Kaçak bir yolcu: Stamata Revithi

Bundan 125 yıl önce, ilk modern olimpiyat oyunları “Citius, Altius, Fortius” (Daha hızlı, daha yüksek, daha güçlü) mottosu ve olimpik marş eşliğinde 14 ülkeden 241 atletin katılımıyla Atina’da başladı. Fakat olimpiyatlarda kadın atlet olmasına modern olimpik hareket, IOC ve olimpizm felsefesinin yaratıcısı Pierre de Coubertin’in bu konunun “uygulanamaz, yavan, yakışıksız” olduğuna dair düşünceleri izin vermedi. 

• Dönem: Aristokrat bir ailenin ferdi olarak Paris’te doğmuş olan Pierre de Coubertin, yirmiden fazla kitap ve yüzlerce makale sahibi, Klasik Yunanistan kültürüne hayran bir akademisyendi. Anglosakson sistemi örnek alarak fiziksel ve entelektüel eğitimin bileşimi bir eğitim sistemini Fransa için tasarladı. Ardından, Belle Époque dönemi zihniyetinin tezahür ettiği centilmenlik, barış, dürüstlük, eşitlik, uluslararası anlayış gibi ideallerle olimpizm felsefesini yarattı. Ancak, kadın-erkek ilişkilerine bakış açısı döneminin genelinden farklı değildi. Her ne kadar olimpik ruhun herhangi bir ırkın özelinde olmadığını belirtmiş olsa da bir kadının rolünün bir “eş ve anne olmak” olduğunu söylemişti. Bu nedenle, olimpiyatlara kadınların katılımına karşı görüşleri açıktı. Yine de kaçak bir yolcu vardı: Stamata Revithi.
   
• Yeni biri: Bugün bir aktivist olarak değerlendirebileceğimiz Stamata Revithi, 1866’da Sire adasında doğmuştu ama ana karadaki Pire’de yaşıyordu. Pire’den 12 kilometre uzaklıktaki Atina’ya iş bulabilme umuduyla yürürken -anlatıya göre- yolda karşılaştığı bir kişi maratondan bahsederek katılması konusunda onu cesaretlendirdi. Çünkü Atina’da tanınırlık kazanırsa iş bulabileceğini düşüyor ve birçok sporcudan daha iyi koşabileceğine inanıyordu. 
   
• Yarışa yetiştiğinde maratona katılmak isteyen bir kadın olarak bir kesimin ilgisini çekerken bir kesim tarafından küçümsenmişti. Çeşitli tartışmalar çıksa ve katılmak için diretse de izin verilmedi. Buna rağmen, resmî yarışın bir gün sonrasında tek başına koştu ve 40 kilometrelik maratonu 5,5 saatte tamamladı. Ama maratonun asıl bitiş yeri ve modern dönem öncesi olimpiyatlara da ev sahipliği yapmış -MÖ 6. yüzyılda inşa edilmiş ve hâlâ kullanılan- Panathinaiko Stadyumu’na girmesine izin verilmedi. Yine de kendisine birkaç şahit bularak bitiş noktasında derecesini kaydettirmeyi başardı. Ardından olimpiyat komitesine başvurduğunda resmîleştirmesine izin verilmedi. 
   
• Her şeye rağmen dönemin gazetelerinde adı anılmıştı. Ama başka bir isimden bahsedenler de vardı: Melpomene, Yunan mitolojisinde trajedinin ilham perisi. Ya maratonda koşmayı denemiş iki kadın vardı ya da genel kanıya göre Revithi’nin takma adıydı.
   
• İlham: Her ne kadar hem geçmiş hem bugün için etkileyici bir işe imza atmış olsa bile Revithi’nin hatırlanması için aradan yıllar geçmesi gerekti. Ardından, 1967 Boston Maratonu’nda tarihe geçecek fotoğrafların başrolü Kathrine Switzer gibi gizlice yarışlara katılan kadınlar da oldu. Ama olimpiyat oyunlarına kadınlar maratonunun eklenmesi yaklaşık 90 yıl sürdü ve 1984 Los Angeles Olimpiyatları’nda Joan Benoit bu alanın ilk altın madalyasını aldı. Gerçekleşmesi beklenenden daha uzun zaman alsa da Revithi ve ardılları, kadının eş ve anne rolü dışındaki görünmezliğiyle spor gibi alanlarda varlık gösteremeyeceğine dair algıların değişimini başlattı.