tartışmalı ülkeleri: İran’ın seçimini yapan Farabi Sinema Vakfı’nın hükümet kontrolünde olması, Mohammad Rasoulof’un rejimin propagandasına uymadığı için hapis cezasına çarptırılmasının ardından Almanya’ya sürgüne gitmek zorunda kaldığı bu yıl her zamankinden daha çok tartışma yarattı. İran Bağımsız Film Yapımcıları Derneği bir bildiri yayımlayarak “sansür ve baskıyla bilinen devlet kontrolündeki bir kuruluşun, hâlâ Oscarlar için İran sinemasının temsilcisini seçmesine izin verilmesinin” nedenini sorguladı. 

• Neticede Farabi Sinema Vakfı İran’ı temsilen Babak Lotfi Khajepasha’nın In the Arms of the Tree filmini seçti; Mohammad Rasoulof’un Cannes’da övgüyle karşılanan filmi The Seed of the Sacred Fig’in ise Almanya’yı temsil etmesine karar verildi.

Bir diğer tartışma ise Yunanistan’ın seçimini etkiledi. Ağustos ayında Yunanistan Kültür Bakanlığı tarafından belirlenen ilk seçim komitesinin bir anda tamamen değiştirilmesinden sadece bir bakanlık çalışanı sorumlu tutuldu. Başvuru yapan 20 yönetmenden 19’u, nedeni açıklığa kavuşturulmayan bu kararı protesto ederek başvurularını geri çekerken, bakanlık yeterli sayıda başvuru yapıldığını öne sürdü; çekilmeyen tek filmi, Eva Nathena’nın Murderess’ini seçti.

2024’ün adayları, favorileri: 97. Akademi Ödülleri’nin En İyi Uluslararası Film kategorisi için başvurular 2 Ekim’de kapandı ve şimdilik başvurusunu duyuran 86 ülke var. Bu sayı geçen yılın (92) biraz altında fakat Akademi’nin başvuruları inceleyip resmî listeyi yayınladığı süreç birkaç hafta daha alabiliyor ve şimdilik haberdar olduğumuz listeye başvurup da duyurmamış ülkeler eklenebiliyor ya da kurallara uymadığı gerekçesiyle diskalifiye edilen ülkeler olabiliyor. Şu an favori gösterilen filmler ve ülkeler sırasıyla Jacques Audiard, Mohammad Rasoulof ve Walter Salles gibi ünlü yönetmenlerin imzasını taşıyan Emilia Pérez (Fransa), The Seed of the Sacred Fig (Almanya), I’m Still Here (Brezilya).

^{Laapataa Ladies | Kaynak: IMDb}

Nerede izleyebilirsin? Ülkelerinin Oscar başvurusu olarak seçilen filmlerin birçoğu bu dönemde halen festival ya da yaygın gösterim yolculuklarına devam ettiğinden, bunları izlemek ve erişmek gelecek yılın ikinci çeyreğine kadar mümkün olmayabiliyor. Bu sene Türkiye’deki Adana, Antalya, Ayvalık ve İstanbul Film Festivalleri’nin de programında yer alan filmlerin bazıları önümüzdeki aylarda gösterime girecek. Bazıları ise MUBI ve Netflix başta olmak üzere çeşitli platformalarda erişilebilir olacak. 

Şu anda evinden izleyebileceğin dört film var: İrlanda’nın adayı Kneecap’i Apple TV+ üzerinden kiralayabilir, Hindistan’ın adayı Laapataa Ladies, Malezya’nın adayı Abang Adik ve Şili’nin adayı In Her Place’i Netflix’te izleyebilirsin.

Keşif: 5 film önerisi

^{Dahomey | Kaynak: İKSV}

🇸🇳 Dahomey, Senegal

Berlinale’nin büyük ödülü Altın Ayı’ya layık görülen Mati Diop imzalı Dahomey, Afrika’daki Dahomey Krallığı’ndan Fransa’ya kaçırılmış 26 eserin ülkesi Benin’e iade sürecini bana Deniz Tortum’un sinema dilini anımsatan bir biçimde belgeliyor. Bu gelişmenin olumlu ya da olumsuz olduğunu, bu politik hamlenin Benin hükümetinin “Batı’yı” şirin gösterme çabası mı yoksa milliyetçi bir zafer mi olduğunu tartışan ikinci yarısı bir anlamda filmi ve aldığı ödülü de tartışmaya açıyor aslında: Bu ödül Afrika’nın bir zaferi mi yoksa “Batılıların” kendini iyi hissetme çabası mı? 

^{The Devil’s Bath | Kaynak: The Hollywood Reporter}

🇦🇹 The Devil’s Bath, Avusturya

Goodnight Mommy (2015) ve The Lodge (2019) filmleriyle korku sinemasına yeni bir nefes getiren Avrupalı yönetmen ikilisi Severin Fiala ve Veronika Franz, bu yıl Berlin Film Festivali’nde prömiyeri yapılan yeni filmleriyle sinemalarını folk-horror türüne kaydırıyor. 18. yüzyıl Avusturya’sında, orman köylerindeki küçük ve kapalı topluluklarda mutsuz evliliklere hapsolmuş ya da toplum baskısı altında ezilmiş kadınların yaşadığı buhranı kan dondurucu bir şekilde, korku türünün tüm nimetlerinden faydalanarak sunuyor. Dini nedenlerle intiharın yasak, kabul edilemez ve tercih edilmez olduğu bir çağda ölmenin tek yolunun canice yöntemler bulmak olduğunu tarihî gerçeklere dayanarak aktaran film, özellikle müzikleri ve Berlin’de ödüllendirilen görüntü yönetimiyle dikkat çekiyor.

^{Flow | Kaynak: The Hollywood Reporter}

🇱🇻 Flow, Letonya

Bu ödül sezonunda En İyi Animasyon Film kategorisinin de iddialı yapımlarından olacağa benzeyen bu diyalogsuz Letonya yapımı, bir sel felaketiyle yerinden edilen bir kedinin, başka hayvanlarla dolu bir teknede verdiği hayatta kalma mücadelesini anlatıyor. Yalnızlığı tercih eden bir hayvanın, hayatta kalma güdüsüyle farklı türden hayvanlarla sağladığı birliği animasyon tekniğindeki ustalığı ve baş döndürücü müziklerle izlemek oldukça keyifli. 

^{How to Make Millions Before Grandma Dies | Kaynak: IMDb}

🇹🇭 How to Make Millions Before Grandma Dies, Tayland

Türkiye’deki her izleyenin “Tayland’ın Babam ve Oğlum’u” olarak yorumladığı bu göz yaşı tufanı, ölmek üzere olan bir anneanne ve mirasına konma umuduyla onun bakımını üstlenen ve bu süreçte onu çok sevdiğini fark eden torununun hikayesi. Çeviride kaybolanlar var mı ya da kültürel farklılıklar bu filmi benim gözümde daha mı iyi kılıyor bilmiyorum ama ağlamaktan perişan halde izlememe rağmen hiç duygularımın sömürüldüğünü ya da filmin tribünlere oynadığını düşünmedim. Hassas noktalarımdan olan büyükanne-torun ilişkisini, aile içi farklı ilişkilerle karşılaştırarak ve sevginin, emeğin karşılıksız olduğundaki değerini hatırlatarak işleyen bu film iyi ki var.

^{Kneecap | Kaynak: Belfast Telegraph}

🇮🇪 Kneecap, İrlanda

Belfast, Kuzey İrlanda merkezli müzik grubu Kneecap’in gerçek hikayesini anlatan ve grubun gerçek üyelerinin rol aldığı film yılın en büyük sürprizlerinden biri bana kalırsa. Birleşik Krallık’ın ayrımcı politikalarına karşı anadil hakkını savunan Kuzey İrlanda halkının hareketi sesini duyurmaya çalışırken, İrlandaca rap yapmaya başlayarak bir anda gençlerin anadillerine olan ilgisini arttırmayı başaran grubun hikayesi ilham verici. Kurgusundaki dinamizmi ve tabii Kneecap şarkılarının yüksek enerjisi de cabası… 

Duende’den:

• Almanya, Brezilya, Danimarka, Fransa, İtalya, Kanada, Kosta Rika, Norveç, Romanya, Slovenya ve Ukrayna’nın adaylarıyla ilgili kısa yorumlarımı Duende’deki Ayvalık Uluslararası Film Festivali (🇩🇪🇨🇦🇨🇷), Filmekimi (🇧🇷🇩🇰🇫🇷🇮🇹🇳🇴), 29. Saraybosna Film Festivali (🇺🇦) ve 30. Saraybosna Film Festivali (🇷🇴🇸🇮) yazılarında bulabilirsin.