Otomobilde vergi sistemi değişiyor: Asgari maktu ÖTV ne anlama geliyor?

Otomobil sektöründe Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) sistemine yeni bir kavram girdi: Asgari maktu ÖTV. 

İsim biraz teknik ve ilk duyulduğunda sanki bütün otomobillere ilave 100 bin lira vergi gelmiş gibi algılanabiliyor. Oysa sistem tam olarak böyle çalışmıyor. Esasında asgari maktu ÖTV sisteminde hükümet, en basit hâliyle şunu söylüyor: “Otomobilin fiyatı ve ÖTV oranı ne olursa olsun hesaplanan ÖTV belirlediğim rakamın altında kalamaz.”

Ayrıntılar: Yeni düzenleme kapsamında bu taban tutar, binek otomobillerde 100 bin lira, L sınıfı araçlarda ise 30 bin lira olarak belirlendi. Eğer mevcut oran üzerinden hesaplanan ÖTV, zaten 100 bin liranın üzerindeyse tüketicinin ödediği ÖTV’de bugün için hiçbir şey değişmedi. 

Örneğin vergisiz fiyatı, 1 milyon lira olan ve %25 ÖTV’ye tâbi olan bir otomobil düşünelim. Normal hesaplamada ÖTV, 250 bin lira olur. 250 bin lira, 100 bin liralık asgari tutarın üzerinde olduğu için sistem herhangi bir müdahalede bulunmaz. ÖTV, yine 250 bin lira olarak tahsil edilir. 

Ancak ÖTV oranı %5 olursa tahsil edecek vergi, 50 bin lira çıkar ve asgari maktu vergi sistemi burada devreye girerek “En az 100 bin lira alınır” der. 

Anlamı: Sistem tek bir cümlede özetlenebilir: Oransal ÖTV devam ediyor ama buna bir taban tutar konuluyor. 

Peki yeni sistem bugün otomobil fiyatlarını değiştirir mi? İşin en önemli noktalarından biri bu. Bugün Türkiye’de satılan binek otomobillerin büyük bölümünde hesaplanan ÖTV, zaten 100 bin liranın oldukça üzerinde. Dolayısıyla “Asgari maktu ÖTV geldi; otomobiller bir anda 100 bin lira zamlanacak” şeklinde bir yorum yapmak doğru değil.

Zira bu 100 bin lira, mevcut ÖTV’nin üzerine eklenen ikinci bir vergi değil; minimum ÖTV tutarı. Yani otomobilin mevcut sisteme göre ÖTV’si 700 bin lira çıkıyorsa buna 100 bin lira daha eklenip 800 bin lira vergi alınmayacak. Tahsil edilecek vergi yine 700 bin lira olacak. Bu ayrım çok önemli. 

Neden böyle bir sisteme ihtiyaç duyuldu? 

Asıl tartışılması gereken konu, neden böyle bir sisteme ihtiyaç duyulduğu. Çünkü düzenlemenin bugünkü hâlinden çok, gelecekte kurulabilecek ÖTV mimarisi önemli. 

Arka plan: Getirilen düzenleme, Cumhurbaşkanı’na oldukça geniş bir farklılaştırma yetkisi veriyor. Asgari maktu ÖTV tutarları; motor gücüne, motor hacmine, çekiş sistemine, menzile, batarya kapasitesine, araç sınıfına, gövde tipine, emisyon türü ve değerine, yolcu ve yük taşıma kapasitesine göre farklılaştırılabiliyor. Üstelik Cumhurbaşkanı, kanunda belirlenen ÖTV veya yeniden değerlemeyle oluşacak tutarları 10 katına kadar artırabiliyor veya 0’a kadar indirebiliyor. 

İşte yeni sistemin esas önemli tarafı burası. Yarın elektrikli otomobiller için alınacak taban vergisi bambaşka olabilir. 

Örneğin: Bugün 100 bin lira olan asgari maktu ÖTV’nin ileride bütün otomobiller için aynı kalması gerekmiyor. Mevzuatın verdiği yetki kapsamında düşük kapasiteli elektrikli otomobile başka, yüksek performanslı elektrikli otomobile başka, uzun menzilli elektrikli otomobile başka, dört tekerlekten çekişli otomobile başka ve önden çekişli otomobile başka asgari maktu ÖTV uygulanmasının hukuki altyapısı oluşturulmuş durumda.

Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafından kabul edilen düzenlemede özellikle “çekiş sistemi” ifadesinin oran farklılaştırma kriterleri arasına eklenmesi de dikkat çekici. 

Geniş açı: Dolayısıyla bugün konuştuğumuz 100 bin lirayı sistemin kendisiyle karıştırmamak gerekiyor. 100 bin lira rakamdır. Asgari maktu ÖTV ise yeni vergilendirme aracıdır. Ve rakam değişebilir. 

ÖTV indirimi yapılsa bile taban tutarı olacak bir sistemin ikinci önemli sonucu burada ortaya çıkıyor. Çünkü Türkiye’de zaman zaman “ÖTV indirimi gelir mi?” tartışması yapılıyor. Yeni sistem, teorik olarak ÖTV oranının düşürülmesine engel değil. Devlet isterse bir otomobil grubunun ÖTV oranını düşürebilir ama aynı zamanda asgari maktu tutarı koruyarak verginin belli bir seviyenin altına inmesini engelleyebilir.

• Örneğin %25 ÖTV alınan bir araç grubunun oranı %10’a indirilirse ve hesaplanan vergi 80 bin liraya düşerse mevcut koşullarda tüketici 80 bin lira değil, 100 bin lira ÖTV öder. 

Dolayısıyla sistem, esasında devlet açısından vergi geliri için bir çeşit emniyet kemeri görevi görüyor. 

Ucuz otomobilleri daha fazla etkileyebilir 

Asgari tutarın etkisi, doğası gereği düşük vergili veya düşük fiyatlı otomobillerde, pahalı otomobillerden çok daha fazla hissedilir. 5 milyon liralık otomobilde zaten milyonlarla ifade edilen ÖTV’ler alındığı için 100 bin liralık tabanın bir anlamı kalmaz. Fakat düşük fiyatlı bir otomobilde hesaplanan ÖTV, tabanın altında kalıyorsa doğrudan sistem devreye girer. 

Bu nedenle gelecekte asgari maktu tutarlar yükseltilirse sistemin en önemli tartışma alanlarından biri şu olacaktır: Giriş seviyesi otomobiller korunacak mı? Çünkü taban tutarın fazla yükselmesi, ucuz otomobil ile pahalı otomobil arasındaki vergi farkını oransal olarak daraltabilir. 

Her yıl otomatik olarak artırılacak

Bir başka önemli ayrıntı daha var. Bugün binek otomobiller için belirlenen 100 bin lira asgari tutar sabit kalmayacak. Kanuna göre bu tutar, her yıl Vergi Usul Kanunu kapsamında belirlenen yeniden değerleme oranına göre artırılacak. 

Anlamı: Hiçbir yeni düzenleme yapılmasa bile asgari ÖTV, zaman içinde nominal olarak büyüyecek. Bu nedenle bugün “100 bin lira zaten otomobil fiyatlarının yanında küçük bir rakam” diyerek düzenlemeyi önemsiz görmek yanlış olabilir.

ÖTV sisteminin önümüzdeki yıllarda geçireceği dönüşümün ilk işaretlerinden biri de tam olarak burada yatıyor. Türkiye artık, otomobili yalnızca fiyatına göre vergilendiren sistemden, teknolojisine ve özelliklerine göre çok daha ayrıntılı biçimde vergilendirebilen bir sisteme geçiş yapıyor. Bu nedenle “Yarın hangi otomobile ne kadar asgari maktu ÖTV getirilecek?” sorusu, “Asgari maktu ÖTV 100 bin lira mı?” sorusundan çok daha önemli hâle geliyor.