Renata Salecl'ten 'Kabalık Çağı': Nezaketsizlik bu çağın yeni normali mi?

Renata Salecl, birçok kitabında neden sonuç bağlamında gündeminde tuttuğu neoliberalizm değişmezini, yeni kitabı "Kabalık Çağı"nda da pergelin sabit ayağı olarak kullanıyor. Bireyselden toplumsala yeni liberal düzenin yarattığı sosyal erozyonu incelerken deyim yerindeyse çuvaldızı hem dayatılmış neoliberal düzene hem de onun heveslisi, faili, sürdürücüsü ve kurbanı durumundaki günümüzün şaşkın bireyine batırıyor.
Renata Salecl'ten 'Kabalık Çağı': Nezaketsizlik bu çağın yeni normali mi?

Duende

Duende

Her hafta müzik, sinema, eğlence ve sanat dünyasından söyleşiler, incelemeler, öneriler, podcast’ler ve keşif notları e-posta kutunda.

Toplumsal hayatta en çok şikayet edilen konular hoyratlık, kabalık ve nezaketsizlik. Peki kim üretiyor onca kabalığı? Elbette zamanı ve yeri gelince her birimiz. Sloven filozof Renata Salecl, Kabalık Çağı adlı kitabında kabalığın en yaralayıcı biçimlerini sıralıyor: Alenen hor görme, aşağılama, kayıtsızlık, başkalarını küçümsemekten zevk alma, tanımazlıktan gelme. Belki bunlara ben de şunu ekleyebilirim: Bir lütuf biçimine bürünen nezaket...

  • Türk Dil Kurumu "kabalık" sözcüğünü, "nezaketsiz davranışlarda bulunma" diye tarif etmiş. Yani koca bir kurumun sözlüğü "kabalık" sözcüğünü kabaca tarif edivermiş. Tarifi kısa tutma kaygısıyla neredeyse hiç önemsememiş. Üstelik yaptığı tanımı da de başka tariflere muhtaç bırakarak... 

Bazen yetersizlik bile kabalık içerir. Yeterince ilgilenmemek (mesela dinler görünmek, yardımsevermiş gibi davranmak, iyi biriymiş gibi rol kesmek) kabalığın arsızlık boyutunu oluşturur. 

Sloven çağdaş filozof Renata Salecl, Seçme İkilemi, Kaygı Üzerine, Yerinde Saymak, Cehalet Tutkusu gibi kitaplarıyla yeni neoliberal düzenin yarattığı toplumsal mutasyona ayak uydurmaya çalışırken oradan oraya savrulan günümüzün umutsuz bireyleri için rasyonel bir çıkış noktası arıyor.

Renata Salecl, birçok kitabında neden sonuç bağlamında gündeminde tuttuğu neoliberalizm değişmezini, yeni kitabı Kabalık Çağı'nda da pergelin sabit ayağı olarak kullanıyor. En bireyselden toplumsala yeni liberal düzenin yarattığı sosyal erozyonu incelerken deyim yerindeyse çuvaldızı hem dayatılmış neoliberal düzene hem de onun heveslisi, faili, sürdürücüsü ve kurbanı durumundaki günümüzün gündoğumundan batımına değişen dünyasının şaşkın bireyine batırıyor.

Ancak şu önemli ayrıntının da her yazısında altını çizerek: Neoliberalizm sadece bireyleri ve toplumları daha "kaba", düşüncesiz, haris ve bencil varlıklar hâline getirmedi. Demokrasi kisvesiyle dünyanın dört bir yanında büyük birer derebeyliği gibi yönetilen kaba, hoyrat, despot iktidarlar türedi. Ben size Macaristan'ı, Brezilya'yı, Rusya'yı, Çin'i İran'ı sayayım gerisini siz getirirsiniz zaten.

Kabalık artık gözümüze sokuluyor

Yazının bağlamına dönersek... Günümüz bireyinin nezaketsizliğine ve bu kabalık biçimini "yeni normal" olarak yürekten benimsemesine sayısız örnek verilebilir. Sosyal medyada 180 bin lira cezayla sonlanan trafik kavgası videolarını gözünüzün önüne bir getirin. O videolarda şu içinde yaşadığımız hayatta şahit olduğumuz kabalık biçimlerine dair her şey var. Adeta her biri vahşet, gaddarlık, zalimlik ve zorbalık belgeseli gibi. Olmayan tek şey asgari düzeyde vicdan, nezaket ve saygı. 

Kabalığın en ileri sınırları zorlayan, mutasyona uğramış, tarifi mümkün olmayan tarafları da var. Mesela kabalığın nezaket örtüsüne büründüğü durumlar. Tezgah arkasındaki kimi satıcıların "Buyur ablamm!" deyişi ya da sosyal medyada olağan akışın içinde, pat diye gözünüze sokulan bir gönderide, hiç tanımadığınız birinin bir becerisini ya da satış yaptığı ürünü pazarlarken "Arkadaşlar" diye seslenmesi...

Salecl, kitabının Türkçe baskısı için yazdığı önsözde Türkiye üzerinden de örnekler verirken giderek dozunu artıran kabalığımızın nedenlerini sıralıyor:

"İnsanlar (modern kültürde) birbirleriyle rekabet etmeye, kendilerine güvendiklerini göstermeye, bağımsızlıklarını kanıtlamaya zorlanıp duruyor. Böyle bir dünyada nezaket; naiflik, hatta zayıflık gibi görünebilir. Ama belki de tam bu yüzden önemlidir. 'Kimseye hiçbir şey borçlu değiliz' şeklindeki hayal aleminden çıkma düşünceyi sekteye uğratır çünkü.

[...] Kabalığın yaşandığı farklı sahneler arasında dolanacağım: Gündelik karşılaşmalar, işyerleri, siyaset, tüketim kültürü, dijital iletişim, hatta kendimizle ilişkimiz. Kabalığı neyin bu kadar makbul kıldığını, bunun kabalıkla yaşamayı öğrenen toplumlar hakkında hangi gerçekleri ortaya çıkardığını sorgulayacağım. Neoliberal kapitalizm bu soruya verilecek tek yanıt değil ama bu ortamın normal görülmesinde payı var. Kendimizi geliştirilmesi gereken birer proje, reklamı yapılacak birer marka, sonsuz rekabet içindeki birer yarışmacı gibi görmeye itildik. Herkes başarısından da başarısızlığından da kendi sorumlu tutuluyor, başkalarının rakip, hatta engel gibi görülmesi işten bile değil. Neoliberalizm ikliminde nezaket ve sabır yetersizlik gibi görülmeye başladı, hatta bazen özür dilemek bile itibar kaybı olarak değerlendiriliyor."

Salecl'in eksiksiz panoramasına küçük bir ekleme de ben yapayım: Stratejik kabalık! Yani bir silah olarak kenarda bekletilen kabalık. Hani vardır ya, "Açtırma benim bayramlık ağzımı" dedikten sonra nezaketini yedeğe alıp içindeki bütün çirkinliği kusanlar... O durumda nezaket ile kabalık göz açıp kapayana kadar yer değiştirir, eliniz ayağınız birbirine dolanır.

Kabalığın sahiden de bir sınırı var mıdır bilmiyorum. Eğer varsa bu konunun zirvesi, nezaketin bir lütuf olarak sergilenmesi olsa gerek. Bu gizli kabalık, fena hâlde ikiyüzlülük, samimiyetsizlik, kibir ve duygu dolandırıcılığı içerir. Dolayısıyla pek can yakar.

Toplumu birarada tutan nedir?

Çağımızın en büyük alamet-i farikasının kabalık olduğunu söyleyen Renata Salecl, bu tamlamayı kitabına isim olarak koysa da umutsuz olmamamız gerektiğini de sık sık tekrarlıyor:

"... amacım umutsuzluğa kapılıp her şeyin kötüye gittiğini söylemek değil. Kabalığı incelemek aslında nasıl toplumları savunmak istediğimizi sormaktır. Öfkenin bazen gerekli olduğunu unutmamalıyız, silkinip apatiden (insanın çevresinde ve olaylara karşı derin kayıtsızlığı) sıyrılmamızı sağlar neticede... Toplumu bir arada tutan şey, çoğu zaman fark edilmeyen ama birbirimizin varlığını fark edip tanımamızı sağlayan ufak çaplı hareketlerdir, yani hiçbir piyasada kendi başına üretilemeyecek nezaket davranışları."

Salecl, bu umudun çerçevesini Gramsci'den yaptığı bir alıntıyla çiziyor:

"Bugün aklın karamsarlığına, iradenin iyimserliğine her zamankinden çok ihtiyacımız var. Ama o iradeyi nasıl koruyacağız, asıl soru bu."

Kabalık Çağı, "Neoliberalizmin Patolojisi", "Vahşi Kapitalizm", "Nezaketin Maskesi Düşünce", "Uyuşukluk" ve "Dünya Nereye Gidiyor?" başlıklarıyla beş ana bölüme ayrılmış; bölümlerde bir roman ritminde ve akıcılığında okunabilecek 24 yazı var. 

Bu yazıların en ilgi çekicileri ise şu başlıklarla sunulmuş: Mecburen Mutlu, Büyüklenmek, Mükemmeliyetçilik Tiranlığı, Dostluk Bankları, Zevklerin Evrenselleşmesi, Acımak Yok: Ne Kendimize Ne Başkalarına, Orijinal İmitasyon, Sömürüye Duyarsızlık, Doğal Görülendeki Şiddet, Uyuşukluk ve Otoriterizm, Dinginlik İsteği, Boş Yer Olarak İktidar ve Felaketbilimi.

Renata Salecl kimdir?

Sloven filozof Renata Salecl, öncelikle bir sosyolog ve hukuk kuramcısı. Ljubljana Üniversitesi Hukuk Fakültesi Kriminoloji Enstitüsü'nde araştırmalar yapıyor ve aynı zamanda Londra Üniversitesi Birkbeck Koleji'nde profesörlük görevini yürütüyor. 

Kitapları 15 dile çevrilen ve 2017 yılında Sloven Bilimler Akademisi üyeliğine seçilen Salecl, 90'ların başlarında aktif siyasetle ilgilendi, Slovenya Sosyalist Gençlik İttifakı - Liberal Parti listesinden milletvekilliğine adaylığını koydu. Daha sonra parti siyasetini terk etti, akademik çalışmalara ağırlık verdi, kitaplar yazdı. Köşe yazılarıyla farklı ülkelerdeki medya mecralarında tanındı. 

Ünlü Sloven Marksist-Lacancı filozof Slavoj Žižek ile evliliği boşanmayla noktalandı. Çiftin bu evlilikten bir çocukları oldu.

Hikâyeyi paylaşmak için:

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

Duende

Duende

Her hafta müzik, sinema, eğlence ve sanat dünyasından söyleşiler, incelemeler, öneriler, podcast’ler ve keşif notları e-posta kutunda.

YAZARLAR

Soner Can

Soner Can

Gazetelerin hafta sonu eklerinde, kültür-sanat servislerinde uzun yıllar haberci, yönetici ve yazar olarak çalıştı. Halen sanat edebiyat dergileri için yazarlarla söyleşiler yapıyor, okunmaya değer kitaplara dair yazılar yazıyor.

Duende

Duende

Her hafta müzik, sinema, eğlence ve sanat dünyasından söyleşiler, incelemeler, öneriler, podcast’ler ve keşif notları e-posta kutunda.

İLGİLİ OKUMALAR

DuendeDuende
∙

HİKAYE

Rus yönetmen Dmitry Krymov’la sohbet: Yıkımla dolu bir çağda tiyatro ne işe yarar?

İstanbul Tiyatro Festivali’nin konuklarından biri "Requiem" oyunuyla yönetmen Dmitry Krymov’du. "Sahilde Kafka" ile "Hamlet"i biraraya getiren, Ophelia’nın son anlarına odaklanan Krymov, çocukluğun oyunbazlığıyla şiddetin karanlığını yan yana getirerek şiirsel bir dünya yarattı. Kendisiyle yaptığımız söyleşide sanatçı olmayı, tiyatronun zamanla kurduğu ilişkiyi, sahnede yaratılan dünyayla gerçek dünya arasındaki sınırları ve yıkıcı bir çağda tiyatronun ne işe yarayabileceğini konuştuk.

Nis Tuğba Çelik

·

17 Kas 2026

Rus yönetmen Dmitry Krymov’la sohbet: Yıkımla dolu bir çağda tiyatro ne işe yarar?
DuendeDuende
∙

HİKAYE

Manuel Çıtak’ın ardından: 'Yaşamayı bu denli seven bir adam, hayatı vizöründen bakarak yaşadı'

İstanbul Modern, fotoğrafçı Manuel Çıtak’ın (1962-2023) ilk retrospektif sergisi “Kendine Ait Bir Ada”ya ev sahipliği yapıyor. Ermeni fotoğrafçıların en önemli modern temsilcilerinden, 1990’lı yıllardan itibaren Türkiye’de belgesel fotoğrafa yeni bir soluk getiren ve zamansız ayrılığına kadar mesleki faaliyetlerini sürdüren Çıtak’ın mirasını anıyoruz.

Gökhan Tan

·

16 Kas 2026

Manuel Çıtak’ın ardından: 'Yaşamayı bu denli seven bir adam, hayatı vizöründen bakarak yaşadı'
DuendeDuende
∙

HİKAYE

'Germinal'den 'Asi Şehirler'e, 'Sefiller'den 'Başkaldıran İnsan'a: İsyan günlerinde edebiyat

Avrupa’da bu sonbahar öğrenciler, çalışanlar ve kiracılar farklı taleplerle sokağa çıkıyor. Haberlerde gördüğümüz kalabalıkların ardında geçim derdi, ertelenen hayatlar, seslerinin duyulmadığını düşünen insanlar var. "Germinal"den "Asi Şehirler"e, "Sefiller"den "Başkaldıran İnsan"a uzanan kitaplar bu itirazın nasıl büyüdüğünü ve geride ne bıraktığını anlatıyor.

'Germinal'den 'Asi Şehirler'e, 'Sefiller'den 'Başkaldıran İnsan'a: İsyan günlerinde edebiyat
DuendeDuende
∙

HİKAYE

'Belki Bir Gün Özlersin': 2000’lerin aşk acısı geri döndü

Zeynep Bastık ve Emre Aydın, 2006’da çıkan “Belki Bir Gün Özlersin”i yeniden yorumladı. Aydın’ın söz ile müziğini yazdığı şarkı, kısa sürede viral oldu ve dinleyicisini geçmişteki aşk acılarına götürdü. İkili ile biraraya geldik; şarkının röntgenini çekip 2000’li yıllara geri döndük.

Eda Solmaz

·

16 Kas 2026

'Belki Bir Gün Özlersin': 2000’lerin aşk acısı geri döndü
DuendeDuende
∙

HİKAYE

'Yaşayan Otobiyografi' üçlemesinin düşündürdükleri: Geleceğe dair hayal kurarken bugünün ihtimallerine açık kalmak mümkün mü?

Deborah Levy’nin "Yaşayan Otobiyografi" üçlemesi, bir kadının kendine ait bir hayat kurma çabasını anlatıyor. Bu kitapların eşliğinde, eski düzenin artık bize uymadığı ama yenisinin henüz şekillenmediği dönemleri, geleceğe dair hayallerimizi korurken bugünkü hayatımızı ertelememenin yollarını düşünüyoruz.

Elvan Omay

·

15 Kas 2026

'Yaşayan Otobiyografi' üçlemesinin düşündürdükleri: Geleceğe dair hayal kurarken bugünün ihtimallerine açık kalmak mümkün mü?