Konuşma özgürlüğünün yeni çağı

Büyük teknoloji şirketleri geçtiğimiz hafta Donald Trump'ın hesaplarını şiddete yönlendirdiği gerekçesiyle engelledi.

Öncelikle bunun doğru bir karar olduğunu düşünüyoruz.

Ancak seçimle yönetim hakkına sahip olmamış bu teknoloji platformları yöneticilerine ait tercihlerin kamusal haklar üzerinde bu kadar fazla etkiye sahip olması bizi biraz rahatsız ediyor.

Bu yazıda bu rahatsızlığımızla birlikte;

• Twitter'ın Facebook; Amazon'un Apple ve Google'ın Trump kararlarını
• Kararların yasal dayanağını
• Clubhouse, Substack, Spotify gibi nispeten küçük platformların moderasyon savaşında aldığı tarafı
• Her şey bir yana, moderasyon bu şirketlerce uygulanmalı mı sorusunun yanıtını arayışımızı bulacaksınız.
   

Öncelikle neler olduğunu hatırlayalım.

Jack Dorsey kararları:
 

• 6 Ocak'ta Trump destekçileri, Trump’ın Beyaz Saray dışında düzenlediği bir mitinge katıldı. Aynı gün kongre, seçimi onaylamak için toplanacakken Trump yanlısı protestoculardan oluşan büyük bir kalabalık ABD Kongre binasını bastı. Daha sonra ABD Başkan Yardımcısı Mike Pence'e saldırmak ve seçim sonucunu sorgulamak için Twitter'ı kullanan Trump'ın seçimde sahtekârlık yapıldığıyla ilgili tweetlerine, bu iddianın "tartışmalı" olduğunu belirten bir uyarı etiketi eklendi ve retweet ile diğer etkileşim özellikleri sınırlandı.
   
• Twitter yetkilileri, görüşleri insanları kışkırttığı için Trump'ın hesabını askıya almaya karar verdi ve o sırada bir adada tatilde olan Jack Dorsey’i aradı. Trump'ın hesabı, 12 saat içerisinde kalabalıkları ayaklandıracak tweetlerini silerse geri açılma koşuluyla donduruldu.
   
• Hesabın tamamen kaldırılma fikrini kabul etmeyen Dorsey, çalışanlarına gönderdiği e-postada bir hesabın askıya alındıktan sonra geri dönmesine izin vermek de dâhil olmak üzere şirketin, politikalarıyla tutarlı kalmasının önemli olduğunu söyledi.
   
• Bu sırada Trump, ABD başkanının resmî hesabı olan @POTUS hesabından tweet atmayı denedi ancak Twitter mesajları sildi. Şiddeti teşvik eden hesaplara yönelik baskısını da artıran Twitter, 70 binden fazla hesabı kaldırdı. Daha sonra Trump şansını Beyaz Saray'ın resmî twitter hesabından denemek istedi ve hesaba şiddeti, yasaları çiğnemeyi ve vandalizmi kınamasını konu alan bir video yükledi. Twitter, resmî hesapların kuralları ihlal eden içerikler paylaşmadığı sürece tweet atmalarına izin vermesi nedeniyle videoyu kaldırmadı.
   
• Jack Dorsey, bu olayın üzerine Trump'ın çevrim içi hesaplarının kaldırılmasıyla ilgili rahatsızlığını dile getirdiği 13 tweet’lik bir paylaşım yaptı. Paylaşımında, karşı karşıya kaldıkları olağanüstü ve savunulamaz durum sonucunda tüm eylemlerini kamu güvenliğine odaklamaya zorladıklarını, çevrim içi konuşmanın bir sonucu olarak ortaya çıkabilen çevrim dışı zararın bariz bir gerçek olarak Twitter politikasını ve yaptırımlarını yönlendiren şey olduğunu belirten Jack, bu durum hakkında endişelerini de dile getirdi. Jack, bu olayın bir bireyin veya şirketin küresel halka açık iletişim üzerindeki gücünün tehlikeli bir emsal oluşturduğunu düşündüğünü belirtti ve sözlerini "Şu anda öğrendiğimiz her şey çabamızı daha iyi hâle getirecek ve bizi olduğumuz kişi olmaya itecek: birlikte çalışan tek bir insanlık." diyerek noktaladı. İfade özgürlüğüne önem veren ancak toplumu kışkırtacak söylemlere zemin hazırlamak istemeyen Jack Dorsey, son çözüm olarak Trump’ın hesabının silinmesine ikna oldu.
   

Mark Zuckerberg kararları:
 

• Facebook CEO'su Mark Zuckerberg 7 Ocak Perşembe günü yayımladığı bir blog gönderisinde, Facebook'un ABD Kongre binasına yapılan Trump yanlısı saldırının ardından Başkan Donald Trump'ı platformlarından "süresiz olarak" yasaklayacağını duyurdu. Zuckerberg'e göre yasak, “Göreve Başlama Günü”nden önce kaldırılmayacaktı.
   
• Facebook, Trump’ın hesaplarını tamamen engellemeden önce 6 Ocak Çarşamba günü saldırıdan saatler sonra saldırganlara “eve dönün” çağrısı yaptığı ve 2020 seçimleriyle ilgili yanlış iddialarda bulunduğu videoyu yayından kaldırmıştı. Mark Zuckerberg ise Trump’ın hesaplarının engellenmesi hakkında “Son 24 saatteki şok edici olaylar Başkan Donald Trump'ın kalan göre süresini, iktidarın seçilmiş adayı Joe Biden'a barışçıl ve yasal olarak geçişini baltalamak için kullanmayı planladığını açıkça gösteriyor” dedi ve ekledi:  "Facebook ve Instagram hesaplarına koyduğumuz engeli süresiz olarak ve en azından önümüzdeki iki hafta boyunca barışçıl iktidar geçişi tamamlanana kadar genişletiyoruz."
   
• Facebook Trump’ın hesaplarını süresiz olarak engellemiş olduğunu duyurmuş olsa da hesaplara erişim 15 Ocak Cuma günü tekrar açıldı.
   

Tim Cook, Sundar Pichai ve Jeff Bezos kararları:
 

Parler meselesi: Apple ve Google'ın uygulama mağazaları ve Amazon’un bulut bilişim hizmeti de geçen haftaki öfke gibi şiddet içeren eylemleri organize etmek için bir merkez hâline gelen Parler'ı engelledi.

• Parler neydi? Kendisini “ifade özgürlüğü” sosyal ağı olarak konumlandıran Parler, ABD Başkanlık seçimlerini Trump’ın kaybetmesiyle birlikte ortaya atılan hile iddialarının Twitter ve Facebook tarafından engellenmesinin ardından ABD’deki muhafazakârların ilgi odağı olmuştu. Hatta öyle ki Parler, App Store’da en çok indirilen uygulama hâline gelmişti.
   
• Son dönemde Trump’ın hamleleri ve seçimler hakkındaki komplo teorileriyle birlikte Parler’daki siyasi tartışmalar hızla artmıştı. Trump taraftarlarının ABD Kongre binasını işgal etmesiyle birlikte Apple, Parler’ı uygulama içerisindeki denetimleri artırması için uyarmış, aksi takdirde App Store’dan çıkartacağını bildirmiş, sonrasında da çıkarmıştı. Bu uyarıdan birkaç saat sonra ise Google, Parler’i daha iyi denetleme mekanizmaları kurana kadar Google Play Store’dan çıkardı.
   
• Parler’e bir büyük darbe de Amazon’dan geldi. Parler tüm verisini Amazon’un bulut sisteminde saklıyordu ve Amazon, şiddeti ve suçu kışkırtan gönderileri yeterince denetlemediği için Parler’a hizmet vermeyi durdurduğunu açıkladı. Bununla birlikte bir süreliğine Parler tamamen kullanılamaz hâle geldi. Parler, 18 Aralık Pazartesi günü tekrardan kullanılabilir hâle geldi ancak hâlâ Google Play Store ve App Store’dan indirilemiyor, bu durumun tartışmaları da devam ediyor.
   

Kararların yasal dayanağı
 

• Twitter, Trump'ın hesabını yasakladığında ailesi ve destekçileri George Orwell'ın düşünce suçu kavramını içeren 1984 romanına atıf yaparak ABD'de ifade özgürlüğünün olmadığını iddia etti. Hâl böyle olunca ABD'nin din, ifade ve basın özgürlüğünü koruma altına alan anayasanın 1. ek maddesi (First Amendment) akıllara geldi.
   
• ABD anayasasının 1. ek maddesi: Kongre, herhangi bir dinî kurum/kuralı temel alan veya ibadetini yasaklayan ya da ifade özgürlüğünü, basın özgürlüğünü kısıtlayan; halkın barışçıl şekilde toplanma ve şikâyete neden olan bir hâlin düzeltilmesi için hükümetten talepte bulunma hakkını kısıtlayan herhangi bir yasa yapamaz.
   
• Yani platformların aldığı yasaklama kararları tamamen yasal çünkü bu madde yalnızca devletin sansürlerini yasaklıyor, özel şirketleri kapsamıyor.
   

Clubhouse, Substack ve Spotify'ın moderasyon savaşındaki yeri
 

Büyük sosyal ağlar, çevrim içi platformların kullanıcı içeriğinin nasıl olması gerektiği ve bunların nasıl yönetileceği konusundaki tartışmanın odak noktası olsa da, sorun daha küçük platformlara doğru ilerliyor. Substack gibi e-posta sağlayıcılarının, Spotify gibi podcast platformlarının ve Clubhouse gibi girişimlerin kararları ne?

• Substack, Spotify ve Clubhouse’un içerik denetleme konusundaki mevcut bakış açısı, Twitter, Facebook ve Google'ın bir zamanlar bu konu hakkındaki görüşlerini yansıtıyor. Twitter yöneticileri başlangıçta kendilerini "ifade özgürlüğü partisinin ifade özgürlüğü kanadı" olarak adlandırmışlardı. Facebook, siyasi içeriğe dokunmak gibi hiçbir derdi olmadığı konusunda ısrar etmişti. YouTube, Alex Jones ve benzer isimlerin yanlış bilgilerden oluşan imparatorluklar inşa etmesine izin vermişti. Şimdi, Substack CEO'su Chris Best, küçük platformların denetim konusundaki tutumunu yansıtıyor ve "editörlük" uygulanması isteniyorsa başka hizmet kullanılması gerektiğini söylüyor.
   
• Bir Clubhouse sözcüsü ise OneZero'ya "Moderasyon, her sosyal platformda olması gerektiği gibi Clubhouse için de her zaman öncelik olmuştur" diyor. "Clubhouse, engelleme, gerçek zamanlı raporlama ve odalar için inceleme, paylaşılan engelleme listeleri ve daha fazlası dâhil olmak üzere yıl boyunca birçok yeni moderasyon özelliğini kullanıma sundu ve Clubhouse büyüdükçe kötüye kullanımı tespit etmek, moderatörleri güçlendirmek için yeni araçlar geliştirmeye devam edecek" diyor. Yine de aralık ayında LGBTQ karşıtı bir konuşmacının savunduğu şiddet içerikli yorumların ardından hâlâ Clubhouse kullanmaya devam ettiği de biliniyor.
   
• Spotify, Joe Rogan'ı 100 milyon dolarlık ödemeyle kendi platformunda podcast yapmaya ikna ettiğinde Spotify çalışanlarından bazıları şirket yönetiminden Joe Rogan'a ait, trans topluluğu hakkında tartışmalı ifadeler içeren popüler podcast bölümlerini kaldırmasını istemişti. Spotify, "saldırgan, taciz edici, karalayıcı, pornografik, tehdit edici, müstehcen veya şiddeti savunan ya da kışkırtan" içeriğini yasaklayan ve bu yasaklara uyan herkesin kendi içeriğini yüklemesine açık bir platform olduğunu belirtiyor. Ancak çalışanlar yine de Rogan'ın içerikleri için daha fazla moderasyon yetkisi talep etti. Spotify ise, Rogan podcast'lerine dokunmamayı seçti. Spotify CEO'su Daniel Ek çalışanlara, "Konumumuzu değiştirmiyor olmamız, sizi dinlemediğimiz anlamına gelmiyor" dedi. "Bu sadece farklı bir karar verdiğimiz anlamına geliyor."
   

Editörün notu: Küçük platformların moderasyon hakkındaki özgürlükçü tavırları gerçekten şirin görünse de, biz bu sahneyi bir zamanlar görmüştük demekten kendimizi alamıyoruz.

Sosyal medya regülasyonları ve gereklilikleri
 

Büyük gücün büyük sorumluluk getirdiği bu çağda yeni bir döneme mi giriyoruz? Trump'ın platformlardan yasaklanması sosyal medya şirketlerinin platformlarında paylaşılan potansiyel zararlı içeriği nasıl ele alması gerektiği konusunda bir dönüm noktası olabilir mi? Hem hükümet politikaları hem de denetim yöntemleri yeni bir sosyal medya reformları çağının habercisi olabilir mi?

• Gazete, dergi, radyo, televizyon gibi geleneksel medyanın izleyicileri ve okuyucuları, tükettikleri içeriği proaktif olarak seçebiliyor. Her birimiz izlemeyi seçtiğimiz bir şovu veya abone olmayı seçtiğimiz bir e-postayı okuyoruz. Sosyal medya kullanırken ise gördüğümüz içerik üzerinde neredeyse hiçbir kontrole sahip değiliz. Bunun yerine, platformlar, scroll etmeye devam edeceğimizi düşündükleri içeriği sunmak için karmaşık algoritmalar kullanıyor ve genellikle kendi başımıza çok da kolay bulamayacağımız türden radikal gönderilere maruz bırakılıyoruz.
   
• Medya şirketleri; geleneksel ya da sosyal medya platformu olsun, kâr amaçlıdır ve bu doğaldır, bu durum doğası gereği sorunlu da değildir. Ancak kârı en üst düzeye çıkarma stratejileri temelde farklıdır ve bu nedenle aynı düzenleyici uygulamaları her ikisinde de uygulamak işe yaramayabilir. Spesifik olarak geleneksel medya iş modeli önemli bir kutuplaşmaya yol açabilse de, sınırlı bant genişliği ile editoryal denetim genellikle bu şirketleri geniş pazarlara ulaşmaya teşvik eder ve onları aşırı uç içerik yayımlamaktan alıkoyar. Bununla birlikte sosyal medya iş modeli, scroll süresini en üst düzeye çıkarmak için daha özelleştirilmiş ve dolayısıyla potansiyel olarak daha aşırılıkçı içeriği teşvik etmek için bireysel kullanıcılarının verilerinden yararlanmaya dayanır. Siyasi olarak kutuplaşmış medya yeni bir konu değil ancak mevcut sosyal medya modelleri tarafından mümkün kılınan aşırı bireyselleştirilmiş kutuplaşma, büyük bir tehlike arz ediyor. Ve geçen hafta ABD'de yaşanan Kongre binasındaki şiddet bu tehlikeyi grafiksel olarak hepimize gösterdi.
   
• Bununla birlikte, Facebook ve Twitter gibi ana akım sosyal medya platformlarının Trump'ı sansürlemesinin çok uzun sürmesi gerçeği, dünyanın geçtiğimiz çarşamba günü tanık olduğu şiddetten tamamen kaçınılıp kaçınılamayacağına dair ciddi soruları gündeme getiriyor. Örneğin, bu platformlar bu tarz aşırı kutuplaşma içeren içerikleri daha önce engelleyebilir miydi? Ama bunun yerine platformlarda geçirilen süre daha mı önemliydi onlar için? Ne zamana kadar önemli oldu? Geçen çarşamba yaşanan olaylar sınır mıydı?
   

Yeni yönetimi devralan Biden ve ekibinin konu hakkında alacağı yeni kararların geleceğe gerçekten yön vereceğine inanıyoruz. Ancak sosyal medya ve teknoloji şirketlerinin daha geniş anlamda artık kritik bir karar vermesi gerekiyor. Palo Alto'da 30 yaşlarında bir sosyal medya platformu CEO'sunun, Malezya'daki bir siyasi konuşmanın gidişatına nasıl karar vermesi bekleniyor? Sınırlama olmaksızın tüm kullanıcıların etkileşim kurmaya devam etmesi mi anlamlı? Yoksa daha agresif denetleme yoluyla aşırıcılığı frenlemek gerekli mi? Bu soruların yanıtları kolay değil ancak son olaylar şu ya da bu şekilde mevcut durumun devam edemeyeceğini net bir şekilde gösteriyor.