Maymunlar Cehennemi'nde yeni sayfa

Film: Kingdom of the Planet of the Apes

Yönetmen: Wes Ball

Süre: 145 dakika

Yapım yılı: 2024

Planet of the Apes ya da Türkçe adıyla Maymunlar Cehennemi’nin modern serisi, hikayesi, tekniği ve derinliğiyle günümüz blockbuster serileri arasında favorilerimden biri. Bilimkurgu edebiyatının önemli eserlerinden, Pierre Boulle imzalı La Planète des singes (1963), zamanında Franklin J. Schaffner imzalı Planet of the Apes (1968) filmiyle beyazperdeye taşınmış ve ABD’de bir fenomene dönüşerek 1970’lerde dört film, bir dizi ve bir animasyon diziden oluşan bir evrene genişlemiş. 

20th Century Studios’un (o zaman 20th Century Fox’un) 2011’de bu evreni 2011’de yeniden ateşleyen modern serisi, Tim Burton’ın 2001’deki tren enkazını saymazsak 40 yıllık bir bekleyişin ardından gelmişti. Rise of the Planet of the Apes’te (2011, Rupert Wyatt) maymunlar üzerinde yapılan deneyler sırasında ortaya çıkan bir virüsün maymunların zekasını geliştirirken insanlarda ölümcül etkiye yol açmasını ve Caesar adlı şempanzenin öncülüğünde maymunların özgürleşme fikriyle tanışmasını izlemiştik. Dawn of the Planet of the Apes'te (2014, Matt Reeves) virüs nedeniyle yeryüzünden silinme noktasına gelen insanlar ile maymunların kendi hâllerinde eşzamanlı yaşamayı sürdürürken aralarında gerginlikler patlak vermeye başlamış ve bunlar War for the Planet of the Apes’te (2017, Matt Reeves) maymunların insanlığı ciddi bir askerî yenilgiye uğrattığı o savaşa dönüşmüştü.

Caesar’ın etrafında şekillenen üçlemenin ardından şimdi, yönetmen koltuğunu Wes Ball’un devraldığı Kingdom of the Planet of the Apes karşımızda. Film, War for the Planet of the Apes’teki savaşın ve Caesar’ın ölümünün yaklaşık 300 yıl sonrasında (“nesiller sonra...”) geçiyor ve insanların ilkel ve sığıntı bir yaşama zorlandığı, maymunların farklı görüşlerde ve farklı yaşam biçimlerinde kabilelere bölündüğü bir dünyada geçiyor. 

Kartallarla iletişimi güçlü, avcı bir şempanze kabilesinde ergen yaşlardaki üç arkadaş Noa, Anaya ve Soona’yı tanıyarak başlıyoruz: Temposunu önceki üç filme kıyasla düşük bulduğum, uzunca bir giriş bölümünde, aradan geçen zamanda maymunların oluşturduğu kendi gelenek ve mitolojilerine, doğayla ve birbirleriyle olan ilişkilerine, geçmişte yaşananlara ya da insan ırkına dair bilgilerinin yetersizliğine dair birçok şey öğreniyoruz. Her şey, insanların başrolde olduğu bir büyüme hikayesinden farksız; düşük temponun ve geniş girizgahın sebebi de izleyiciyi “bu filmde neredeyse hiç insan görmeyeceksiniz” fikrine alıştırmak ve maymunların duygusal, psikolojik ve toplumsal derinliğine inebilmelerini sağlamak zaten bana kalırsa.

^{Kingdom of the Planet of the Apes | Kaynak: 20th Century Studios Türkiye}

Derken filmin kötüsüyle, insan uygarlığından miras kalan teknolojileri ve silahları ele geçirme ve kullanmayı öğrenme niyetindeki agresif lider Proximus Caesar ile tanışıyoruz. Hikayeye bir de insan dahil oluyor: Mae, adım adım ve gizemli bir şekilde olsa da, değişen ve değişmeyen özellikleriyle insanlığın durumuyla ilgili ipuçları veriyor. Noa’nın yolları Mae ile kesişince serinin özündeki insan-maymun ilişkileri ve çatışmaları yeniden filizleniyor - roller değişmiş, oklar ters dönmüş olsa bile… 

Noa’nın kabilesi ile Mae, Proximus’un eline düştükten sonra, maymunların hakimiyetindeki gezegeninin tümüyle Noa’nın kabilesindeki gibi barışçıl, pastoral ve huzurlu olmadığını anlıyoruz. Maymunların sadece insan zekasını ve becerilerini kazanmakla kalmadığını, şiddet eğilimini, hırsını, politik manipülasyonlarını da miras aldığını görüyoruz. Caesar’ı mitleştirerek, yüzlerce yıl önceki söylemlerinden sadece kendi çıkarları doğrultusunda olanları kullanarak, onun izinden gittiğini söyleyip kitleleri kontrol altına alan bir lider; geçmişteki ve günümüzdeki liderlerin din, milliyetçilik, ahlak anlayışı ya da gelenekleri kullanarak toplumu manipüle edişinin bir kopyası gibi. 

Seri boyunca, halkını özgürleştiren Musa (Rise of the Planet of the Apes) ya da yeniden dirilen İsa gibi (Dawn of the Planet of the Apes) dini figürlerle benzerlikler taşıyan Caesar’ın ölümünden çok sonrasında dahi söylediklerinin, fikirlerinin, eylemlerinin ve öğretilerinin, ölümünden yüzlerce yıl sonra yanlış ya da çıkarsal seçicilikle yorumlanması oldukça tanıdık. 

Kingdom of the Planet of the Apes ile seri, gelişimine büyük katkıda bulunduğu ve Andy Serkis’in Caesar yorumuyla zirveye çıkardığı performans yakalama tekniğini en iyi kullanıldığı seri olmayı sürdürüyor. Görsel efektlerdeki başarısının ödül sezonu boyunca sıkça ödüllendirileceği kesin. Owen Teague (Noa), Kevin Durand (Proximus) ve Peter Macon (Raka) başta olmak üzere, maymunları canlandıran oyuncuların performanslarının etkileyiciliği hissediliyor. Film önceki filmlerdeki gibi tüyler ürpertici anları ya da görsel imgeleri de kullanmayı çok iyi başarıyor: Rise of the Planet of the Apes’te Caesar’ın konuştuğu an ya da War for the Planet of the Apes’teki ata binmiş maymun imgesine benzer olarak, Proximus’un gücünü göstermek için kullanılan Eski Roma’yı andıran anlar ya da koluna kartal konmuş maymun imgesi uzun süre zihnimden silinmeyecek.

^{Kingdom of the Planet of the Apes | Kaynak: 20th Century Studios Türkiye}

Serinin başladığı noktaya döndüğünü değil belki ama benzer bir döngüye, bu kez rollerin değiştiği bir senaryoyla gireceğini öngörmek mümkün. İnsanların ve maymunların eşit olarak, barış içinde ve bir arada yaşayıp yaşayamayacağı sorusunu yeniden zihnimize işleyerek biten Kingdom of the Planet of the Apes’in sadece modern serinin dördüncü filmi mi, yoksa ikinci bir modern üçlemenin ilk halkası mı olduğunu yakında öğreneceğiz. 

Nerede izleyebilirsin? Kingdom of the Planet of the Apes, bugün gösterime giriyor.

Benzer işler:

• I Am Legend (2007, Francis Lawrence)
• District 9 (2009, Neill Blomkamp)