Google Ucuz Atlattı

Google’ın internet aramaları konusunda bir tekel hâline gelmiş olması uzun zamandır tartışılan ve müdahale edilmesi gerektiği söylenen başlıklardan birisiydi. ABD’de Adalet Bakanlığı 2020 yılında bu konuda bir adım atmış ve Google’a dava açmıştı. Ağustos 2024’te mahkeme Google’ın bir tekel olduğu kararını vermiş ve o günden beridir bununla ilgili alacağı yaptırım kararlarını beklemeye başlamıştık. 

Bahar aylarında yapılan yaptırım duruşmalarının ardından beklediğimiz karar sonunda geldi. Mahkeme, Google’dan beş yıl boyunca arama sonuçlarının rakipleri tarafından sendikasyonuna izin vermesini ve kalifiye rakiplerine özel arama verilerini bir seferlik vermesini istedi. Bu veriler sayesinde Google’ın arama tekeli olarak topladığı veriler ile sahip olduğu avantajın etkisini azaltmayı amaçlıyor. Peki birçok kişinin beklediği ve Adalet Bakanlığının da talep ettiği Chrome ve Android’in satılması ya da diğer şirketlere yaptığı ödemelerin yasaklanması gibi önlemler neden alınmadı?

Mahkemenin yargıcı olan Mehta, 230 sayfalık kararında bu önlemlerin ele alınan konuyla olan ilişkisini ve potansiyel yan etkilerini düşünerek bu yaptırımları uygulamamayı tercih ettiğini söylüyor. Google’ın internet tarayıcısı Chrome’u ve mobil işletim sistemi Android’i elden çıkarmasının arama konusundaki tekeliyle olan ilişkisini kabul eden Mehta, bunları elden çıkarmasının rakiplerine sağlayacağı avantajın kısıtlı olacağını düşünüyor. Bununla birlikte her ikisinin de bağımsız birer şirket değil de Google’ın altyapısına derinden bağlı yazılımlar olması nedeniyle bir satışın hem çok fazla teknik soruna sebep olması hem de kullanıcılar için ciddi bir kalite düşüşüne sebep olması gibi yüksek ihtimaller nedeniyle bunun faydadan çok zarara neden olabileceğini söylüyor.

Mahkeme Google’ın kurulu gelen arama motoru olmak için Apple ve Mozilla ile yaptığı anlaşmalara da dokunmadı, sadece rakiplerini engelleyecek maddeler koymasını yasakladı. Bu kararın arkasındaki gerekçe ise bu tür ödemelerin genel ekosistemdeki önemi. Belki Apple gibi büyük şirketler bu gelir kaynağını kaybetse de hayatına devam edebilir ama Mozilla’nın 2023’teki 650 milyon dolarlık gelirinin 495 milyon dolarının bu ödemelerden geldiğini düşünecek olursak, bu kararın arkasındaki mantığı görmek daha da kolay olacaktır.

Karar kaçınılmaz olarak bolca eleştirildi, özellikle aktivistler ve Google’ın rakipleri tarafından yetersiz bulundu. Bu eleştirilerde haklılık payı olsa da potansiyel çözümlerin getirdiği riskler hesaba katılınca Mehta’nın da elinde çok fazla seçenek olmadığını kabul etmemiz gerekiyor.

Bütün bunların yanı sıra davanın 2020’de başladığını ve o zamandan bu yana yapay zekânın yarattığı etkiyi de hesaba katmamız gerekiyor. Ki Mehta da karar metninde üretken yapay zekânın davanın gidişatını ciddi bir şekilde değiştirdiğini söylüyor. Google’ın sahip olduğu klasik internet aramalarındaki tekel gücü YZ modellerinin ve araçlarının giderek yaygınlaşmasıyla birlikte zayıflamaya başlıyor. Google da eski rakipleri de Perplexity gibi yeni rakipleri de bunun farkında. Durum böyle olunca da yargıcın birkaç yıl içerisinde ciddi bir sorun olmaktan çıkabilecek bir davanın sonucunda riskli ve yan etkileri yüksek kararlar almaktan kaçınması anlaşılabilir bir durum.

Açıkçası Trump’ın başkan olmasından bu yana devletin her kademesinde büyük teknoloji şirketlerini korumak için yapılanları da hesaba kattığımızda Google açısından böyle olumlu bir sonucun çıkması çok da şaşırtıcı değil. Bu karar bizler için yakın dönemde Google’ın arama alanındaki tekelinin ve bu tekel sonucunda oluşan medya ve internet ekonomisinin değişmeyeceği anlamına geliyor. Arama alanındaki rakipleri bu kısıtlı yaptırımlardan faydalanıp biraz daha pazar payı kapabilir ancak bu kararın bize gösterdiği en önemli şeylerden birisi çok büyük bir sürpriz yaşanmadıkça Google’ın tekelini yıkabilecek tek gücün YZ olduğu.