Eğlence dünyasının yeni kötü çocuğu: Sphere

29 Eylül’de U2 konseri ile kapılarını açan dünyanın en büyük müzik küresi Sphere’in fotoğraf ve videoları neredeyse sosyal medyadaki keşfet akışını ele geçirdi. Sphere’in etkileyici mimarisini ve görsel-işitsel sistemlerini ilk kez deneyimleyen U2, canlı sahnede yeni bir dönemin başlangıcını da yaptı. Las Vegas’ta yer alan mekân, dış kaplamasındaki LED’ler sayesinde şehrin her köşesinden görünmenin dışında kocaman da bir reklam panosu olma özelliğine sahip.

Madison Square Garden Entertainmant’ın 2.3 milyar dolarlık yatırımıyla Populous tarafından dört yılda inşa edilen Sphere, 18 bin 600 koltuk kapasiteli, deneyimi çok daha derinleştirmek için ses ve hareketi algılayan dokunsal teknolojiye sahip. Titreşimli 10 bin adet koltukları ve alana dolan kokularla tamamlanan 360 derecelik sürükleyici bir deneyim yaratma potansiyeli mevcut. İç mekân, 160 binden fazla hoparlör tarafından desteklendi. 111 metre yüksekliğe ve 157 metre genişliğe sahip yapı, 580 bin metrekarelik tamamen programlanabilir dev ekranında 1.2 milyon LED ışıkla süslenmiş animasyonu izleyicilere sundu ve sunmaya devam ediyor.

^{Sphere | Kaynak: CNN}

New York eğlence gurusu James Dolan’ın buluşu olan Sphere, bu dev ve ölçeklenmesi güç sayıların  yanında tarifsiz büyüleyicilikte bir atmosfere sahip. Her konser videosuna denk geldiğimde bir kere dahi bile olsa o kürenin içinde vadedilen deneyimi yaşamak isterim. Fakat hayallerimi süsleyen bu kürenin parlak yüzünün ardından karanlık bir yanı hiç yok mu? Geleceğin trendlerini sunan fütüristtik eğlence merkezi Sphere hizmete açılırken aynı zamanda doğaya ve çevresindeki yaşam alanlarına da ciddi zararlar veriyor olabilir mi?

Bir yandan pek çok müzik grubu iklim krizine karşı en az enerji tüketimi sağlayan çevre dostu turneler yaparken bu dev kürenin dünyanın en büyük ve en pahalı pazarlama platformu olarak anılan dış cephesindeki parlak ışıklar sürdürülebilirliği ne kadar destekliyor?

^{Sphere | Kaynak: Venues Now}

21 bin evin toplamı enerji tüketiyor

Sphere’in yetkilileri mekânın yüksek sürdürülebilirlik standartlarına ulaşmak ve enerji tüketimini en aza indirmek için tasarlandığının altını çizdi. Bununla kalmayıp Sphere’ın LED ekranlarının günümüzde mevcut olan en enerji tasarruflu aydınlatmayı kullandığını da belirttiler. Hatta Sphere’in Genel Başkan Yardımcısı ve Operasyonlardan Sorumlu Başkanı Rich Claffey, “Mekânda yenilenebilir enerji konusunda bir endüstri standardı belirledik. Başından beri Sphere’i çevresel etkiyi en aza indirecek ve gelecekte de sürdürülebilir bir operasyon yaratmaya yardımcı olacak şekilde tasarladık,”dedi. 

Peki hepimizin alışık olduğu havalı sürdürülebilirlik açıklamalarının ardına geçtiğimizde karşımıza çıkan tablo nedir? Araştırmalara göre Sphere’in tüm sisteminin en üst kullanımda olduğu dönemde yaklaşık 21 bin evin toplam kullandığı kadar elektrik tüketeceği yönünde. Sphere Entertainment, gelecek ağustos ayında mekânın enerjisinin yaklaşık yüzde 70’inin güneş enerjisinden geleceğini duyurdu ve Sphere’i ülke çapındaki eğlence mekânları tarafından yenilenebilir enerji kullanımı için bir model hâline getireceğini söyledi. Fakat bu muhteşem ışık gösterilerini destekleyecek 1.5 milyar dolarlık güneş enerjisi çiftliğinin henüz temelleri bile atılmadı.

^{Sphere | Kaynak: The Verge}

Göçmen kuşlar yönlerini göremeyebilir

Çevreye dair bir başka korkulansa cep telefonu kameralarının odağında olan Sphere’in ışıklarının Las Vegas’ın ışık kirliliğine katkı sağlayacağı. Bunun da Nevada’daki yaban hayatı olumsuz yönde etkilemesi. Los Angeles Times köşe yazarı Carolina A. Miranda’nın  makalesinde  2001 yılında Luxor Hotel & Casino’nun ışıklarının yarasa sürülerini şehre çektiğini söyledi ve Sphere’in de bu gibi korkulara neden olduğunu belirtti.

Nevado Üniversitesi’nden biyolog Jenny Ouyang da “Kuşların çoğu yıldızlar aracılığıyla yön buluyor. Bu nedenle gökyüzünü aydınlatırsanız yönlerini bulamazlar. Göç mevsiminde küredeki mavi tonlar sınırlı olmalı. Daha kısa dalga boyundaki ışık daha zararlıdır, bu nedenle daha uzun dalga boyuna sahip kırmızımsı bir ışık kullanmalılar,”dedi.

Okuduğum çoğu makalede “Dünyanın Sphere gibi böyle büyük bir mekâna ihtiyacı var mı?”sorusunun birçok kez dile getirildi. Eğlence endüstrisinin iklim krizinin önlenmesine bilinçli bir şekilde katkı sağlaması beklenirken Sphere, açıldığı ilk andan beri çevresine büyük bir sorun yaratma potansiyeline sahip. Her ne kadar mekânın yenilebilir enerji ile yola çıktığı söylense de U2’yu izlemek ve ilk kez bu deneyimi yaşamak isteyen birçok kişi Las Vegas’taki açılışa özel jetleriyle geldi. Ayrıca dev küreyi görmek isteyenlerin fosil yakıtla çalışan ulaşım araçlarını kullanması ve buna bağlı olarak şehrin trafiğinin arttırması gibi birçok olumsuzluk da gelecekte daha belirgin bir şekilde sorun oluşturacak. Bu da büyüleyici Sphere videolarının arka planında pek çok karamsar ve karanlık bir tablonun olduğunun kanıtı.

^{Sphere | Kayna: Reddit}

Londralılar karşı: “Pencerenizin dışında bu kocaman küre ile yaşamaya çalıştığınızı hayal edebiliyor musunuz?”

MSG Entertainment, Sphere’in ardından Londra’nın doğusundaki Stratford’da da benzer bir küre inşa etme çalışmalarına başladıkları duyurdu. Konser salonlarıyla ünlü Londra şehri, Sphere için hiç hazır değil. Şehirde şimdiden “MSG Sphere’ı durdurun” kampanyaları düzenlenmeye başlandı. Birçok Stratford sakini bu kürenin komşuları olmalarını reddettiklerini dile getirdi. En çok dile getirilen düşünce yeni bir müzik mekânına kucak açtıkları ancak yaşam alanlarında böyle saldırgan mimariye sahip bir yer istemedikleri şeklinde oldu.

Bazı şehirlerin ruhuna tamamen hitap eden konser salonları vardır. Kapısı sokağa açılan ve olduğu mahalleyi kültürel anlamda geliştirip güzelleştiren. Stratfordlular verdikleri röportajlarda Sphere’in bu gibi önceliklere ve yerel kimliğe asla sahip olmayacağını belirtti. Hatta gelir seviyesi düşük mahallerdeki kiraları ve yaşam maliyetlerini arttıracağını savundular: “Stratford, Las Vegas değil. Sphere yetkilileri yerel sanatçıları destekleyecek yeni bir konser mekânı inşa etmekle pek ilgilenmiyor. Nüfusun yoğun olduğu bir bölgede yeni bir reklam ekranı oluşturmakla ilgileliler. Pencerenizin dışında bu kocaman küre ile yaşamaya çalıştığınızı hayal edebiliyor musunuz? Bu bölgede kalıp yaşayamayacağız ve burası daha da soylulaşacak.”

MSG Entertainment ise London Sphere’in şehrin geleceğine uzun vadeli bir yatırım olarak hizmet eden, bölgenin gelişmesine katkı veren ve binlerce iş imkânı yaratan önemli bir yatırım olduğunu anlattı: “Sphere’ı Londra’ya getirmeye ve binlerce iş gücü yaratmaya talibiz, birçok kültürel ve ekonomik faydayı sağlamak için de kararlıyız.” Londra Belediye Başkanı Sadiq Khan ise Sphere’in proje teklifini henüz yanıt vermedi. Projenin onaylanıp onaylanmayacağı fazlasıyla merak konusu.

^{Sphere | Kaynak: The Globe and Mail}

Gelecek şovların söylentileri

Sphere, başta dediğim gibi dev yapısıyla konser izlemeyi çok başka bir boyuta taşıyarak anın içinde olmamızı sağlıyor ve müzikle görsel dünyayı birleştirerek zamanın ötesinde bir deneyim yaratıyor. U2’nun muhteşem “UV Achtung Baby Live” adlı 25 konserlik şovu, şubat ayında son bulacak. Tüm biletler tükendiğinden kara borsadakilerinin fiyatı minimum 600 dolardan başlıyor. U2 sonrası kürede Vegas yıldızları Adele, Rod Stewart ve Britney Spears’ın sahne alacağı fısıltılar arasında. Bu isimlere bakınca müzik endüstrisi, aslında yine risk almıyor. Sphere de hâlâ geleneksel isimlerle yola devam ediyor. Anlaşılan “geleceğin” konser mekânları çok daha bencil, çok daha abartılı ve günün getirisi olarak çok daha para odaklı olacak.