'Germinal'den 'Asi Şehirler'e, 'Sefiller'den 'Başkaldıran İnsan'a: İsyan günlerinde edebiyat

Avrupa’da bu sonbahar öğrenciler, çalışanlar ve kiracılar farklı taleplerle sokağa çıkıyor. Haberlerde gördüğümüz kalabalıkların ardında geçim derdi, ertelenen hayatlar, seslerinin duyulmadığını düşünen insanlar var. "Germinal"den "Asi Şehirler"e, "Sefiller"den "Başkaldıran İnsan"a uzanan kitaplar bu itirazın nasıl büyüdüğünü ve geride ne bıraktığını anlatıyor.
'Germinal'den 'Asi Şehirler'e, 'Sefiller'den 'Başkaldıran İnsan'a: İsyan günlerinde edebiyat

Duende

Duende

Her hafta müzik, sinema, eğlence ve sanat dünyasından söyleşiler, incelemeler, öneriler, podcast’ler ve keşif notları e-posta kutunda.

Ekim sonunda Brüksel’de Reuters kameralarına yansıyan on dokuz yaşındaki Maya Gourdel, bir masada oturmuş, renkli kalemlerle pankart hazırlıyor. Yazdığı cümle tanıdık: 

“Biz yanarsak siz de bizimle yanarsınız!” 

Suzanne Collins’in Açlık Oyunları dizisinin üçüncü kitabı Alaycı Kuş’tan bir alıntı. Belçikalı bir öğrenci olan Gourdel, okul koşullarının iyileştirilmesi için eylem yapıyor. Kameraların ancak sokakta çöpler yakılmaya başlandıktan sonra kendilerine döndüğünü söylüyor; asıl istediği ise medyanın odağını şiddete değil, taleplerine çevirmesi.

Bir roman kahramanının sözü ile gerçek bir öğrencinin talebi ilk bakışta birbirine çok yakın gibi görünse de Katniss’in dünyasından Brüksel’e gelene kadar çok şey değişiyor. Romanda Katniss’in kime, neye karşı çıktığını ve onu o noktaya getirenleri biliyoruz. Haber görüntülerinde ise çoğu zaman olayların ortasında buluyoruz kendimizi: Kalabalıklar, polis kordonu, tazyikli sudan kaçan insanlar, öfkeli yüzler. Bu görüntüler, protestocuları sokağa getiren hikayeyi her zaman anlatmıyor.

Avrupa’nın 2026 sonbaharında bu görüntüler çoğaldı. Belçika’nın Liège kentinde öğrenciler Ekim başından itibaren eğitim masraflarını ve kalabalık sınıfları protesto etti. Fransa’da okul koşullarına ilişkin itirazlar hayat pahalılığı ve kamu hizmetlerini de içine alarak genişledi; 17 Ekim’de öğrenci örgütleri, sendikaların ve Sarı Yelekliler’in hayat pahalılığı çağrısıyla aynı yürüyüşlerde buluştu ve birçok şehirde barışçıl kortejlere şiddet olayları da eşlik etti. Sarı Yelekliler 24 ve 31 Ekim’de yeniden sokaktaydı. 5 Kasım, 17 Ekim’den bu yana en kalabalık gün oldu: Resmî kaynaklara göre 600 bin kişi, sendikalara göre 1,6 milyon kişi meydanlardaydı. Madrid’de ve Lizbon’da ise barınma, insanları meydanlarda buluşturan başlıca meselelerden biri oldu.

Bu eylemleri tek bir başlıkta toplamak kolay değil. Yazı boyunca isyanı protesto, grev ve direniş gibi farklı karşı çıkış biçimlerini birlikte düşünmeye yarayan geniş bir başlık olarak kullandık. Öğrencinin eğitim talebiyle kiracının barınma mücadelesi aynı değil; grev, yürüyüş ve kamu malına zarar verme de farklı eylemler. Yine de okula, işe ve eve dair şikayetler, insanların hayatlarını belirleyen kararlarda ne kadar söz sahibi olabildiği sorusunda kesişebiliyor

Evde yapılan hesap sokağa çıkınca değişiyor

Émile Zola’nın Germinal’inde, Kuzey Fransa’nın bir maden kasabasındaki büyük çatışmadan önce bir evin içindeyiz. Sofraya ne konacak, alınan ücret kaç gün yetecek, çocuklar nasıl doyacak? Maheu ailesi için çalışmak, yoksulluktan çıkmanın güvencesi olmaya, kahve, şeker ve uzun zamandır yiyemedikleri bir parça et getirmeye kısaca geçinmeye yetmiyor. Grev kararı da bu durumdan kolay bir çıkış anlamına gelmiyor: Çalışırken geçinemeyen insanlar, çalışmadıklarında nasıl dayanacak?

Zola, işçilerin haklılığını göstermek için onları kusursuzlaştırmaz. Korku, öfke, kıskançlık ve dayanışma aynı mahalle sınırları içinde yaşar. Grev uzadıkça başlangıçta birlikte söylenen sözlerin bedeli her evde farklılaşır. Birinin dayanabileceği bir hafta, başkasının çocuğu için açlık anlamına gelir.

"İnsan tek başına güçlü ve yürekli olabilirdi, ama açlıktan kırılan bir topluluk güçsüzdü."

Bugünün öğrencileriyle Zola’nın madencilerinin aynı koşullarda yaşadığını düşünemeyiz. Ama Germinal’in ortaya attığı soru bugün için de geçerli: İnsan, tek başına çözmeye çalıştığı bir güçlüğü ne zaman ortak bir haksızlık olarak görmeye başlar? Kirasını ödeyemeyen biri önce harcamalarını kısmayı deneyebilir; sınıfta yer bulamayan öğrenci daha erken gitmeye çalışabilir. Başkalarının da benzer sorunlarla uğraştığını gördüğünde, bunların kişisel beceriksizlikle açıklanamayacağını fark edebilir. Ama bu fark ediş tek başına ortak hareket yaratmaz; taleplerin paylaşılması, insanların birbirine ulaşması ve eylemin sürmesi gerekir.

Charles Tilly’nin Toplumsal Hareketler kitabı bu sürecin nasıl işlediğine bakıyor. Toplumsal hareketi tek bir öfke patlaması ya da yürüyüş olarak değil, zaman içinde sürdürülen kamusal bir talep kampanyası olarak ele alıyor. Toplantıları, ittifakları, yürüyüşleri, sloganları ve grevleri bu kampanyanın parçaları olarak değerlendiriyor. Eylemciler bunlarla haklılıklarını, birliklerini, sayılarını ve kararlılıklarını kamuya gösteriyor. Dolayısıyla bu çabaların sürekliliği önem kazanıyor.

Fransa’da 5 Kasım gösterileri öncesinde bazı çalışanlar, hafta içi greve katılmanın getireceği ücret kaybını ve eylemin sonuç verip vermeyeceğini düşünüyordu. Bu tereddüt, talepleri paylaşmakla eyleme katılmanın aynı şey olmadığını hatırlatırken Germinal’in açtığı tartışmayı bugünün somut koşullarına getiriyor. Bir harekete katıl(a)mayanı hemen kayıtsızlıkla suçladığımızda, katılımın bedelini de görünmez kılabiliyoruz. 

Susmak kabul etmek anlamına mı geliyor?

Dolayısıyla hareketin hikayesini ilk yürüyüşle başlatmak, ondan önce yaşananları kaçırmamıza neden olabilir. James C. Scott, Tahakküm ve Direniş Sanatları’nda insanların güçlü olanın karşısında söyledikleriyle kendi aralarında konuştukları arasındaki farkı inceler. Açık itirazın bedelinin yüksek olduğu ilişkilerde hoşnutsuzluk, şakalarda, söylentilerde, hikayelerde ve dolaylı sözlerde yaşayabilir. Kamusal olarak gösterilen itaat, kişinin içinde bulunduğu düzeni bütünüyle benimsediğini kanıtlamaz. Scott’ın “gizli senaryo” kavramı, görünür siyasetin dışında bırakılan bu konuşmaları duymaya çalışır.

Kitap bizi iki kolay yorumdan uzaklaştırır. İnsanların uzun süre sessiz kalması, hiçbir sorun yaşamadıkları anlamına gelmeyebilir. İlk açık itirazları da bütün düşüncelerinin o sabah oluştuğunu göstermez. Birbirine anlatılan küçük haksızlıklar, yöneticinin ardından yapılan bir şaka, yalnız olunmadığını belli eden bir bakış. Scott bunların hiçbirini büyük bir ayaklanmanın habercisi saymaz, yalnızca itirazın açıkça söylenemediği yerde hangi biçimlere büründüğünü izler. Bir öğrencinin okul yönetiminin karşısında susup arkadaşlarının yanında konuşması, bu sıralamanın içinde sıradan bir davranış olur. Scott’ın sorusu burada ikiye bölünür: Biri neden konuşuyor, öbürü neyi kaybetmekten çekiniyor?

Kalabalık olmak yetiyor mu?

Scott’ın izlediği gündelik itirazların ardından, Sefiller bizi barikattaki açık mücadeleye götürür. Haziran 1832’de General Lamarque’ın cenazesiyle başlayan ayaklanmada Enjolras ve arkadaşları, cumhuriyet için savaşırken Paris’in geri kalanından destek bekler. Şafak yaklaşırken bekledikleri geniş katılımın gelmediği anlaşılır. Barikattakilerden biri, “Yurttaşlar, ölerek protesto edelim bunu! Halk cumhuriyetçileri yüzüstü bıraksa bile cumhuriyetçilerin halkı yüzüstü bırakmayacaklarını ispatlayalım!” der. Hugo, adını vermediği bu kişiyi “cesetlerin protestosuna hükmeden adam” diye anar.

Sefiller, ortak bir davaya inanmanın başkalarını da harekete geçirmeye yetmeyebileceğini gösterir. Barikattakiler için artık mesele yalnızca neye karşı çıktıkları değil, bekledikleri destek gelmediğinde nasıl davranacaklarıdır. Sefiller bize destek bekleyenlerin yalnızlığını ve haklı olduğuna inanmakla başkalarını harekete geçirebilmek arasındaki mesafeyi gösterir. Bir davanın ahlaki gücü, toplumsal desteğinin ölçüsü olmayabiliyor. Tıpkı uzaktan destekleyenlerin ne kadarının ertesi gün sokağa çıkacağının belli olmaması gibi. Nasreddin Hoca’nın Timur’un Filleri fıkrasında arkasında kimsenin kalmaması gibi. 

Aynı mesafeyi Zeynep Tüfekçi dijital çağda ölçüyor. Henüz Türkçeye çevrilmemiş Twitter and Tear Gas: The Power and Fragility of Networked Protest kitabında Gezi’den Arap Baharı’na ve Occupy’a uzanan hareketlerin neden önce hızla büyüyüp sonunda kalıcılaşamadığını sorguluyor. Yazara göre çevrimiçi ağlar insanları biraraya getirmeyi kolaylaştırıyor ama birlikte karar verme, anlaşmazlık çözme ve yön değiştirme becerileri aynı hızda birikmiyor. Başka şehirde benzer sıkıntıyı yaşayan birini bugün daha çabuk bulmak mümkün oluyor. Ancak bir sözü paylaşmakla bir hareketin yükünü almak arasındaki fark yerinde kalıyor; zira gerçek toplumsal dönüşümler, konfor alanından çıkmayan bir "klavye tetikçiliğiyle" değil, sahada sabırla örülen kalıcı bağlarla inşa ediliyor.

Şehirde kalmak da bir talep

Bugün pek çok kişiyi sokağa çıkaran taleplerden biri de yaşadığı evde, şehirde kalabilmek. Yeterli ve güvenli konuta erişim, insan onuruyla bağlantılı temel bir hak olarak kabul ediliyor. Madrid’de 87 yaşındaki Maricarmen Abascal’ın, 1956’dan beri oturduğu evden 23 Eylül’de sedyeyle tahliye edildi. İspanya’daki konut hakkı protestolarının simgelerinden birine dönüşen Abascal 7 Ekim’de yatırıldığı hastanede öldü. 11 Kasım’da İspanya, Kiracılar Sendikasının önderliğinde on dört yıl sonra ilk genel grevini yaşadı. Berlin’de de 20 Eylül’deki eyalet seçiminin en çok konuşulan başlığı kiralar ve konut sıkıntısıydı.

Meydanları dolduran protestoların tek nedeni kiraları ödeyememek değil. Ödeyebileceğiniz kiraların olduğu semtlerin alıştığınız çevrenin dışında kalması. Arkadaşlarınızdan uzağa taşınmak zorunda kalmanız, işe gidiş sürelerinizin uzaması, geçim derdinin aile kurma planlarınızı erteletmesi hatta şehir değiştirmek zorunda kalmanız. Özge Akkaya’nın yazısındaki ifadeyle “sınıfsal veda”. 

Evlerin birer kâr ve yatırım aracına dönüşmesi, mahallelerin yıkılıp yeniden yapılması ya da meydanların kullanımı, orada yaşayan insanların günlük hayatını doğrudan etkiler. Bu nedenle, bu ortak hayatın nasıl olacağına dair söz sahibi olmak önemlidir. Ancak, İstanbul’daki Sulukule ve Tarlabaşı gibi projeler mahalle sakinlerini evlerinden ederken, yaşadıkları yerin kimin yararına ve nasıl değişeceği konusunda söz hakkı tanınmamıştır. 

David Harvey, Asi Şehirler kitabında Henri Lefebvre’in "şehir hakkı" fikrini ele alırken, meselenin sadece şehrin imkanlarından faydalanmak olmadığını vurgular ve asıl kritik soruyu sorar:

"Şehrin nasıl değişeceğine kim karar veriyor?"

Latife Tekin’in Berci Kristin Çöp Masalları, bu tartışmayı bir çöp tepesine taşır. Bir kış gecesi, şehrin çöpünün boşaltıldığı tepeye, çöp yığınlarının az ötesine, ilaç ve ampul fabrikalarının alt yanına sekiz kondu kurulur. Rüzgarın ve yıkımcıların yıktığı evleri insanlar ellerinde kalan malzemeyle yeniden (ve yeniden) kurar. Tepeye “Savaştepe” adını verirler. Bir ay sonra resmî giysili iki adam tabelayı indirip yerine “Çiçektepe” yazılı mavi bir teneke levha asar. Mahalleye ilaç fabrikasının atığı ılık mavi bir su akar. Onunla yıkananların yüzü mosmor kesilir, derisi dökülür, çamaşırları maviye çalar. Yine de mahalleli o sudan vazgeçmez. İlaç fabrikasının işçileri işi bırakınca mahalleli bu sudan olur. Grevciler mahallede bildiri dağıtıp destek ister. 

"Türkü Çöp Yolundaki ilk grevden kalmaydı. Aslı, 'Çöp Yolu’nun ak çadırdan gülü var, gülü var da hayli arsız yeli var' diye başlardı. Pil işçisi kadınların yakmasıydı. Pil grevinden sonra kapıya grev bezi asan iplik işçileri, Çöp Yolu’nda halay çekerken, türkünün gülünü yeline kaptırdılar."

Çöp Yolu’nda grev türküsü bir fabrikadaki direnişi öteki işçilere ulaştırır. Ursula K. Le Guin’in Mülksüzler’inde dayanışmanın nasıl işleyeceği bu kez ütopik bir dünya üzerinden tartışılır.

Mülkiyet kalkınca eşitlik gelir mi?

Urras’taki eşitsiz düzene karşı çıkan bir grup insan, kurak uydu Anarres’te özel mülkiyetin olmadığı anarşist bir toplum kurar. Fizikçi Shevek, bu toplumda da çoğunluğa uyma baskısıyla karşılaşır. Devlet ve özel mülkiyet kaldırılmış olsa da toplumsal alışkanlıklar, farklı düşünenleri yalnız bırakabilir. Romanın “ikircikli bir ütopya” alt başlığı bu çelişkiye işaret eder. Shevek, Anarres’te katıldığı bir toplantıda bireyin çoğunluğa uyma baskısına şöyle itiraz eder: 

"Eğer hepimiz aynı fikirde olursak, hepimiz birlikte çalılırsak bir makineden farkımız yok demektir. Eğer bir birey dayanışma içinde çalışmıyorsa onun görevi yalnız çalışmaktır. Görevi ve hakkıdır bu. İnsanları bu haktan mahrum ediyoruz. Başkalarıyla çalışmak gerektiğini, çoğunluğun yönetimini kabul etmek gerektiğini gitgide daha sık söylemeye başladık. Ama bir yönetim, nasıl olursa olsun, tiranlık anlamına gelir. Bireyin görevi hiçbir yönetimi kabul etmemek, kendi eylemlerinin başlatıcısı olmak, sorumlu olmaktır. Ancak böyle yaparsa toplum yaşar, değişir, uyum gösterir ve sağ kalabilir."

Haklı itirazın sınırı

Bir talebin haklı olması da o talep adına yapılan her şeyi kendiliğinden haklı kılmaz. Örneğin Fransa’nın Limoges kentindeki tarihî belediye binasının göstericiler tarafından yakılması gibi.

Albert Camus, Başkaldıran İnsan’a şöyle başlar:

"Kimdir başkaldıran insan? Hayır diyen biri. Ama yadsırsa da vazgeçmez; evet diyen bir insandır da, hem de daha ilk deviniminde. Tüm yaşamı boyunca buyruk almış bir köle, birdenbire, yeni bir buyruğu kabul edilmez bulur. Bu 'hayır'ın içeriği nedir?"

Camus’nün örneğindeki kölenin “hayır”ı, buyruğu reddetmenin ötesine geçer: Köle, kendisine yapılana sınır koyar ve insan olarak hakkını savunur. Bu hakkın yalnız kendisine ait olmadığını da kabul eder. Camus’nün şiddet eleştirisi bu ortak hak fikrine dayanır. İnsan onuru adına başlayan mücadele, gelecekte kurulacak düzen uğruna bugünün insanlarını harcanabilir sayarsa kendi iddiasıyla çelişir. Camus itirazdan vazgeçmeyi değil, isyanın savunduğu değeri kendi eylemleriyle çiğnememesini ister.

Charles Dickens’ın İki Şehrin Hikâyesi, bu soruyu devrim öncesi ve devrim yıllarının Paris’iyle Londra’sı arasında sorar. Aristokratların halka uyguladığı zulüm, biriken öfkenin arka planıdır. Fakat eski haksızlıkların hesabı sorulurken adaletin intikama dönüşmesi de romanın merkezine yerleşir. Dickens, ezilenlerin acısını gösterirken intikamın yeni kurbanlarını görmezden gelmez. 

Aynı tarafta kimler var

Bir gösteriyi anlatırken “öğrenciler”, “işçiler”, “halk” diyoruz. Bu adlandırmalar gerekli olsa da kalabalığın içindeki farkları kolayca örtebiliyor. Aynı talebin altında buluşanların nasıl bir gelecek istediği, ne kadar risk alabileceği ve kime güveneceği değişebilir. Birlik duygusu bazen bu farklılıkları yumuşatırken bazen de onları söylemeyi zorlaştırır.

George Orwell Katalonya’ya Selam kitabında, İspanya İç Savaşı’nda milisler (POUM) safında Franco’ya karşı savaşırken yaşadıklarını anlatır. Cephede gördüklerinin yanı sıra Cumhuriyetçi saflardaki siyasi çatışmaları ve 1937’de Barselona’da POUM’a yönelen baskıyı da yazar. Başlangıçta onu etkileyen eşitlikçi hava yerini zamanla kuşku, propaganda ve kendi içindeki iktidar kavgalarına bırakır.

Bir harekete katılmak, onun içindeki her şeyi onaylamak anlamına gelmez. “Provokatör”, “kahraman”, “hain” yaftalarının kolayca dağıtıldığı bir yerde Orwell etiketin arkasındaki kavgaya bakmaktadır.

Meydanlar boşaldıktan sonra

Gösterilerin haber değeri çoğu zaman kalabalıkla birlikte azalır. İnsanların yaşadıkları ise aynı hızla bitmez. Bir gözaltı, yaralanma, okuldan veya işten uzak kalma deneyimi, insanın sonraki hayatını etkiler. Kazanılan bir hak kadar, bu yolda kaybedilenler de hareketin bir parçası hâline gelir. Bunu görmek için olayların yaşandığı günlerden sonrasına da bakmak gerekiyor.

Mayıs 1980’de Güney Kore’nin Gwangju kentinde halk, darbeyle iktidarı alan yeni askerî yönetime karşı ayaklanır. Askerler göstericilere ateş açar. Nobel edebiyat ödülü sahibi Han Kang’ın Çocuk Geliyor romanı o günleri anlatır. Kitapta on beş yaşındaki Dong-ho, vurulan arkadaşını bulmak için ölülerin toplandığı yere gider. Arkadaşını bulamaz ama gönüllülere yardım etmek için kalır. Spor salonunda toplanan cesetlerin üzerini beyaz çarşaflarla örter, başuçlarında mum yakar. Yakınlarını arayanlara ölüleri gösterir. Romanın ilerleyen bölümlerinde Dong-ho da öldürülür.

Han Kang, kitabında tutuklananların yaşadıklarını ayrıntılarıyla anlatır. Eski bir tutuklu, yıllar sonra kendisiyle konuşan bir araştırmacıya, parmaklarının arasına tükenmez kalem sıkıştırılarak yapılan işkenceyi anlatır. Yayınevi çalışanı Eun-sook, sorguda sağ yanağına yedi tokat yer. Sonraki yedi günün her birinde bir tokadı unutmaya çalışır. Bir yandan da sansürlenen bir tiyatro metniyle uğraşmaktadır. Oyuncular, yasaklanan sözleri sahnede ağızlarını oynatarak, ses çıkarmadan söyler. Ayaklanma bastırıldıktan yıllar sonra bile, yaşananları anlatmaya çalışanlar baskıyla karşılaşır.

Han Kang’ın ailesi Gwangju’dan, ayaklanmadan yaklaşık dört ay önce, Ocak 1980’de ayrılmıştır. Yazar o sırada dokuz yaşındadır. On iki yaşındayken evdeki rafta ters duran bir Gwangju fotoğraf kitabı bulur. Kitap, haberler bastırılırken hayatta kalanlar ve ölenlerin aileleri tarafından gizlice basılıp dağıtılmıştır. Büyüklerden gizli sayfaları karıştırırken öldürülenlerin fotoğraflarını görür. Bir başka fotoğrafta ise, üniversite hastanesinin önünde kan vermek için sıraya girmiş insanlar vardır. Han Kang 7 Aralık 2024 tarihli Nobel konuşmasında iki fotoğraf karşısında da aynı soruyu sorduğunu anlatır. "İnsan insana bunu yapar mı?" Aynı konuşmada, romanı yazarken Gwangju adının kendisi için nasıl değiştiğini de açıklar:

"İnsan vahşetinin ve insan onurunun aynı anda uç noktalara vardığı bir zaman ve yere Gwangju dendiğinde, bu ad artık tek bir şehre ait özel isim olmaktan çıkar, bir cins isme dönüşür. Zamanı ve mekanı aşarak tekrar tekrar, hep şimdiki zamanda karşımıza çıkar."

İnsanlar itirazlarını dile getirirken okuduklarına, dinlediklerine, izlediklerine başvurur. 2013’te Gezi Parkı eylemlerinde “Turgut Uyar’ın askerleriyiz” diyenler veya “Turgut Uyar’ın dizeleriyiz” pankartını taşıyanlar vardı. Bella Ciao (Çav Bella) şarkısının Farsça uyarlaması 2022’den bu yana İran’daki kadınların mücadelesine eşlik ediyor. Endonezya’da gençler 2025’te hükümete karşı protestolarda ünlü anime dizisi One Piece’in hasır şapkalı korsan bayrağını açtı. Açlık Oyunları’nın üç parmak selamı Tayland’daki ve Myanmar’daki protestolara taşındı. Brüksel’de Maya Gourdel de itirazını Katniss’in sözleriyle dile getiriyor.

Edebiyat, isyanın gerekçelerini anlatırken itiraz edenlerin eylemlerini de sorgulatır; geri duranların nedenlerini anlamamıza da yardım eder. Gourdel’in pankartına taşıdığı Katniss cümlesinde yanmak, karşı tarafa yöneltilmiş bir tehditken Nâzım Hikmet’in Kerem Gibi şiirinde karanlığı dağıtma sorumluluğunu paylaşmaya çağırır:

"Ben yanmasam
  sen yanmasan
          biz yanmasak,
             nasıl
                çıkar
                   karan-

                     -lıklar
                       aydın-

                            -lığa.."

  • Not: Avrupa’da savunulan özgürlük ve eşitlik ilkeleri geçmiş zamanlardaki sömürgelerde aynı ölçüde uygulanmadı. Sömürgeciliğin edebiyattaki izlerine bir sonraki yazımızda daha yakından bakacağız.

Hikâyeyi paylaşmak için:

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

Duende

Duende

Her hafta müzik, sinema, eğlence ve sanat dünyasından söyleşiler, incelemeler, öneriler, podcast’ler ve keşif notları e-posta kutunda.

YAZARLAR

Yasemin Kaya ve Utku Özer

Yasemin Kaya ve Utku Özer

Yasemin Kaya: ODTÜ’de iktisat lisansını, Boston Üniversitesi’nde yüksek lisansını tamamladı. Geçmişte makroekonomi, finans sektörü ve ekonomi politikaları üzerine yazdı; bugün bu alanla bağını profesyonel iş hayatı üzerinden sürdürüyor. 2023’ten bu yana ise edebiyat, yayıncılık ve okuma kültürü üzerine yazıyor. İstanbul’da yaşıyor. Utku Özer: 1982 yılında İstanbul’da doğdu. İstanbul Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü’nden lisans derecesini aldı. 2006 yılında Marmara Üniversitesi’nde, Sovyet sonrası dönemde ulus inşası dinamiklerini ele aldığı teziyle Uluslararası İlişkiler alanında yüksek lisansını tamamladı. Doktora derecesini ise 2012’de İstanbul Üniversitesi’nden, “İmparatorlukların çözülmesi ve yeniden biçimlendirilmesinde milliyetçiliğin rolü: Osmanlı İmparatorluğu ve Rus Çarlığı örnekleri” başlıklı çalışmasıyla aldı. 2009–2012 yılları arasında Maltepe Üniversitesi Uluslararası İlişkiler ve Avrupa Birliği Bölümü’nde araştırma görevlisi olarak görev yapan Özer, 2012–2015 yılları arasında aynı üniversitede yardımcı doçent olarak akademik çalışmalarını sürdürdü. 2016 yılında doktora sonrası araştırmalarını yürütmek üzere Yunanistan’a taşınan Özer, halen Atina’da yaşamakta ve çalışmalarını Athens Institute for Education and Research (ATINER) bünyesinde sürdürmekte.

Duende

Duende

Her hafta müzik, sinema, eğlence ve sanat dünyasından söyleşiler, incelemeler, öneriler, podcast’ler ve keşif notları e-posta kutunda.

İLGİLİ OKUMALAR

DuendeDuende
∙

HİKAYE

'Belki Bir Gün Özlersin': 2000’lerin aşk acısı geri döndü

Zeynep Bastık ve Emre Aydın, 2006’da çıkan “Belki Bir Gün Özlersin”i yeniden yorumladı. Aydın’ın söz ile müziğini yazdığı şarkı, kısa sürede viral oldu ve dinleyicisini geçmişteki aşk acılarına götürdü. İkili ile biraraya geldik; şarkının röntgenini çekip 2000’li yıllara geri döndük.

Eda Solmaz

·

16 Kas 2026

'Belki Bir Gün Özlersin': 2000’lerin aşk acısı geri döndü
DuendeDuende
∙

HİKAYE

'Yaşayan Otobiyografi' üçlemesinin düşündürdükleri: Geleceğe dair hayal kurarken bugünün ihtimallerine açık kalmak mümkün mü?

Deborah Levy’nin "Yaşayan Otobiyografi" üçlemesi, bir kadının kendine ait bir hayat kurma çabasını anlatıyor. Bu kitapların eşliğinde, eski düzenin artık bize uymadığı ama yenisinin henüz şekillenmediği dönemleri, geleceğe dair hayallerimizi korurken bugünkü hayatımızı ertelememenin yollarını düşünüyoruz.

Elvan Omay

·

15 Kas 2026

'Yaşayan Otobiyografi' üçlemesinin düşündürdükleri: Geleceğe dair hayal kurarken bugünün ihtimallerine açık kalmak mümkün mü?
DuendeDuende
∙

HİKAYE

Sinema yazarlarına sorduk: Hangi filmi hafızanızdan silip yeniden ilk kez izlemek isterdiniz?

Hollanda merkezli sinema zinciri Pathé ve Amsterdam merkezli kreatif ajans ACE, "Pathé REWIND" adlı bir deneye imza attı. Amaç, insanların sevdikleri bir filmi hipnozun etkisiyle ilk kez izliyormuş gibi hissedip hissedemeyeceğini görmekti. Biz de bu deneyden yola çıkarak Sinema Yazarları Derneği (SİYAD) üyelerine hangi filmi hafızalarından silip yeniden ilk kez izlemek isteyeceklerini sorduk.

Deniz Aytekin

·

13 Kas 2026

Sinema yazarlarına sorduk: Hangi filmi hafızanızdan silip yeniden ilk kez izlemek isterdiniz?
DuendeDuende
∙

HİKAYE

Burcu Fikretoğlu ile Orpheus’un izinde, varlıkla yokluk arasında: 'Taşların uykusunu taklit etmek'

Atina’da yer alan National Archaeological Museum, kalıcı koleksiyonunun içinde ilk kez çağdaş bir sanatçının solo sergisine ev sahipliği yapıyor. William Kentridge’in “Imitate the Sleep of Stones” adlı sergisi, Burcu Fikretoğlu küratörlüğünde izleyiciyle buluşuyor. Sergi, sevdiği Eurydice’yi yeniden hayata döndürmek amacıyla yeraltı dünyasına inen müzisyen Orpheus’un antik Yunan mitinden yola çıkıyor. Sergiyi küratörü Burcu Fikretoğlu’ndan dinledik.

Burcu Dimili

·

13 Kas 2026

Burcu Fikretoğlu ile Orpheus’un izinde, varlıkla yokluk arasında: 'Taşların uykusunu taklit etmek'
DuendeDuende
∙

HİKAYE

Lee Chang-dong'dan 'Possible Love': Direnişe bakmak

Lee Chang-dong’un "Possible Love"ı, 2009’daki Ssangyong Motor grevinden yola çıkarak sınıf çatışmasını, emeği ve başkalarının acılarına bakmanın etik sınırlarını sorguluyor. İşini kaybeden Choi Ho-seok ve eşi Ahn Mi-ok'a odaklanan film, kendi bakışını bu çifti filme çekmek isteyen Lee Ye-ji'nin gözüyle harmanlıyor. Bazı şeyler kamera orada olduğu için gizleniyor, bazıları ise kamera sayesinde ortaya çıkıyor.

Aslı Ildır

·

12 Kas 2026

Lee Chang-dong'dan 'Possible Love': Direnişe bakmak