Katlanabilir akıllı telefonlar: Nostalji ekonomisi mi, teknolojik devrim mi?

İnsanlık yüzyıllardır iletişim araçlarını katlıyor: Mektuplar, gazeteler, bilgisayarlar… Bugün artık telefonları da ikiye, hatta üçe katlamaya başladık. Son 5 yılda popülaritesini hızla artıran katlanabilir akıllı telefonlar, yalnızca bir tasarım devrimi değil, taşınabilirliğin ve statünün de simgesi hâline gelmeye başladı. 

Fakat  “Bir telefonu gerçekten neden katlamak isteriz?” sorusu, hâlâ oldukça karmaşık yanıtlarla karşılanıyor. Katlanabilir akıllı telefonlara güç veren nostalji ekonomisi ise bu yanıtların ardına gizlenmeye devam ediyor. Zira bu telefonlar, tasarımları itibarıyla esasında geleceğe değil, geçmişe selam çakıyor.

Geniş açı: Yakın zamanda Samsung’un “Galaxy Unpacked” etkinliği düzenleyerek yeni nesil katlanabilir akıllı telefonlarını tanıtması, pazarın mevcut durumuna ilişkin soru işaretlerini yeniden gündeme taşıdı. Katlanabilir telefonlara ilişkin tereddütler hâlâ global çapta oldukça yaygın olsa da pazar lideri Samsung’a ek olarak aralarında Google, Honor, Huawei, Motorola, OnePlus, Oppo, Vivo, ZTE, Xiaomi ve Tecno’nun da bulunduğu birçok teknoloji şirketi, bu pazara milyonlarca dolar yatırım yapıyor. 

Üstelik akıllı telefon pazarında devrim yaratan Apple da kendi katlanabilir telefon modeli üzerinde çalışıyor. 1800-2000 dolar arasında bir fiyat etiketiyle geleceği ve katlı olmadığında 4,8 milimetrelik bir kalınlığa sahip olacağı iddia edilen katlanabilir iPhone’un, gelecek yılın sonbahar aylarında piyasaya sürülmesi bekleniyor. 

Arka plan: Katlanabilir akıllı telefonlar, 2000’lerin başındaki kapaklı telefonlara referanslar barındırsa da esasında esnek panel tasarımı sayesinde ekranından katlanarak kapaklı telefonlardan farklı bir form faktörü sunuyor. Bu cihazların kökleri, temel olarak Nokia’nın 2008’de tanıttığı ve esnek yapısı sayesinde hem telefon, hem tablet, hem de akıllı saat olarak kullanılabilen “Morph” konseptine ve Samsung’un 2013’te tanıttığı esnek bir OLED ekrana sahip akıllı telefon konsepti Youm’a dayanıyor. Ancak bugünkü katlanabilir akıllı telefonların ilk örneği, aslında 2018 yılında ortaya çıktı. 

2018’in Ocak ayında LG’nin, ekranı katlanabilen bir akıllı telefon için tasarım patenti aldığı bildirildi. LG, daha sonra bu cihazı piyasaya sürme planlarını rafa kaldırsa da bu gelişmeyi Microsoft ve Samsung’un benzer formlarda katlanabilir telefonlar üzerinde çalıştığı iddiaları takip etti. 

Dönüm noktası: Aynı yılın Kasım ayında Çin merkezli Royole, resmî olarak piyasaya sürülen ilk OLED ekranlı katlanabilir akıllı telefonu piyasaya sürdü. Royole FlexPai adlı cihaz, 7,8 inç boyutunda bir ekranla geliyor ve katlandığında ekranı dışa doğru bakıyordu. 

^{Royole FlexPai}

Kasım ayı sonlarında Samsung da katlanabilir akıllı telefonunun prototipini tanıtarak bu tasarımı ilk benimseyen şirketlerden biri oldu. Prototip, katlanabilir bir iç ekran ve ekran kapatıldığında kapak bölümünde kalan daha küçük bir dış ekrana ev sahipliği yapıyordu. 

• Takip eden yıllarda Samsung, Galaxy Z Fold ve Galaxy Z Flip serisiyle prototipin vaatlerini bir adım ileri taşıdı. 
• Benzer şekilde Huawei Mate X serisiyle, Xiaomi Mix Fold ve Mix Flip cihazlarıyla, Motorola Razr serisiyle, Oppo Find N ile, Vivo X Fold ile, Google ise Pixel Fold ile furyaya katıldı. 

Samsung, hâlâ bu teknolojiyi erken benimseyenler arasında olmasının yarattığı avantaj sayesinde geçen yıl %33 pazar payı kaybetmiş olmasına rağmen pazardaki liderliğini koruyor. İlk 5’te Samsung’u sırasıyla Huawei, Motorola, Honor ve Xiaomi takip ediyor. 

Nostalji mi, devrim mi?

Katlanabilir akıllı telefonlar, gelecekten haber veren teknolojik cihazlar olarak lanse edilse de esasında 2000’lerdeki kapaklı telefonlara duyulan özleme referans yapıyor. Kapaklı telefonlar, duygusal belleğimizde aç-kapa hareketinin verdiği dokunsal tatmine paralel olarak telefonu katlayınca konuşmayı bitirme ritüelini bize hatırlatıyor. Böylece geçmişten hafızamıza kazınmış bir tasarım formu, katlanabilir telefonlarla yeniden diriliyor. Dolayısıyla bu cihazlar, ileriye adım attığı kadar, geriye dönüp cep telefonlarının yükselişiyle karakterize olan bir dönemi de onurlandırıyor. 

Dahası: Teknoloji dünyasında her ürün, giderek artan oranda ekranın domine ettiği bir forma kavuşuyor. Katlanabilir akıllı telefonlar, ekranı gizleyen yapısıyla bu takıntıyı törpülüyor gibi görünse de esasında açılınca ekranı daha da büyüten yapısıyla onu yüceltiyor. Nitekim dijital çağın insanı da ekranı hem kompakt hâle getirmek ve saklamak, hem de büyütmek istiyor ve kendisini bir boyut paradoksunun içinde buluyor. 

Hangi sorunu çözüyor? Katlanabilir akıllı telefonların nostalji ekonomisinin çarklarından biri olduğuna yönelik yaygın kanının aksine bazı tüketiciler, akıllı telefonların büyüyen ekranlarla birlikte giderek çok daha hantal hâle geldiğini ve katlanabilir telefonların bu formu kompakt hâle getirmeye yönelik atılmış önemli bir adım olduğunu savunuyor. Zira katlanabilir akıllı telefonlar, tablet boyutundaki ekranları katlayarak cebe sığabilir hâle getiriyor ve tüm elektronik ürünlerin ekran hâline geldiği bir çağda kompakt tasarım arayışındaki tüketicileri ekran büyüklüğünden feragat etmek zorunda bırakmıyor. 

Üstelik katlanabilir telefonlar, geleneksel akıllı telefonlardan çok daha yüksek fiyat etiketleriyle satışa sunulduğu için özellikle Asya pazarında giderek artan oranda bir statü nesnesi hâline de geliyor. Bu tip bir cihaz, kullanıcı için yüksek bir sosyoekonomik sınıftan geldiğini ve vizyon sahibi olduğunu temsil eden bir aksesuar anlamına gelebiliyor. 

Rakamlar: Counterpoint Research’ün 2023’te yayımladığı bir ankete göre akıllı telefon kullanıcılarının %44’ü, katlanabilir telefon almaya sıcak bakıyor. %27’lik bir kesim, bu tip bir cihaz alıp almayacağından emin olmadığını söylerken katılımcıların %29’u, büyük ihtimalle veya hiç katlanabilir akıllı telefon almayacağına işaret ediyor. 

YouGov’un geçen yıl ABD’de 1000’in üzerinde akıllı telefon kullanıcısıyla yaptığı bir anket ise kullanıcıların %59’unun bir sonraki telefonunun katlanabilir olabileceğini söylediğini gösteriyor. Erkek kullanıcılarda bu oran %63 seviyesindeyken kadın kullanıcıların %55’i katlanabilir telefon almaya sıcak bakıyor. 

• Analistler, erkek kullanıcıların kompakt katlanabilir akıllı telefonlara yönelik ilgisinin daha yüksek olmasını çoğunlukla çanta taşımamalarına ve telefonlarını pantolon cebinde taşımayı tercih etmelerine bağlıyor. 

Önemli ayrıntı: Ankete göre genç yetişkinler, katlanabilir telefonlara çok daha fazla ilgi duyuyor ve yaş ilerledikçe ilgi oranı düşüyor. 18-29 yaş arasındaki kullanıcıların %83’ü, 30-44 yaş arasındaki kullanıcıların %76’sı, 45-64 yaş arasındaki ve 65 yaş üzerindeki yetişkinlerin ise %52’si, bu tip bir cihaz almakla ilgileniyor. 

Tüm katılımcıların %37’si, katlanabilir akıllı telefonlara ilgi duymadığını söylerken yalnızca %3’lük bir kesim, ilgi duyup duymadığından emin olmadığını dile getiriyor. 

Benimsenme oranı hâlâ oldukça sınırlı

Diğer yandan markaların yaptığı yüz milyonlarca dolarlık Ar-Ge, üretim ve pazarlama yatırımlarına rağmen bir dönem istikrarlı bir artış gösteren katlanabilir akıllı telefon satışları, son yıllarda nominal bir büyüme gösteriyor. Counterpoint Research verileri, 2024 yılında küresel satışların bir önceki yıla göre yalnızca %3,2 oranında arttığını ve hatta yılın son çeyreğinde yıllık bazda %24’lük bir düşüş yaşadığını gösteriyor. 

Dahası: Kantar’ın 2023’te yayımladığı “Worldpanel ComTech” raporuna göre katlanabilir akıllı telefonlar, dünya genelinde kullanılan tüm akıllı telefonların yalnızca %1’ini oluşturuyor. Bu oran, katlanabilir telefonların beninsenme oranının hâlâ oldukça düşük olduğunu ortaya koyuyor. 

• Üstelik rapora göre bu ürün kategorisinde sadakat oranı da oldukça düşük. Zira katlanabilir bir akıllı telefona geçiş yapan kullanıcıların %55’i, geleneksel bir akıllı telefona dönmeyi planladığını söylüyor. 

Perde arkası: Analistlere göre fiyat skalası, teknik kusurlar ve yazılıma ilişkin uyumluluk sorunları, katlanabilir telefonların geniş çapta benimsenmesinin önüne geçen en önemli bariyerler arasında yer alıyor. YouGov anketine katılan kullanıcıların %56’sı katlanabilir cihazlara ilişkin en büyük endişesinin dayanıklılık ve ekran hasarı olduğunu söylüyor. 

• Bu endişeyi sırasıyla %53 ile yüksek fiyatlar, %40 ile geleneksel akıllı telefonları geride bırakacak önemli bir fayda görememe, %29 ile hantal ve ağır tasarım, %27 ile sınırlı pil ömrü, %20 ile sınırlı model seçeneği ve %13 ile yazılım optimizasyonuyla ilgili belirsizlikler takip ediyor. 

Analistlere göre ise katlanabilir akıllı telefonlar, temel olarak beş ana sebepten ötürü geniş çapta benimsenmiyor. 

• Fiyat bariyeri: Katlanabilir telefonlar, çoğu zaman amiral gemisi bir akıllı telefondan bile daha yüksek bir fiyatla piyasaya sürülüyor. Bu nedenle birçok tüketici, sınırlı bütçesini riske atıp bu tip bir cihaz almayı tercih etmiyor. 

• Teknik sınırlılıklar: Katlanabilir akıllı telefonlar, genellikle cam yerine esneyebilen plastik OLED ekranlar kullanıyor. Bu ekranlar, geleneksel cam ekranlara göre darbe ve çizilmelere karşı çok daha hassas oluyor. Ayrıca menteşe tasarımları da hâlâ yeterince geliştirilmiş durumda olmadığı için katlama mekanizması uzun süreli kullanımda bozulabiliyor veya ekrana zarar verebiliyor. Benzer şekilde bu cihazların pil kapasiteleri de sınırlı kalabiliyor. 

• Onarım zorlukları: Katlanabilir telefonların ekranı veya menteşeleri zarar gördüğünde onarımı oldukça güç ve pahalı olabiliyor. Ekran değişimi de genellikle oldukça maliyetli oluyor. Bu nedenle kullanıcılar, bu tip bir cihaz tercih ederek risk almak istemeyebiliyor. 

• Erken benimseme riski: Yeni teknolojilere tereddütle yaklaşan tüketiciler, ürünün gerçekten bir devrim yaratıp yaratmayacağından emin olmak için beklemeyi tercih edebiliyor.

• Yazılım optimizasyonu: Pek çok uygulama, katlanabilir ekranlara özel bir arayüz geliştirmiyor. Bu durum, kullanıcının uygulamaları tüm işlevleriyle kullanmasının önüne geçiyor. 

Perspektif: Tüm bu bariyerler, katlanabilir cihazların gerçek bir ihtiyaçtan çok, teknolojik bir heves olarak görülmesine yol açıyor. İlk dokunmatik telefonların başlangıçta “lüks bir oyuncak” olarak nitelendirilmesi gibi katlanabilir telefonlar da mevcut pazar koşullarında "yüzeysel bir statü nesnesi" olarak görülüyor.

Fakat işlevselliğine ilişkin dezavantajlarının da ötesinde gelecekten haber verdiği söylenen bu cihazlar, teknolojinin nostaljiyle flörtünün bir ürünü ve nostalji ekonomisine katkı sağlayan pek çok cihaz gibi pazarda kendine dar ama niş bir alan açmayı başarıyor. Katlanabilir akıllı telefonlar, büyük bir ihtimalle hiçbir zaman ana akım olmayacak olsa da günün sonunda tüketicinin neyi tercih ettiğine ve mobil deneyimin geleceğine dair ipuçları verme potansiyeli taşıyor.