Atanmış cinsiyetinizle ne zaman tanıştınız? Beauvoir, kadın doğmadığımızı, olduğumuzu ifade eder — benim için de durum bu şekilde ilerledi. Zaman geçti, “bir kadın” olmayı öğrendim. Toplumun cinsiyeti kadın atanmış bir kişiden neler beklediğini zamanla ayrıntılarıyla içselleştirdim. Kurada her kafadan ayrı bir madde çıktı şansıma. Genç yetişkinliğime kadar bu rolleri bilinçli şekilde reddedemedim, bir şeyler “yanlış” hissettiriyor, o şeyleri kestiremiyordum. Eril tahakkümle ilk gençliğimde tanıştığımı iddia ediyorum, muhakkak daha önce olmalı, fakat feminizm hayatıma girene kadar “Ben illa kadınlara uygun görülen şeylerle ilgilenmek zorunda mıyım?” soruları kafamda dönüp duruyordu.

İlkokuldayken çok yememem, saçlarımı uzun kullanmam öğütlendi. Çok sesim çıkıyordu, her konuda bir fikrim vardı. Neden daha az konuşacaktım ki? Neden pembe giymek istemiyordum? Neden “erkek kıyafetleri” giydiğimde bedenimle daha rahat hissediyordum? Belki de kıyafetlere cinsiyet atamamız toptan saçmaydı — olamaz mı? Yakından bir yerlerden bir ses sorup duruyordu: “Lezbiyen misin?” Sorunun cevabı önemli değil ama değildim, spektrum geniş. Fark etmez, olsaydım nasıl karşılayacaklarını çok iyi öğrendim.

14 yaşımdan sonra “Suratını biraz renklendirsen mi?” sorularıyla allıkla tanıştım. Bunların hiçbirinin kafama sopa vurularak öğütlenmedim — daha sakin, gizli isteklerdi bunlar. “Yapsan daha iyi olur,” der gibi, “kanun değil de toplumda böyle yapıyoruz, rahatımızı bozmasan mı?” vurgularıydı sanki. Belki bir çırpınış. Baskının türü fark etmiyor, yapmadığım için “Bir şeyler mi eksik?” hissi gitmiyordu. 15 yaşında tutmaya başladığım blog’umda “Erkeklerin pigmentleri daha mı fazla? Neden makyaj yapmamış kadın öğretmenlerimize ‘Hasta mısınız?’ sorusu yöneltiliyor?” gibi sorular yönelttiğimi hatırlıyorum. Benden istedikleri bir şeyleri olmak istemiyordum sadece.

Zaman geçti, makyaj yapmaktan keyif aldım. Şansa, herhâlde, bir süre sonra elbise giymek de içimden gelmeye başladı. Benim seçimimdi sanki, hissim buydu. Olması gereken oldukları için performansa dönüşmüyorlardı — öyle mi? Sürdüm o allığı sürmesine de hakikaten istedim mi? Yoksa benden bekleneni iyi öğrenip toplumsal karşılıklarından mı memnun kaldım? Beni “rahat” bırakmalarından mı hoşlandım? Emin olamıyorum. Neyse ki çok konuşmaya ve düşünmeye devam ettim. 

“İyi” okullarda okudum; çekirdek ailemin maddi ve manevi desteğini hayatımın çeşitli dallarında hissettim. Mesela etek giymem birkaç kere önerildikten sonra geçirebildim o basket şortunu, doğru. Yalnız cinsiyet belası bitmedi. Sonrasında başladı flört şiddeti, akabinde cinsel kimlik meseleleri. İçselleştirdiklerimiz baki. Sorguladıklarımız ortak, deneyimlerimiz katman katman elbet. Fakat hayat benim deneyimimden ibaret değil. Üstteki paragraflarda bahsettiklerimin ayrıcalıklı taraflarının farkında olmalıyım, bu deneyimimi geçersiz kılmayacak — kabul etmek beni özgürleştirir. İşte böylece geliyoruz kesişimsel feminizme.

Nedir bu kesişimsel feminizm?

İsminin baş harflerini büyük kullanmayarak kuralcı dil bilgisi uzmanlarının yargılayıcılığını vurgulamayı amaçlayan bell hooks, böylelikle ırkçı, cinsiyetçi ve genel olarak statükoyu korumaya odaklanan sistemlerin bütününe eleştiri getiriyor. Bence oldukça da paralel olarak kadın dayanışmasına iktidar ilişkilerini irdeleyen bir noktadan yaklaşıyor — feminizmi ırk ve sınıf gibi bağlamlardan da ele almayı öneriyor.

“Feminizme yaklaşın,” diyor bell hooks, “elimde kısa ve açık, okuyup anlaması gayet kolay bir kitap olsun istiyorum; zorlayıcı terimler veya akademik dille yazılmış kalın bir kitap değil, açık ve anlaşılır bir kitap” diyerek gayesini özetlediği Feminizm Herkes İçindir’de. “Yaklaşın, şunu göreceksiniz: Feminizm herkes içindir.” Çünkü yetmiyor. En basit anlamıyla cinsiyetçiliği, cinsiyetçi sömürüyü ve baskıyı sona erdirmeye çalışan hareketin tek başına tümüyle eşitlikçi bir dünya yaratmayacağını, ırkçılığı, sınıf elitizmini ve emperyalizmi de sona erdirmemiz gerektiğini anlatıyor. 

“Kız kardeşlik” vurgusunu değersizleştirmeden kadınların diğer kadınları “cinsiyet, sınıf ve, ırk farklılıkları dolayımıyla” baskı altına alıp sömürdüğüyle yüzleşmemiz gerektiğinin altını çiziyor. Paralel şekilde akademik çevrede devrimci feminist teorinin geliştirildiğini fakat neredeyse hiçbir zaman halka açılmadığına dikkat çekiyor: “Zamanla etrafımızdaki okuryazar, iyi eğitimli ve genellikle de maddi anlamda imtiyazlı olan kişilere mahsus bir söylem hâline geldi,” diyerek benzer güç ilişkilerini nasıl yeniden inşa ettiğimizi fark etmemize yardımcı oluyor aslında. 

İktidar feminizmi diye bir şeyin söz konusu olmaması gerektiğini, bu ikiliklerin farkına varmamızı öğütlüyor, tarihsel gelişimi ele alıyor ve ekliyor: “Feminist doğulmaz, feminist olunur.” Nasıl mı? Sanırım ayrıcalıklarımızın farkına vararak ve nüfuz eden sömürü sistemlerini irdeleyerek. Buradan başlayabiliriz. “Feminizmin cinsiyetçi baskıyı bitirmeye yönelik bir hareket olduğunu söyleyen basit ama güçlü mesajını paylaşabiliriz.  [...] Feminist hareketi yaşatan güç, feminist düşünce ve pratiğin paylaşımıdır. Feminist bilgi herkes içindir.”

Kaynak:

hooks, bell. "Feminizm Herkes İçindir: Tutkulu Politika." bgst Yayınları, 2012.