Güven Sorununun Durdurulamaz Yükselişi

Güven sorunu kolay kolay gündemimizden çıkmayan bir mesele. Özellikle de medyaya ve gazetecilere güven konusunu sık sık tartışıyoruz ama sorunu daha geniş bir bağlama oturtmakta zorlandığımız için bu tartışmalar yeterince verimli olmuyor. Geçmiş yıllarda yazdığım bir yazıda güven sorununu neden tek bir alanla sınırlamadan ele almamız ve çözüm üretmemiz gerektiğini anlatmıştım.

Görünen o ki yıllar ilerledikçe ilerleme kaydetmek bir yana, tüm dünya daha da kötüye gidiyoruz. 2001 yılından bu yana yayınlanan Edelman Trust Barometer’in 2025 raporunu incelerken bu kötüye gidişatın boyutlarını daha net bir şekilde gördüm. 28 ülkeyi kapsayan ve temel olarak insanların şirketlere, STK’lara, hükümetlere ve medyaya güvenini ölçen bu çalışma dünyanın kimlere güvenip nelerden şikayet ettiğini görmek açısından önemli veriler sunuyor.

Raporun genelinde oldukça ilginç veriler var. Örneğin görüşülen insanların yarısından çoğu işlerini kaybetme riski olduğunu düşünüyor. Gelir seviyesi yüksek olanların Güven Endeksi puanı 61 ama düşük gelir seviyesinde olanların 48, yani gelir seviyeniz kurumlara olan güveninizi net bir şekilde etkiliyor. Zenginlerin bencilliğinin bugün yaşadığımız birçok sorunun sebebi olduğunu düşünenlerin oranı ise yüzde 65. 

Bu verileri “değişim için düşmancıl aktivizm kabul edilebilir” diyenlerin toplamda yüzde 40, 18–34 yaş arasında yüzde 53 olduğu ve insanların yarısından fazlasının “benimle aynı politik görüşte olmayanlara yardım eden bir şey bana zarar veriyordur” diye düşündüğü verileriyle birleştirince de aslında küresel olarak ne kadar gergin bir noktada olduğumuzu görmek zor değil.

Peki bütün bunların ortasında gazetecilik ve medya nerede duruyor derseniz, maalesef en az güvenilenlerden birisi. Katılımcıların yüzde 70’i gazetecilerin insanlara yanlış veya abartılı şeyler söyleyerek onları kasıtlı olarak yanılttığını düşünüyor — bu oran hükümet liderleri için yüzde 69, iş dünyası için yüzde 68. 

Haber kurumlarının “insanların bilmesi gerekeni söylemek yerine daha fazla insanı çekmeye çalışacağını” düşünenlerin sayısı sistemden şikayeti yüksek olanlarda yüzde 75, düşük olanlarda ise yüzde 58. Haber kurumlarının “halkı bilgilendirmek yerine bir ideolojiyi destekleyeceğini” düşünenlerin sayısı ise sistemden şikayeti yüksek olanlarda yüzde 67, düşük olanlarda ise yüzde 53. 

Yani insanların sistemle ilişkisi ne olursa olsun en az yarısı medyanın yalan söyleyeceğini düşünüyor. Haber kaynakları arasında güven endeksine göre güvenilir puanı alabilen tek kaynak ise arama motorları. Bütün bunların üzerine siyasetin her kesimi için medya kolay bir hedef olarak görülürken gazetecilere olan güvenin her yıl daha da azalması kadar doğal bir şey olamaz.

Bilim insanları ve öğretmenler dışında hemen herkese güvenin sürekli düştüğü (ve bu iki kesimin de son yıllarda tıpkı medya gibi sürekli hedef alındığı) bir ortamda gazetecilerin kendilerine olan güveni iyileştirmek için birçok şeyi yeniden düşünmesi gerekiyor. Medyanın ve gazetecilerin yaptıkları işe ve topluma dair algısı güven sorununun adını bile anmadığımız ve toplumla kurumlar arasındaki ilişkinin daha sağlam görüldüğü bir dönemden kalma. 

Elbette o zamandan bugüne değişen teknolojilerin ve haber okuma alışkanlıklarının da burada etkisi var ama gazetecilerin değişen toplumsal dinamikler içerisinde nasıl bir rolü oynayabileceğini düşünmesi gerekiyor. Sadece nasıl yayın yaptığınızı değil, kimlere haber yaptığınızı ve nasıl bir toplumsal dinamiğin içerisinde çalıştığınızı da bu dönüşüm içerisinde hesaba katmanız lazım. Yoksa her yıl bu verilerin daha da kötüye gittiğini izlemeye devam edeceğiz.