Formula 1: Motor gelişiminin dondurulması

Corona pek çok alanı etkilediği gibi Formula 1’i de etkiledi. Takımların bütçelerinin sarsılması takımları ve Formula 1 yönetimini pek çok önlem almaya itti. Bu önlemlerin belki de en önemlisi bütçe sınırı desek yanlış söylemiş olmayız. Bu değişikliğin yapılmasındaki amaç, sonsuz bütçeye sahip takımların, daha küçük bütçeli garaj takımlarını ezmesinin önüne geçmekti. 

^Autosport

Mühendis ordusuna ve sonsuz olanaklara sahip fabrika takımlarının veya dev bütçeli garaj takımlarının sporun son 14 sezonunu domine etmesi bütçe adaletsizliğinin bir göstergesi sayılabilir.

Bütçesel sorunlara Honda’nın Formula 1’den çekilmesiyle motorsuz kalma tehlikesi yaşayan Red Bull’un sporu terk etme tehlikesi de eklenince motor gelişimi donduruldu. Bu sezondan itibaren 2025 sezonunun sonuna kadar mevcut motorların geliştirilmesi yasaklandı. Formula 1’in temelinde yatan mühendisliğin temel amacı devamlı gelişmektir. Bu felsefeye aykırı görünen motor geliştirmesinin dondurulması bazı hoşnutsuz seslerin yükselmesine neden oldu.

Hoşnutsuzluğa neden olan motor gelişiminin dondurulması iki adımda gerçekleşti. 1 Mart 2022’den itibaren içten yanmalı motor, turbo, MGU-H, egzoz sistemi, motor yağı geliştirmesi durduruldu ve yakıt gelişimi donduruldu. 1 Eylül 2022’den itibaren ise CE (control element, yol arabalarında ECU olarak bilinen parça), ES (energy storage, pil) ve MGU-K gelişimi donduruldu.

Ancak bazı istisnai durumlarda motor geliştirme çalışmalarının devam edebileceği bildirildi. O istisnalar şunlar:

• Dayanıklılık: Dayanıklılık sorunu yaşayan takımlar, performansı artırmayacak şekilde, FIA’dan onay alarak sorun yaşadıkları kapsamlarda geliştirme çalışması yapabilecek.
• Maliyette tasarruf: Performans artırmayacak ama bütçe sınırı kuralının ruhuyla uygun tasarruf getiren değişiklikler yapılabilir.
• Güvenlik: Pilot ve pist güvenliğini tehdit eden bir parçada güç artışı olmayacak şekilde değişiklik yapılabilir.

^f1

Motor üreticileri için ek bazı istisnalar da var:

• Aracın aerodinamik gelişimi nedeniyle (mesela taban) motorun yerleşimi değiştirilmek istenirse, motor montaj parçalarının ve ilgili sabitleme noktalarının tasarımı değiştirilebilir.
• Turbonun yeri içten yanmalı motora göre en fazla 20 mm kaydırılabilir.
• Turbo açısı ayarlanabilir. Turbo bağlantıları, turbo atık borusunun konumu, ilgili valfler, yuvalar ve/veya hazne değiştirilebilir.
• Kablo demetlerinin konumları (ve uzunlukları) değiştirilebilir.
• Egzoz sisteminin konumu (boru çapları aynı kalacak şekilde) değiştirilebilir.

Son istisna da yakıtlar ve yağlarla ilgili. Bir üretici, finansal ve/veya sponsorluk nedeniyle yakıt tedarikçisini değiştirebilir. Burada da üreticiler performans kazanmayı hedeflemediklerini, olayın pazarlama amaçlı ve mali boyutu olduğunu ispatlamak zorunda.
— Bence bu noktada takımların bir açık yakalayıp kullanmaları mümkün.

Parçalarda değişiklik yapmak isteyen motor üreticisi nasıl hareket etmek zorunda?

Çok karmaşık ve zorlayıcı. Bir üretici motorunda “dayanıklılıkla ilgili” büyük ve temel bir hata bulursa ve pek çok parçanın tasarımını değiştirmek isterse feleğin çemberinden geçmesi gerekiyor. Takım hem FIA’ya hem de rakip üreticilere neden pek çok parçasının tasarımını değiştirmek istediğine dair ayrıntılı bir yazı yazıyor. Bu yazıda dayanıklılık sorunlarının ispatı, nereden kaynaklandığı ve yapılacak değişiklik anlatılıyor. Her şey bittiğinde “eğer” takımlar ve FIA onaylarsa değişiklik gerçekleşiyor.

Bir üreticinin, tasarımıyla ilgili pek çok gizli bilgiyi de açığa çıkaracak bu sürece girmek için gerçekten o parça veya parçalarla ilgili büyük sorun yaşıyor olması gerek.

^planetf1

Motor geliştirilmesinin dondurulması neden mantıklı? Neden mantıksız yanı da var?

Doğrusu, motor geliştirilmesinin dondurulmasının bazı mantıklı nedenleri var. Şöyle ki:

• Hibrit motorlara ilk geçildiğinde termal verimlilik %40 civarındaydı. Artık %52 - %53 gibi bir seviyede. Ve buradan da çok ileri gitmesi öngörülmüyor. Yani performans artışında tavana gelindi.
•  2026’da devreye girecek yeni nesil motorlara yeterli zamanı ve bütçeyi ayırabilmek için motorların dondurulması mantıklı.
• Artık bu teknolojinin gelişiminde sona gelindiği için motorun sürülebilirliği, ağırlık tasarrufu ve dayanıklılığı ile sağlanabilecek küçücük geliştirmeler için bile harcanması gereken bütçeler çok büyük. Yani küçük farklar için devasa bütçeler ayırmak mantıksız.

Finansal olarak çok mantıklı nedenleri olsa da motorların gelişiminin dondurulması bazı tehlikeleri de içinde barındırıyor. En önemli etki motor gücü olarak geride kalacak olan takımın geliştirme yapamayacak olması. Bu da hâlihazırda güçlü olan motorun sporu domine etmesi anlamına gelir. O zaman biz de şu soruyu sorabiliriz: Hani dominasyon kötüydü?

Ve akla hemen bir soru daha geliyor: Acaba FIA, güç olarak geride kalan ve bu duruma itiraz eden takımlara özel bir serbestlik sağlar mı? Şimdilik bir serbestlik öngörülmese de Formula 1 için 24 saat bile çok uzun. Özellikle de Honda’nın Red Bull’a motor tedariğine devam edeceğini açıklaması işleri değiştirebilir. Çünkü motor geliştirmenin dondurulmasının temelindeki iki sorun olan bütçe ve Honda’nın spordan çekilmesi durumlarından biri ortadan kalkmış durumda.

Bekleyip görelim…