Otomotiv sektöründe değişen vergi sistemi kime yarıyor?

Otomotiv sektöründe yine “Bir gece ansızın gelebilirim” şeklinde sürpriz bir vergi paketi geldi. Bu kez Türkiye’nin ABD ile düzelen ilişkilerine paralel bir vergi sistemi getirildi. 

22 Eylül'de yayımlanan kararlarla ABD’de üretilen bazı ürünlerdeki ek vergiler kaldırılırken otomobil ithalatına menşe ve araç tipine göre yeni ek mali yükümlülükler getirildiği açıklandı. 21 Kasım'da yürürlüğe girecek düzenleme, ABD üretimi araçlarda fiyatları aşağı, Japonya ve Çin başta olmak üzere Avrupa Birliği (AB) ve Serbest Ticaret Anlaşmalarının (STA) dışında kalan ülkelerde üretilen araçlarda ise fiyatları yukarı çekiyor. 

Düzenleme, menşe ve araç tipine göre şu mali yükümlülükleri getiriyor: 

• ABD menşeli otomobillerde 2018’den beri uygulanan ek vergi kaldırılıyor. ABD üretimi araçların Türkiye’ye giriş maliyeti düşüyor. 
• AB ve STA dışı ülkelerde üretilen konvansiyonel ve hibrit araçlara %25 veya en az 6 bin dolar ek mali yükümlülük getiriliyor. 
• Şarj edilebilir hibrit araçlarda bu oran %30 veya en az 7 bin dolar olarak belirleniyor.
• Tamamen elektrikli araçlara ise %30 veya en az 8 bin 500 dolar ek yükümlülük geliyor.  
• Uygulamada “hangisi yüksekse” kuralı geçerli olacak. 

Geniş açı: 2024 yılından bu yana Çin menşeli binek araçlara %40 veya en az 7 bin dolar ilave gümrük vergisi uygulanıyor. Yeni düzenleme, Çin için hâlihazırda ağır olan bu vergi yükünü aynı şiddette devam ettiriyor ve araç tipine göre “taban dolar/ek yüzde” mantığını standartlaştırıyor. 

Yani olan esasında Japonya menşeli araçlara oluyor. Büyük vergi yükü, bu kez Japonya’da üretilen araçlara gelirken Çin rahat bir nefes alıyor. 

Tüketici tercihi nasıl etkilenir?

Yeni düzenlemenin ardından ABD üretimi premium SUV modellerde nispeten göreceli olarak fiyat düşüşleri yaşanacak. ABD’ye yönelik ek verginin kalkması, bu sınıfta liste fiyatlarını %10-35’e varan oranlarda aşağı çekecek. Bu durum da yerli ve AB üretimi araçlar ile ABD üretimi araçlar arasında yeni bir rekabet penceresi açacak. 

Toyota, Honda, Nissan, Subaru ve Suzuki gibi Japonya merkezli markalarda ise fiyat baskısı artacak. Yeni ek yükümlülükler, Japonya’da üretilen araçlar için ciddi bir maliyet artışı anlamına geldiğinden bu markalar yeni düzenlemenin etkilerini en ağır hisseden şirketler arasında olacak. 

Perspektif: Kompakt SUV ve C segment sedan gibi yaygın modellerde AB üretimi muadillere kayma görülebilir. Filolar ve bireysel alıcılar, AB menşeli eşdeğer araç arayışına girebilir. 

Ayrıca düzenleme 21 Kasım’da yürürlüğe gireceği için ithalatçılar kısa vadede önden yükleme yapmaya başlayabilir. Bu da stok kampanyalarına ve ikinci el pazarında hareketlenmeye yol açacaktır. Düzenleme yürürlüğe girdikten sonra fiyat farkları da çok daha görünür hâle gelecektir.

Olası senaryolar neler? 

2024’ten bu yana geçerli olan %40’lık ek vergi, Çin menşeli araçların çıtasını zaten yukarı taşımıştı. Yeni sistemle tamamen elektrikli ve şarj edilebilir hibrit araçlarda maliyet tabanı daha da sertleşiyor. Özellikle “Hangisi yüksekse” kuralının, Çin üretimli ve fabrika çıkış fiyatı düşük olan elektrikli araçlarda belirleyici rol oynaması bekleniyor.

Strateji değişimi: Ayrıca Çin merkezli üreticilerin tekrar Türkiye’de montaj ya da AB üretimi üzerinden tedarik hamleleri gündeme gelecek. AB ve STA muafiyetiyle maliyet avantajı geri kazanılabilecek. 

• Kâr marjı daha yüksek D segment SUV ve premium donanımlı araçlara ağırlık verilecek. Giriş seviyesinde ise donanım sadeleştirilerek ve kampanya finansmanı sağlanarak talep canlı tutulmaya çalışılacak. 

• Fiyat avantajı daraldıkça garanti süreleri, servis ağı ve geri alımda değer garantisi gibi toplam sahip olma maliyeti unsurları öne çıkarılacak. 

Bununla birlikte: Benzinli ve hibrit B ve C segment SUV modellerde Japonya ve Çin menşeleri yukarı yönlü ivme izlerken AB üretimi muadiller de pazar payını artırabilir. 

ABD üretimi araç alacak tüketiciler, yürürlük tarihini ve markaların fiyat güncelleme takvimini takip edebilir. Japonya ve Çin menşeli araçları değerlendiren tüketiciler ise stoktan erken teslim kampanyalarıyla kısa süreliğine fırsat yaratabilir. Zira sonrasında fiyatların yeni tabanlara oturması muhtemel… 

Elektrikli ve şarj edilebilir hibrit araç alacak tüketiciler de özellikle giriş segmentinde fiyat hassasiyetini hissedecektir. Bu nedenle AB üretimi alternatiflere ve hibrit çözümlere kayma yaşanabilir. 

Şimdi ne olacak? 

Eylül ayında yayımlanan yeni kararlar, menşe yerine araç tipine göre belirlenen taban dolar yükümlülükleriyle ithalat maliyetini şeffaflaştırırken ABD üretimi modellerde rekabeti canlandıracak. Japonya ve Çin merkezli üreticiler ise AB ve STA ağırlıklı bir üretim kaydırma veya Türkiye’de montaj stratejilerini hızlandıracak.

Tüketici tarafında da AB üretimi muadillere kayma, ABD üretimi premium modellere yönelik talep artışı ve ikinci elde canlanma en görünür etkiler olacak.