İklim Değişikliğine Dayanıklı Tarım Ürünleri

Dr. Çağla Kettner

Tatlı patates birçok diyette temel bir ürün haline geldi, peki taro veya ensete? Bu ikisi şu anda küresel olarak yaygın gıdalar olmasa da, yerel olarak uyarlanmış bu kökler ve yumrular Afrika'nın gıda sistemi dönüşümüne ve gelecekteki gıda güvenliğine büyük katkı sağlayabilirler.Taro ve ensete gibi dayanıklı ve besleyici ürünler Afrika'nın zengin tarımsal biyoçeşitliliğinin bir parçasını oluşturuyor. Aynı zamanda, iklimsel şoklara karşı daha hassas olan tahıl ve sebzelerin yanında önem kazanıyorlar.

• İklim değişikliğinin 2050 yılına kadar Afrika genelinde buğday verimini yüzde 15 oranında azaltması bekleniyor. Ayrıca, başka bir önemli gıda kaynağı olan mısır da kuraklık, sel ve zararlı böceklerin etkilerini yaşıyor.

Kökler ve yumrular gibi iklime dayanıklı ve aynı zamanda besleyici mahsulleri gıda sistemlerine ekleyerek Afrika'nın tarım sistemlerini sürdürülebilir bir şekilde çeşitlendirmek ve gıda güvenliğini iyileştirmek mümkün. Ancak, zararlılar, hastalıklar ve iklim kırılganlıkları hala verimliliğin önünde engel teşkil ediyor. Dolayısıyla, artan talebi karşılamak için bu zorlukların üstesinden gelecek yeni gıda ürünleri geliştirmek faydalı olabilir. Bu doğrultuda genetik çeşitlilik kritik öneme sahip.

Gen Bankaları, iklim değişikliğine dayanıklı tarım ürünlerinin korunmasında anahtar rol oynuyor. Yerli ve bulunduğu koşula adapte olmuş mahsullerin genetik çeşitliliğini keşfetme, toplama ve gen bankalarında koruma çabaları, faydalı özellikleri korumak ve iyileştirilmiş mahsullerin geliştirilmesini sağlamak için çok önemli. Sadece doğal ekosistemlerde bulunan bu genetik çeşitlilik, iklim değişikliği ve diğer faktörler nedeniyle giderek daha fazla tehdit altında kalıyor. Afrika'nın önemli yerli mahsulleri için yedek bir koleksiyon geliştirmesi özellikle de uzun süreli saklanması zor olan kök ve yumru bitkiler için oldukça zor. Bu yüzden de, önemli bir yatırım ve teknik uzmanlık gerekiyor. Afrika'nın bu kapasiteyi oluşturmak için acilen desteğe ihtiyacı var.

• Giderek artan sayıda girişim, hasadı ve gıda güvenliğini artırmak ve gıda sistemlerinin iklim değişikliğinin etkilerine uyumunu sağlamak için Afrika'nın yerli mahsullerinin faydalarından yararlanmaya çalışıyor.

Örneğin, Uyarlanmış Mahsuller ve Topraklar için Vizyon girişimi, ABD, Afrika Birliği ve BM Gıda ve Tarım Örgütü'nün öncülüğünde, geleneksel olarak yatırım eksikliğinden muzdarip olan “fırsat mahsullerini” belirleyerek iyileştirmeye öncelik vermek için yürütülen bir proje. Bunun yanında, Latin Amerika'da bir merkez, gen bankalarının çeşitliliğini muhafaza etme yeteneklerini geliştirmek için 14 ülkeyi kapsayan bir ağ geliştirdi. Bu tür bölgesel ve uluslararası iş birlikleri, Afrika'nın sadece kıtanın genetik kaynaklarından değil, aynı zamanda başka yerlerdeki kaynaklardan da faydalanması için bir model sunuyor.

Afrika ülkelerinin çoğunda ulusal gen bankaları bulunmasına rağmen, birçoğu yeterli personel, altyapı ve bütçe sıkıntısı çekiyor. Latin Amerika'da uygulandığı gibi tam kaynaklara sahip bir gen bankaları ağı, gelecek nesillerin Afrika'nın tarımsal biyoçeşitliliğinden faydalanmaya devam etmesini sağlayabilir. Afrika'nın buna ek olarak ulusal ve bölgesel düzeydeki politikaları desteklemek için kurumsal kapasitesini güçlendirmesi gerekiyor.

Bitkisel genetik kaynakların toplanması ve korunmasına yatırım yapmak, tarımın iklim değişikliği, zararlılar ve hastalıkların artan baskılarına ayak uydurmasını sağlamak ve Afrika'nın zengin biyoçeşitliliğini gelecek nesiller için korumak için hayati önem taşıyor.