Laboratuvar üretimi sentetik etler geleceği kurtarabilir

İllüstrasyon: Ezgi Aslan

Bill Gates'in iklim değişikliğiyle mücadele için iyi bir fikri var.

Microsoft kurucu ortağı ve yatırım fonu başkanı Gates geçtiğimiz günlerde MIT Technology Review ile yaptığı bir röportajda "tüm zengin ülkelerin %100 sentetik sığır etine geçmesi gerektiğini" dile getirdi ve önceliğin zengin ülkelerde olmasının bir nedeni var, sentetik sığır etleri oldukça pahalı...

Peki Beyond Meats ve Impossible Foods gibi girişimlere doğrudan ve dolaylı olarak yatırım yapan, en sevdiği yemeğin klasik hamburger olduğunu bildiğimiz Gates neden bir iklim çözümü olarak sentetik eti - özellikle sentetik sığır eti - destekliyor?

Öncelikle Gıda ve Tarım Örgütü'nün, Covid-19 salgını sonrasında küresel bir protein zengini gıda sıkıntısı olacağını öngördüğünü ve Cornell'e göre de dünyada yaklaşık bir milyar insanın protein eksikliğinden muzdarip olduğunu belirtmekte fayda var.

Zengin ülkelerde geçilebilecek sentetik sığır eti tüketimi, protein eksikliği sorununu çözüme kavuşturmak ve iklim değişikliğinin etkilerini yavaşlatmak için iyi bir başlangıç olabilir. Zira Bill Gates de böyle düşündüğünü şöyle açıkladı:

"Tadına zamanla alışacağınızı düşünüyorum. Ayrıca sentetik et üreten girişimlerin iddiası zamanla tadın daha da iyi olacağı yönünde. Bu yeşil girişimler insanların davranışlarını değiştirebilir. Ama siyaset ve politika işimizi zorlaştırıyor. Sentetik etlerin satılabilmesi için basitçe "laboratuvar çöpü" olarak adlandırılması gerektiğini söyleyen kurumlar var. "Sığır eti" kelimelerini etiketlerde kullanmamızı istemiyorlar."

Küresel risk

Peki neden bir insan tadının gerçek et kadar iyi olmadığını bildiği sentetik bir şey yemek istesin diye sorabilirsiniz. Cevap, et tüketim alışkanlıklarımızın sürdürülebilir olmaması...

• Tüketim için yetiştirilen hayvanlar hâlihazırda dünyadaki küresel sera gazı emisyonlarının yaklaşık %15'ine sebep oluyor.
  
  
• Gezegenin buzsuz topraklarının dörtte biri onları otlatmak için kullanılıyor.
  
  
• Yeryüzündeki tüm tarlaların üçte biri bu hayvanların yemini yetiştirmek için kullanılıyor.
  
  
• Ayrıca dünyada artan nüfus ise işleri daha da kötüleştirecek gibi duruyor. 10 milyar nüfusa çıkması beklenen insanlığın 2050 yılına kadar %70 daha fazla et yiyeceği tahmin ediliyor. Gıda üretiminden kaynaklanan sera gazlarının ise %92'ye kadar çıkması bekleniyor.

Yeterince ikna olmadıysanız devam ediyoruz:

Ocak ayında 37 bilim adamından oluşan bir komisyon etin yalnızca çevre üzerindeki değil, aynı zamanda sağlığımız üzerindeki zararlı etkilerinin onu "insanlar ve gezegen için küresel bir risk" hâline getirdiğini bildirdi.

Ekim 2018'de Nature'da yapılan bir araştırma, gezegenimizin doğal kaynaklarını onarılamaz bir şekilde mahvetmemek için diyetlerimizi önemli ölçüde değiştirmemiz gerekeceğini ortaya çıkardı.

Vegan yoldaşlar, burada mıyız?

İyi haber şu ki, giderek artan sayıda insan yediklerini yeniden düşünüyor gibi görünüyor. Nielsen'e göre, hayvansal ürünleri değiştirmeyi amaçlayan bitki bazlı gıda satışlarının bir önceki yıla göre 2018'de %20 arttığını açıkladı. Sadece etten değil, aynı zamanda sera gazı yayan süt hayvancılığından gelen ürünlerden de kaçınan veganlık, artık nispeten ana akım kabul ediliyor.

Yeni trend, etsiz sulu hamburgerler

Bitki bazlı yiyecek üretiminde artış var. Impossible Foods, ilk ürünlerinden olan yumuşak ve sulu olmayan sebzeli burgerlerinden farklı olarak sulu ve tam olarak ağız tadınıza uyduğunu iddia ettiği burgerler yaratıyor.

Kaynak: Impossible Food

Beyond Meat; bezelye, maş fasulyesi, bakla, esmer pirinç ile ayçiçeği kullanıyor ve "Tavada veya ızgarada cızırdayan sulu bitki bazlı hamburgerler, sığır eti ve sosisler pişirin." sloganıyla etsiz etlerini pazarlıyor.

Gıda teknolojisindeki yeni gelişmeler popüler kültüre de yayılıyor. KFC, etsiz tavuk ürününde tüketici talebini test etmek için önemli mağazalarda Beyond Meat ile işbirliği yapıyor. Burger King'de ise Impossible Whopper siparişi verilebiliyor.

Kaynak: The Verge

Özetle uzmanlara göre etsiz etler yaygınlaşıyor. Yakın zamanda çoğu fast food restoranında ve hatta hastane kafeteryalarında etsiz hamburger, salam ve sosis bulabileceğiz gibi görünüyor.

Ancak her şey bu kadar toz pembe değil

Bu etsiz hamburgerleri lezzetli hâle getirmeye çalışan bilim ve lezzet simyasının daha çok uzun yolu var gibi görünüyor. Ayrıca etsiz etlerin işlenme seviyesi, bu yeni formların göründükleri kadar sağlıklı olduğu anlamına gelmeyebileceğini de gözler önünde seriyor. Washington Post'a göre:

"Hızlı yükselişine rağmen bitki bazlı et, "çiftlikten sofraya direkt gelen organik et" gibi beyaz yaka arayışının antitezi olup Wright gibi teknisyenler tarafından bir laboratuvarda lezzetli hâle getirilen yüksek oranda işlenmiş gıdaları temsil ediyor. Wright, "Bitkisel etler beslenme açısından harika proteinler, ancak bitki bazlı tatlar tatsız olabilen bazı zorluklar ortaya çıkarıyor" diyor. İlk olarak bezelye proteinindeki bitkisel yeşil notaların ve soyadaki fasulye notalarının, genellikle başka bileşenler ve kimyasallar eklenerek maskelenmesi zorluğu var. Bu maskeleme için sıklıkla vanilya özütünün kullanılmasının ardındaki amaç bu bitkisel aromaları yok etmek değil, algılanmasını engellemek."

CNET ise bitkisel bazlı etlerin içeriğini biraz daha detaylı açıklıyor:

"Örneğin; Impossible Burger soya proteini, "soya leghemoglobin" adı verilen oldukça garip bir bileşen. Ayçiçeği ve Hindistan cevizi yağları, metilselüloz, maya özü, kültürlenmiş dekstroz, gıda nişastası ve daha fazlasını içeriyor. Yani amacınız daha az işlenmiş yiyecekler yemekse, gerçek sığır eti yemenizi öneririz. (Sosisli sandviç gibi çok işlenmiş ürünler dâhil değil tabii ki bu öneriye) Sahte sığır etiyle ilgili bir başka endişe ise Dr. Andrew Weil'in belirttiği gibi fazla oranda sodyum içeriği. Impossible Burger'ın bir versiyonu olan Burger King'teki Whopper 1240 miligram sodyum içeriyor."

Bill Gates'in dünyayı kurtarma planlarını sonuna kadar desteklediğimizi belirterek şu anki hâliyle, laboratuvarda yetiştirilen etin sandığımız kadar masum olmayabileceğini belirtelim. Sera emisyonları gerçek sığır eti üretiminin altında olsa da, hâlihazırda sentetik et üretmek için gereken enerji diğer alternatiflerden daha kirletici. Alternatif etlerin etkisine ilişkin bir Dünya Ekonomik Forumu raporu, laboratuvarda yetiştirilen etin sığır etine göre sera gazı emisyonlarında yalnızca yaklaşık %7 daha az üreteceğini belirtti. Alternatiflerin yarattığı zarar ise şöyle:

Kaynak: Dünya Ekonomik Forumu

Dünyayı sentetik et kurtarır mı?

Tüm dünyanın vegan olmasını beklemek gerçekçi değil ne yazık ki. Ancak Ekim 2018'de Nature'da yayımlanan bir rapor, herkesin esnek beslenme tarzına geçmesi durumunda (çoğunlukla vejetaryen beslenmek, az miktarda kümes hayvanı, balık ve haftada bir porsiyondan fazla kırmızı et yememek) sera gazı emisyonlarının yarı yarıya azalabileceğini öne sürdü. Bu beslenme şeklinin gıda üretimindeki aşırı gübre kullanımını, tatlı su ve toprak israfı gibi et endüstrisinin diğer zararlı etkilerini de azaltacağını öngörebiliriz. Ayrıca, bu diyet ekim ayında The Lancet'de yapılan bir araştırmaya göre koroner kalp hastalığı, felç ve kanser gibi hastalıklardan kaynaklanan erken ölüm oranını yaklaşık %20 azaltabilir.

Tercih sizin...