Kubrick'in dünyası İstanbul'da

Katharina Kubrick ve Ceyhun Tuzcu'yla, İstanbul Sinema Müzesi'ndeki Stanley Kubrick Sergisi üzerine.
Kubrick'in dünyası İstanbul'da

21 Ekim - Salt - Duende
Salt ile birlikte

Salt ’ın yeni gösterim programı: How Buildings Learn (Binalar Nasıl Öğrenir?)

Container City, Londra Salt , yapıların insan-çevre etkileşimiyle birlikte nasıl dönüştüğünü irdeleyen How Buildings Learn (Binalar Nasıl Öğrenir?) adlı belgesel dizisini Türkçe altyazılı olarak çevrimiçi erişime açıyor. Nedir? How…

Daha fazlasını öğren →

Duende

Duende

Her hafta müzik, sinema, eğlence ve sanat dünyasından söyleşiler, incelemeler, öneriler, podcast’ler ve keşif notları e-posta kutunda.

Stanley Kubrick... Birkaç yıl önce, ölümünün yirminci yılına özel olarak 38. İstanbul Film Festivali kapsamında hazırlanan retrospektif programın başlığına da taşındığı gibi bir “başyapıt fabrikası” Kubrick. Kariyeri boyunca bambaşka türlerde, her birini aynı özenle, mükemmeli arayışla ve tutkuyla çektiği 13 uzun metrajlı filme imza attı. Üstelik geride hiçbir zaman çekemediği iki filmine dair aynı mükemmeliyetçiliğin ürünü izler bıraktı. Bugüne kadar onun hakkında yapılmış en kapsamlı sergi olan, tüm çalışmalarına kronolojik bir bakış sunan ve belgeler, objeler, senaryolar, kamera ve lensler ve orijinal kostümlerle onun sıra dışı dünyasına odaklanan Stanley Kubrick Sergisi, İstanbul Sinema Müzesi’nde seni bekliyor.

Kubrick sinemasının en ünlü cümlelerinden biri: "Hep çalışıp oyun oynamamak, Jack'i sıkıcı bir çocuk yapar." | Fotoğraf: Deniz Sabuncu

14 Şubat 2013, bizimkisi belki de bir aşk hikâyesi. !f İstanbul Bağımsız Filmler Festivali’nde bir gündüz seansında, Rodney Ascher’in belgesel filmi Room 237’i izliyorum. Kubrick’in The Shining filmi üzerine farklı teorileri mercek altına alan bu belgesel, Kubrick’in detaycı, mükemmeliyetçi ve sıra dışı dünyasını da gözler önüne seriyor. O güne kadar çok sevdiğim romanın uyarlaması A Clockwork Orange dışında hiçbir Kubrick filmini izlememiş olmama utanıyor, kendimi hemen karşıdaki kitapçıda buluyor ve Kubrick filmlerinden oluşan bir box set satın alıyorum. 2001: A Space Odyssey, Eyes Wide Shut, Barry Lyndon, Paths of Glory… Her birine hayran kalıyorum. 

Spartacus filminin, Stanley Kubrick'in notlarını ve storyboard'unu içeren kopyası, 1959 | Fotoğraf: Deniz Sabuncu

Stanley Kubrick sergisi, yalnızca bir Kubrick hayranı olarak değil, detaylara düşkün biri olarak da heyecanlandırıyor beni. Sevdiğim filmlere dair detaylarla dolu bu sergiyi gezerken kendimi filmleri ilk izlediğim anlarda buluyor, Kubrick’e biraz daha yakın hissediyorum. Sergiyi gezdikten sonra önce Stanley Kubrick’in pek çok projesinde birlikte de çalıştığı üvey kızı Katharina Kubrick, ardından İstanbul Sinema Müzesi ve Atlas Sineması Genel Müdürü Ceyhun Tuzcu sorularımı yanıtlıyor.

Katharina Kubrick, serginin açılışı için İstanbul'daydı. | Fotoğraf: 

Sergilenenler arasında eminim ki sizde birçok anıyı canlandırdan parçalar vardır. Bunlardan birinin ardındaki kişisel bir hikâyeyi anlatmanız mümkün mü?

Katharina Kubrick: Evet, serginin tümü birçok anıyı geri getiriyor. Ancak özellikle babamın el yazısını görmek beni çok duygulandırıyor. Ne de olsa her insanın kendine has bir el yazısı var. Senaryoların kenar boşluklarına eklenmiş notlarını, kitaplara açıklama ekleme şeklini ve tasarımcı eskizlerindeki değişiklik önerilerini okumayı seviyorum. Tüm bunlar görselliğe ve hikâyeye dair problemleri nasıl çözdüğüne dair küçük bir pencere gibi. Her zaman tam olarak ne istediğini bilen biri değildi, bu yüzden birlikte çalışmayı seçtiği yetenekli sanatçılara, sonunda onu memnun edecek şeyi bulana dek mümkün olduğunca çok fikir ve varyasyon sağlayacaklarına dair güvenirdi.

Stanley Kubrick'in el yazısı. | Fotoğraf: Deniz Sabuncu

İstanbul’da geçirdiğiniz kısa süre içinde Türkiye’deki sinema izleyicisi hakkında sizi şaşırtan ne oldu?

KK: Dürüst olmak gerekirse, daha önce Stanley’nin filmlerinin Türkiye’de bu kadar popüler olduğundan habersizdim. Filmlerini çok sayıda genç insanın ve öğrencinin bilmesine sevindim.

İstanbul Sinema Müzesi’nin geri kalanını inceleme fırsatı buldunuz mu ve müzede sergilenenler arasında aklınızda kalanlar nelerdi?

KK: İstanbul Sinema Müzesi’nin koleksiyonundaki hazineleri harika bir rehber eşliğinde gezdim. Ziyaretçilerin filmlerle ve oyuncularla etkileşim kurmasını sağlayan son derece interaktif öğeleri takdir ettim. Eski kameralar koleksiyonu ve Haraketli Resim döneminin başlangıcını görmek her zaman ilham verici, hele ki artık fiziksel selüloit film kullanmamıza bile gerek kalmadığı şimdilerde. Telefon ahizelerini kaldırarak filmlerin bölümlerini izleyebildiğimiz kısmı da çok sevdim. Ama belki de favorim büyük Buster Keaton’ın kullandığı gerçek kameralardan birini görmekti. Harika bir müze. Sinema tarihi çok güzel bir binada, kendine bir ev bulmuş.

İstanbul Sinema Müzesi ve Atlas Sineması Genel Müdürü Ceyhun Tuzcu, Overlook Oteli'nin koridorlarından tanıdığımız "o desenlerin" önünde. | Fotoğraf: Deniz Sabuncu

Sergiyi İstanbul’a getirmeye karar verdikten sonra ne gibi zorluklarla karşılaştınız?

Ceyhun Tuzcu: Lojistik ve bürokratik aşamalar bir yana sergiyi Türkiye’ye gelmeye ikna etmek ve Kubrick ailesini açılışa getirmek en zor süreçti. Türkiye fikri hiçbir zaman aklında olmayan hak sahibi Kubrick ailesi ve Alman Film Enstitüsü ile serginin Türkiye’de olması için irtibatlar kurduk ve sergiyi Tokyo’dan aldık. Buradaki amacımız Nulook Film Yapımcılık olarak Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın da destekleriyle İstanbul Sinema Müzesi’ni sektörün referans noktası yapımcı ve yönetmenlerin buluşma noktası hâline getirmekti.

Sergi daha önce birçok ülkeyi ve kenti dolaşmış. Siz nerelerdeki sergileri gezip incelediniz ve İstanbul Sinema Müzesi’ndeki (İSM) sergi için sizin eklediğiniz yenilikler oldu mu?

CT: Sergiyi Türkiye’ye getirmek için 2 yıldır temas hâlindeyiz. Bu da aşağı yukarı müzenin açılışından önceki döneme denk geliyor. Sergiyi Londra ve son durağı olan Madrid’de canlı gördük. Bir sinema müzesi olmanın farkını çığır açıcı başyapıtların yaratıcısı olan yönetmenle İSM’nin vizyonu olan referans olma noktasını bağdaştırdığımız için daha önceki sergilerden farklı bir kürasyon oluşturma çabasına daha ilk sergi ziyaretimizden girmiştik. Almanya’dan iki küratör ve Türkiye’de proje danışmanı olan sayın Zihni Tümer’le yakından çalışıp sinema müzesi olmanın sorumluluğuyla koleksiyon seçkilerinde Kubrick filmlerinin oluşumundan belge ve yazışmalara, filmin bitişinden bütçelendirmeye kadar olan tüm sürece hakim olunabilecek bir dünya oluşturmak istedik. Böylelikle ziyaretçinin Kubrick’in filmografisine tüm detaylarıyla vakıf olabileceği bir deneyim yarattık. 

Stanley Kubrick'in Eyes Wide Shut filminde kullanılan maskeleri de sergide görebilirsin. | Fotoğraf: Deniz Sabuncu

Kişisel olarak Kubrick’le ilişkiniz nasıl başladı? İlk izlediğiniz Kubrick filmi hangisiydi ve size neler hissettirmiş, düşündürmüştü?

CT: Kubrick’le tanışmam ‘99 yılında sinemada Eyes Wide Shut’ı izlememle başladı. Sonrasında saatlik kiralanan ve harika bir özel gösterim alanı Cihangir KaFiKa’da 2000’lerin başında arkadaş grubuyla The Shining (Cinnet) filmini ve diğer filmlerini de deneyimledim. Her filminde mutlaka kendi ideallerini detaylara gizlediği sahneler olduğunu öğrenmem filmlerini artan bir merakla tekrar tekrar seyretmeme sebep oldu.

Günümüzde hangi alanda sergiler hazırlanırsa hazırlansın biraz da “instagrammable” köşeler, mekânlar yaratmak gerekiyor sanki. Gördüğüm kadarıyla Kubrick sergisinde de böyle ilgi çekici birçok köşe ve alan var. Sizin serginin ilk haftasında gözlemlediğiniz kadarıyla İstanbul izleyicisi sergide en çok neyle ilgili paylaşımda bulunuyor?

CT: Öncelikle oluşturmak istediğimiz Kubrick havası ve heyecanını ziyaretçilere ulaştırabildiğimizi tekrar tekrar ziyaret edilmesinden ve artan ilgiden fark ediyoruz. Sergiyi oluştururken yönetmenin filmografisine ve mekân algısına bir gönderme yapmak için 2001: A Space Odyssey filmine ait bir kat oluşturduk. Böylelikle her ziyaretçinin Jüpiter seyahatini deneyimlemesini istedik. (Gülüyor.) Bir diğer mekân yaratımı olarak The Shining filminin başında ve sonunda çok önemli mesajlar içeren labirente atıfta bulunup serginin ziyaret alanını ve 16 filmden eserlerin dizilimini labirente uygun olarak tasarladık. Yönetmenin daha iyi algılanmasını sağlamak için yaptığımız koleksiyon seçkisi ve sergi akışı doğal, bir o kadar da farklı bir Kubrick deneyimi oluşturmaya yardımcı oldu. 2001: A Space Odyssey filmine ait “Moon Bus”, The Shining filminde Overlook Hotel’de Danny’nin ikizlerle karşılaştığı koridor, Eyes Wide Shut’ta kullanılan orijinal maskeler, Barry Lyndon’a ait kostümler ve Full Metal Jacket’a ait filmdeki helikopter merak uyandırıp ziyaretçilerin Kubrick evreninde rol aldığı ilginç kareler oluşturuyor.

İstanbul Sinema Müzesi'nin odalarından birinde 2001: A Space Odyssey filmindeki Jüpiter seyahatini deneyimlemen mümkün. | Fotoğraf: Deniz Sabuncu

Stanley Kubrick sergisini 1 Mart 2023’e kadar, pazartesi hariç her gün, 11.00-19.00 saatleri arasında İstanbul Sinema Müzesi’nde ziyaret edebilirsin.

Hikâyeyi paylaşmak için:

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

Duende

Duende

Her hafta müzik, sinema, eğlence ve sanat dünyasından söyleşiler, incelemeler, öneriler, podcast’ler ve keşif notları e-posta kutunda.

NEREDE YAYIMLANDI?

DuendeDuende
∙

BÜLTEN SAYISI

🎥 Kubrick'in dünyası İstanbul'da, Sun Ra Arkestra'nın yeni caz evrenleri

Katharina Kubrick ve Ceyhun Tuzcu'yla Stanley Kubrick sergisi, Sun Ra Arkestra'nın son albümü Living Sky, Sophie Hyde'nın dört perdelik seks komedisi.

21 Eki 2022

Salt ile birlikte
Fotoğraf: Deniz Sabuncu

YAZARLAR

Emre Eminoğlu

Emre Eminoğlu

Sinema, kültür, sanat yazarı. 2021’den beri sinema editörlüğünü üstlendiği Aposto başta olmak üzere çeşitli dijital ve basılı yayınlarda sinema yazıları yazmaya, röportajlar yapmaya ve podcast'ler üretmeye devam ediyor. SİYAD ve FIPRESCI üyesi, Golden Globes seçmeni.

Duende

Duende

Her hafta müzik, sinema, eğlence ve sanat dünyasından söyleşiler, incelemeler, öneriler, podcast’ler ve keşif notları e-posta kutunda.

İLGİLİ OKUMALAR

DuendeDuende
∙

HİKAYE

Rus yönetmen Dmitry Krymov’la sohbet: Yıkımla dolu bir çağda tiyatro ne işe yarar?

İstanbul Tiyatro Festivali’nin konuklarından biri "Requiem" oyunuyla yönetmen Dmitry Krymov’du. "Sahilde Kafka" ile "Hamlet"i biraraya getiren, Ophelia’nın son anlarına odaklanan Krymov, çocukluğun oyunbazlığıyla şiddetin karanlığını yan yana getirerek şiirsel bir dünya yarattı. Kendisiyle yaptığımız söyleşide sanatçı olmayı, tiyatronun zamanla kurduğu ilişkiyi, sahnede yaratılan dünyayla gerçek dünya arasındaki sınırları ve yıkıcı bir çağda tiyatronun ne işe yarayabileceğini konuştuk.

Nis Tuğba Çelik

·

17 Kas 2026

Rus yönetmen Dmitry Krymov’la sohbet: Yıkımla dolu bir çağda tiyatro ne işe yarar?
DuendeDuende
∙

HİKAYE

Manuel Çıtak’ın ardından: 'Yaşamayı bu denli seven bir adam, hayatı vizöründen bakarak yaşadı'

İstanbul Modern, fotoğrafçı Manuel Çıtak’ın (1962-2023) ilk retrospektif sergisi “Kendine Ait Bir Ada”ya ev sahipliği yapıyor. Ermeni fotoğrafçıların en önemli modern temsilcilerinden, 1990’lı yıllardan itibaren Türkiye’de belgesel fotoğrafa yeni bir soluk getiren ve zamansız ayrılığına kadar mesleki faaliyetlerini sürdüren Çıtak’ın mirasını anıyoruz.

Gökhan Tan

·

16 Kas 2026

Manuel Çıtak’ın ardından: 'Yaşamayı bu denli seven bir adam, hayatı vizöründen bakarak yaşadı'
DuendeDuende
∙

HİKAYE

'Germinal'den 'Asi Şehirler'e, 'Sefiller'den 'Başkaldıran İnsan'a: İsyan günlerinde edebiyat

Avrupa’da bu sonbahar öğrenciler, çalışanlar ve kiracılar farklı taleplerle sokağa çıkıyor. Haberlerde gördüğümüz kalabalıkların ardında geçim derdi, ertelenen hayatlar, seslerinin duyulmadığını düşünen insanlar var. "Germinal"den "Asi Şehirler"e, "Sefiller"den "Başkaldıran İnsan"a uzanan kitaplar bu itirazın nasıl büyüdüğünü ve geride ne bıraktığını anlatıyor.

'Germinal'den 'Asi Şehirler'e, 'Sefiller'den 'Başkaldıran İnsan'a: İsyan günlerinde edebiyat
DuendeDuende
∙

HİKAYE

'Belki Bir Gün Özlersin': 2000’lerin aşk acısı geri döndü

Zeynep Bastık ve Emre Aydın, 2006’da çıkan “Belki Bir Gün Özlersin”i yeniden yorumladı. Aydın’ın söz ile müziğini yazdığı şarkı, kısa sürede viral oldu ve dinleyicisini geçmişteki aşk acılarına götürdü. İkili ile biraraya geldik; şarkının röntgenini çekip 2000’li yıllara geri döndük.

Eda Solmaz

·

16 Kas 2026

'Belki Bir Gün Özlersin': 2000’lerin aşk acısı geri döndü
DuendeDuende
∙

HİKAYE

'Yaşayan Otobiyografi' üçlemesinin düşündürdükleri: Geleceğe dair hayal kurarken bugünün ihtimallerine açık kalmak mümkün mü?

Deborah Levy’nin "Yaşayan Otobiyografi" üçlemesi, bir kadının kendine ait bir hayat kurma çabasını anlatıyor. Bu kitapların eşliğinde, eski düzenin artık bize uymadığı ama yenisinin henüz şekillenmediği dönemleri, geleceğe dair hayallerimizi korurken bugünkü hayatımızı ertelememenin yollarını düşünüyoruz.

Elvan Omay

·

15 Kas 2026

'Yaşayan Otobiyografi' üçlemesinin düşündürdükleri: Geleceğe dair hayal kurarken bugünün ihtimallerine açık kalmak mümkün mü?