İş dünyasında 2024: Geride kalan yıldan hafızalara kazınanlar

2024 yılı, Türkiye iş dünyasında büyük değişimlere, dikkat çekici başarılara ve ders niteliğindeki başarısızlıklara sahne oldu. Bazı sektörlerin yeniden şekillendiği, şirketlerin sınırlarını zorladığı ve kimi oyuncuların zirveye tırmandığı bu dönemde yıl boyunca konuşulan gelişmeleri ve ilham veren hikayeleri derledik.

2024 yılının en hareketli sektörlerinin başında gelen bankacılık, satın almalar, kritik atamalar, işbirlikleri, isim değişiklikleri ve yapısal süreçlerle yıl boyunca gündemden düşmedi. Finansal teknolojilerin gelişimiyle faaliyet izni alan ya da faaliyetlerine başlayan dijital bankaların sayısı artarken katılım bankacılığı da ilgi gördü. 

Yapı Kredi, Mayıs ayında Birleşik Arap Emirlikleri merkezli First Abu Dhabi Bank ile hisse satışı için görüşmeler yaptı. Ancak Koç Holding’in Yapı Kredi’deki %61,2’lik hissesini 8 milyar dolara satın almak için yapılan görüşmelerden sonuç çıkmadı. 3 Haziran’da Koç Holding’den yapılan duyuruyla görüşmelerin sonlandırıldığı açıklandı. 

• Dahası: Temmuz ayında ise Yapı Kredi, Alma Bankhaus J. Faisst oHG hisselerinin tamamının satın alınarak bankanın unvanını Ağustos ayı itibarıyla “Yapı Kredi Almanya” olarak değiştirdi. Yılın son haftalarında medyaya yansıyan QNB- Yapı Kredi pay satışı görüşmeleri ise Koç Holding tarafından yalanlandı.

35 yıldır Türkiye’nin bankacılık markalarından olan Finansbank’ı satın alan QNB, 2016’dan bu yana QNB Finansbank olarak kullandığı ticaret unvanını "QNB Bank" olarak değiştirdi. Bu yıl Odeabank’ın hisseleri de el değiştirdi. Abu Dabi merkezli yatırım devi ADQ, Türkiye’de faaliyet gösteren Odeabank’ın %96’lık hissesini Bank Audi liderliğindeki gruptan satın aldı.

Denizbank ve Garanti BBVA’da ise lider değişikliği yaşandı. 1 Ocak 2025 itibarıyla Denizbank’ta 27 yıllık Hakan Ateş dönemi sona ererken yerine Ağustos ayında Garanti BBVA'da genel müdürlük görevinden ayrılan Recep Baştuğ getirildi. Garanti BBVA’da Baştuğ’dan boşalan koltuğa Mahmut Akten oturdu.

Galataport’un %49’u 5 bankaya devredildi

Bankacılık sektörü için önemli bir gelişme de Doğuş Holding’in kredi sözleşmelerine karşılık Galataport yeniden yapılandırma ve devir anlaşmasıydı. Galataport toplam sermayesini temsil eden payların %49'u kredi veren 5 banka tarafından devralındı. Hisse devirleri kapsamında Galataport'ta, Garanti BBVA %12,28, Yapı Kredi %13,2, İş Bankası %7,18, TSKB %5,23 ve QNB de %4,8'lik pay sahibi olacak.

Sigortacılık sektöründe ise iki uluslararası şirket Türkiye’den çıkış kararı aldı. Yılın son çeyreğinin başında Zurich Türkiye, NN Hayat ve Emeklilik’i satın alırken Generali’nin Türkiye operasyonları Kiler Holding tarafından devralındı.

Sigortacılık sektöründe iki lider şirkette de genel müdür değişikliği yaşandı. Aksigorta Genel Müdürü Uğur Gülen, 2009 yılından bu yana sürdürdüğü görevinden 1 Haziran’da ayrıldı. Anadolu Hayat Emeklilik’te Genel Müdür Murat Atalay'ın ayrıldığı genel müdürlük görevine Serkan Uğraş atandı.

Hatırlatma: Bankacılık ve sigortacılık sektöründe 2024 yılında uygulanan enflasyon muhasebesi uygulaması da 2025 yılında uygulanmayacak.

2024 yılında üst düzey atamalar

2024 yılında başka sektörlerde de birçok kritik üst düzey atama yapıldı. İş dünyasında 2024’ün dikkat çeken üst düzey atamalarından bazıları şöyle:

• Bekir Cem Köksal, Zorlu Holding'in yeni CEO’su olurken bıraktığı CFO pozisyonunu Vestel CFO’su Alp Dayı’ya devretti.
• TEMSA’da 1 Temmuz’dan itibaren CEO’luk koltuğuna oturan Evren Güzel, Türkiye'de otomotiv ana sanayiinde CEO pozisyonuna geçen ilk kadın olarak tarihe adını yazdırdı.
• BSH Türkiye'nin CEO'luk pozisyonuna 2018 yılından bu yana BSH Güney Afrika CEO’su olarak görev yapan Alper Şengül atandı.
• Alphan Göğüş, dijital varlık alım-satım platformu Bitexen’in CEO’su oldu.
• Mehmet Çamır, OKX TR Yönetim Kurulu Başkanı olarak atandı.
• Gaye Narmanlı Sunerli, Coca-Cola Türkiye'nin genel müdürü oldu.
• Yıldız Holding bünyesinde yeni kurulan Perakende Grup Başkanlığı birimin başına Şok Marketler CEO'su Uğur Demirel getirildi.
• BOTAŞ Genel Müdürlüğü ve Yönetim Kurulu Başkanlığı'na Abdulvahit Fidan atandı.
• Hâlihazırda Elon Musk'ın baş hukuk müşavirliğini ve Tesla'nın avukatlığını yapan Alex Spiro, Martı'nın yönetim kuruluna katıldı.

Zirvedekiler, rekortmenler

Gelir İdaresi Başkanlığı’nın, 2023 yılı beyanlarına göre açıkladığı vergi rekortmenleri listesinde 2022'de olduğu gibi Selçuk Bayraktar, Haluk Bayraktar ve Rahmi Koç ilk üç sırada yer aldı. Selçuk Bayraktar 1,95 milyar TL'lik tahakkuk ile 2023 yılı gelir vergisi rekortmeni oldu. Bayraktar'ı kendi ailesinden bir başka iş insanı olan Haluk Bayraktar 1,68 milyar TL'lik tahakkuk ile izledi. Üçüncü sıradaki Rahmi Koç'un tahakkuk eden vergisi ise 480 milyon TL olarak kaydedildi.

Kurumlar vergisi tarafında ise ilk sıraları bankalar aldı. İlk sırada 22,75 milyar TL'lik tahakkuk ile Ziraat Bankası yer alırken liste, 21,87 milyar TL ile Garanti BBVA ve 12,56 milyar TL ile Akbank olarak devam etti.

• Vergi borçluları: Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı, bu yıl bir ilke imza atarak 5 milyon lirayı aşan vergi ve ceza borcu bulunan mükelleflerin listesini de yayımladı. 30 Eylül 2024 tarihi itibarıyla cezası kesinleşen 2 bin 464 mükellef listede yer alırken vadesi geldiği hâlde borcunu ödemeyen 36 bin 906 mükellef de bulunuyor. Kesinleşen vergi ve cezaların toplamı 53,1 milyar TL; vadesi geçtiği hâlde ödenmemiş vergi ve cezaların toplamı ise 914,9 milyar TL olarak hesaplandı.

İstanbul Sanayi Odası tarafından Türkiye'nin sanayi devlerinin listelendiği İSO 500 Araştırması'nda 484 milyar liralık satışla Tüpraş, ilk sıradaki yerini korudu. Tüpraş’ı 238 milyar liralık üretimden satışla Ford Otomotiv takip ederken, yaklaşık 227 milyar liralık üretimden satışla Star Rafineri üçüncü sırada yer aldı.

• Bilgi notu: İSO 500’de yer alan şirketlerin satışları, 2023 yılında %42,1 artarak 4,49 trilyon liradan 6,38 trilyon liraya çıktı. 2023’te İSO 500’ün faaliyet kârı %39,7 artarak 671 milyar liradan 937 milyar liraya çıktı.

Fortune 500 Türkiye listesinde ise ilk sırada 839 milyar liralık satış geliriyle Enerji Piyasaları İşletmesi AŞ (EPİAŞ) yer aldı. Tüpraş, 686 milyar liralık satış geliriyle ikinci olurken 504 milyar lira net satış geliriyle THY, üçüncü sırada kendine yer buldu. Fortune 500 Türkiye’deki şirketlerin 2023 yılı net kârı, bir önceki yıla göre %77,2 artarak 965,8 milyar liraya yükseldi.

Brand Finance'in dünyanın en değerli 500 bankacılık markasını duyurduğu listede, Türkiye'den 7 banka yer aldı. Türkiye İş Bankası, Türkiye'nin en değerli bankası olurken onu Garanti BBVA, Ziraat Bankası, Yapı Kredi, Akbank, Vakıfbank ve Halkbank takip etti.

ABD merkezli iş dünyası dergisi Forbes'un Milyarderler Listesi'ne Türkiye'den 23'ü erkek, 4'ü kadın olmak üzere 27 isim girdi ve Türk milyarderlerin toplam serveti, yaklaşık 56,1 milyar dolar olarak hesaplandı. Yıldız Holding Yönetim Kurulu Üyesi Murat Ülker, 5,1 milyar dolarlık servetiyle Türkiye'nin en zengin ismi oldu. İkinci sırada 3,5 milyar dolarlık servetiyle Kazancı Holding Yönetim Kurulu Başkanı Şaban Cemil Kazancı gelirken üçüncü sırada 3,1 milyar dolarla İpek Kıraç yer aldı.

BYD’den 1 milyar dolarlık yatırım

Türkiye’de sadece 2024’ün değil son yılların en büyük yatırım haberi, Çin merkezli elektrikli araç üreticisi BYD ile Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı arasında imzalanan 1 milyar dolarlık yatırım anlaşması oldu. Anlaşmaya göre, BYD’nin Türkiye’de yıllık 150 bin araç kapasiteli elektrikli ve şarj edilebilir hibrit otomobil üretim tesisi ile sürdürülebilir mobilite teknolojilerine yönelik bir Ar-Ge merkezi kurması öngörülüyor. 2026 sonunda üretime başlaması hedeflenen tesiste 5 bin kişiye kadar doğrudan istihdam sağlanması planlanıyor.

• Öte yandan: Otomotivde yılın ilk 11 aylık verilerine göre sektörün üretimi, yıllık bazda %8 düşüşle 1 milyon 239 bin 944 adet oldu. İhracat ise aynı dönemde %1 gerileyerek 915 bin 446 adet olarak kayıtlara geçti. Üretim adetleri, otomobil segmenti için %6, ticari araç grubunda %12, ağır ticari araç grubunda %25, hafif ticari araç grubunda %10 geriledi.

Getir’de yapılanma, Hepsiburada’da hisse devri

Yeniden yapılanma ve yatırımlar bakımından yılı en hareketli geçiren şirketlerden biri Getir oldu. 2024 Nisan ayında, 2023 Kasım döneminde satın aldığı FreshDirect, N11 ve BiTaksi'yi elden çıkarabileceği haberleriyle gündeme gelen Getir, Mayıs ayının başında İngiltere, Avrupa ve ABD operasyonlarını kapattı. Haziran sonunda mevcut hissedarlarından Mubadala Investment Company’den 250 milyon dolarlık yatırım alan Getir, bir dizi stratejik yapılanmaya gitti.

Mubadala, Getir'in market ve yemek teslimatı işlerinin çoğunluk ve kontrol hisselerini alırken e-ticaret ve mobilite gibi diğer işlerinin çoğunluk ve kontrol hisseleri şirketin kurucularına geçti. Getir, çatısı altındaki n11’deki tüm hisselerini de Getir’in kurucu ortaklarından Serkan Borançılı’ya devretti.

2024 yılında bir başka yerli e-ticaret platformu olan Hepsiburada'da da hisse devri söz konusuydu. Kazakistan merkezli e-ticaret girişimi Kaspi.kz, Ekim ayında Hepsiburada’nın %65,41’ini devralmak için bağlayıcı bir sözleşme imzaladı. Yazılı açıklamaya göre toplam hisse değerinin yaklaşık 1,13 milyar dolar olduğu belirtilirken ödemenin iki taksitte yapılacağı belirtildi. Türk düzenleyici kurum izinlerinin alınmasına bağlı olarak, resmî devir işlemlerinin 2025'in ilk çeyreğinde tamamlanması bekleniyor.

• Anlaşmazlık: Aralık ayında, Abu Dabi merkezli Ghitha Holding ve MNG Havayolları, 2024’ün Şubat ayında duyurulan 211,2 milyon dolarlık ortaklık anlaşmasından vazgeçtiklerini duyurdu. Şubat ayında varılan anlaşmaya göre Ghitha Holding, MNG Havayolları'nın %44'lük payını satın alacaktı.

Yılın son büyük satın alma haberi Aralık’ın 3. haftasında geldi. Habertürk ve BloombergHT ile Show TV'nin yanı sıra farklı yayın organlarının da sahibi olan Ciner Yayın Holding, medya yatırımlarını sonlandırdı ve şirket hisselerini Can Grubu'na devretti.

2024’ün yatırım, şirket birleşme ve satın alma gelişmelerinden öne çıkanlar şöyle:

• Eski Honda fabrikasını arazisiyle birlikte satın alan HABAŞ, 1 milyar avro yatırımla otomobil ve ticari araç üreteceğini açıkladı. Fabrikada seri üretimin 2025’in ilk çeyreğinde başlaması bekleniyor.
• Turkcell, Ukrayna’da faaliyet gösteren bağlı ortaklıkları Lifecell LLC, LLC Global Bilgi ve LLC Ukrtower’ın tamamını NJJ Holding grup şirketi olan DVL Telecom’a sattı. Satış işlemi neticesinde bu şirketlerde herhangi bir hissesi kalmayan Turkcell, Ukrayna'dan çıkmış oldu.
• Esas Holding şirketlerinden Esas Private Equity, Tacirler Portföy ve özel girişim sermayesi fonu Credia Partners, Fransız Groupe Rocher’den kozmetik markası Flormar’ı satın aldı.
• Güney Kore menşeli diş implantı üreticisi MegaGen, Türkiye'ye kuracağı fabrikayla ilk aşamada 15 milyon dolarlık, 5 yıl sonra da 100 milyon dolarlık yatırım yapacağını açıkladı. Firma, Güney Kore dışındaki ilk üretim tesisini İstanbul'a kuracak.
• Şok Market, e-ticaret platformundaki büyüme hamlesini hızlandırmak amacıyla e-ticaret platformu İstegelsin'in tamamını 220 milyon lira karşılığında bünyesine kattı.
• Türkiye'nin yerli fintech girişimleri arasında yer alan Papara, Pakistan merkezli elektronik para kuruluşu SadaPay'in %100 hissesini aldı. Satın alımın finansal ayrıntıları paylaşılmadı.
• Çimsa, döviz bazlı gelirlerini %70'e çıkarma ve dış pazarlarda büyüme stratejisi kapsamında İrlanda merkezli Holdings DAC'ın yaklaşık %95'ini satın almak için sözleşme imzaladı.

Yılın krizleri: Patiswiss ve Petlas

İş dünyasında 2024’e damga vuran olaylardan biri de Patiswiss krizi oldu. Bir LinkedIn kullanıcısı, satın aldığı Patiswiss çikolatanın son tüketim tarihi geçmemesine rağmen küflendiğini belirten bir paylaşım yaptı. Patiswiss CEO’su Elif Aslı Yıldız Tunaoğlu, kişisel sosyal medya hesabından verdiği yanıtla kullanıcıya sert bir dille tepki gösterdi ve dava açma tehdidinde bulundu. Kurumsal iletişim, kriz ve itibar yönetimi konularında ders niteliği taşıyan olayların ardından Tunaoğlu’nun istifası ile sonuçlanan süreç, haftalarca iş dünyasının gündeminde kaldı.

^{Patiswiss'in eski CEO’su Elif Aslı Yıldız Tunaoğlu.}

Yılın son haftalarında da Petlas da benzer bir krizle karşı karşıya kaldı. THY uçağında bir yolcuyla tartışan Petlas Yönetim Kurulu Üyesi Abdülkadir Özcan, “Ben milyarlık adamım, sizi satın alırım” ifadeleri sonrasında kabin görevlileri tarafından kelepçelenerek polise teslim edildi. Sosyal medyada yayılan görüntüler ve medyaya yansıyan haberler sonrasında Abdülkadir Özcan, Petlas Yönetim Kurulu üyeliğinden azledildi.

Hazine’den sektörel vergi denetimleri

2024 yılında Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın özellikle de yılın ikinci yarısında artırdığı vergi denetimleri dikkat çekti. Vergide adaleti artırmaya ve kayıt dışılığı azaltmaya yönelik çalışmalar doğrultusunda birçok sektör denetime tâbi oldu. Haziran ayında bahşiş gelirleri ile motokurye faaliyetlerinin vergilendirme usulünde değişiklikle başlayan süreç, ticari araçların kayıt dışı akaryakıt alımı, kuyumcular, sigara ve makaron üreticileri, lüks yat alım satımları, sporcular, yaşam koçları, çevrimiçi eğitimler, alkol üreticileri ve son olarak un fabrikaları olmak üzere geniş bir alana yayıldı.

Yapılan incelemelerde envanter sayımları ile alım-satım faturaları arasındaki farklar, beyan dışı kazançlar incelenerek usulsüzlükler araştırıldı. Tespit edilen usulsüzlüklerde para cezaları uygulanarak milyarlarca liralık vergi kaybı önlendi.