Sanayi üretiminde deprem etkisi

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) Şubat ayına ilişkin sanayi üretim endeksi verilerini açıkladı. Depremin yarattığı etkinin net bir şekilde izlendiği veride, bölgeden alınan verilerin sağlıklı olmaması sebebiyle matematiksel tahminler yapıldığı açıklandı.

Verinin detayları

Veri, sanayi üretiminde Mayıs 2020’den bu yana yaşanan en sert düşüşün yaşandığını gösteriyor. Aylık bazda görülen %6,0’lık gerileme ise Temmuz 2022’de görülen %6,7’lik daralmadan sonra izlenen en sert geri çekilme oldu. Veriye ilişkin piyasa beklentisi ise hem aylık hem yıllık bazda pozitifti. 

• Veriyle birlikte sanayi üretiminde yıllık büyüme son dört ayın üçünde negatif gelmiş oldu. Aylık büyüme de ise Kasım 2022’den bu yana ilk kez negatif değer kaydedildi.

💉 Hatırlatma dozu: Sanayi üretimi, salgının etkilerinin en güçlü şekilde hissedildiği 2020 Nisan ve Mayıs aylarında yıllık bazda sırasıyla %31,5 ve %18,0 oranında düşüş kaydetmişti. Bu kırılımın yarattığı baz etkisiyle birlikte 2021 yılı Nisan ve Mayıs ayı verileri ise sırasıyla %66,1 ve %40,9 olmuştu.

Sektörel bazda yıllık değişimlerin tamamı negatif bölgede yer alıyor. Yıllık bazda daralma oranları madencilik ve taş ocakçılığı sektörü için %18,2 oldu. Bu düşüş 2003 yılından bu yana görülen en sert düşüş oldu. Söz konusu düşüş ayrıca zaman serisinin başından bu yana görülen en sert beşinci düşüş olarak kayda geçti. 

• Yıllık daralma oranı imalat sanayii için %8,2; elektrik, gaz, buhar sektörü içinse %4,5 oldu. İmalat sanayiinde görülen daralma, salgın döneminden sonra görülen en yüksek değer olurken, elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ile dağıtımı sektöründe yıllık daralma serisi sekizinci ayına taşındı.
• Madencilik sektöründe aylık daralma %11,2 olurken, bu gerçekleşme 2010 yılının Ocak ayından bu yana görülen en sert gerileme oldu. Aylık daralma imalat sanayiinde %6,6 olurken, yıllık bazda dalralma serisi uzun sürdir devam eden elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ile dağıtımı sektöründe aylık %1,4 büyüme ölçüldü.

💾 Cep bilgisi: Endeksin ağırlığının %85’ini imalat sanayii oluşturuyor. Bu sebeple diğer sektörlerde görülen düşüşlerin endeks geneli üzerindeki etkisi sınırlı kalıyor.

Benzer görünüm mal grubu bazındaki ayrıştırmada da göze çarpıyor. Rapora konu edilen beş ana mal grubu içinde yıllık bazda tek pozitif büyüme değeri sermaye malı kaleminde görülüyor. Aylık bazda ise daralma oranları %9,3 ila %2,3 arasında değişiyor.

Verinin teknoloji kırılımında ise Türkiye Ekonomik Modeli çerçevesinde önceliklendirilen yüksek teknolojili ürün imalatında yıllık bazda %16,5 aylık bazda ise %6,8 oranında büyüme yaşandığı görülüyor. Katma değeri yüksek olan bu gruptaki imalat hacminin artması, oldukça kötü gelen veri içindeki tek olumlu nokta olarak ayrışıyor.

🔍 Önemli detay: TÜİK, deprem felaketinden etkilenen ve mücbir sebep ilan edilen illerde beyannamelerin ertelendiğini ve bu illerden derlenen anketlerde cevap oranının %67 olarak gerçekleştiğini açıkladı. Önümüzdeki aylarda veride kayda değer bir revizyon yapılması oldukça olası.

Bu nedenle, 2023 Şubat ayına ilişkin hesaplamalarda eksik gözlemler için e-fatura, e-arşiv fatura verileri gibi alternatif veri kaynakları ve istatistiksel yöntemler kullanılarak tahmin yapılmıştır. Bu yöntemlerle tahmin edilen büyüklüğün toplam içindeki payı %1,94'tür.

Neden önemli?

Sanayi üretim endeksi, ekonomik aktivitenin temel yapıtaşlarının başında gelen imalat sanayiindeki performans trendini gösteriyor. Endeksin ölçüm alanında yer alan kurumlar büyüme bileşenlerinin en önemli kısımlarını oluşturduğundan, veri büyüme beklentilerini doğrudan şekillendiriyor. 

• Veri, kapasite kullanım oranı ve reel kesim güven endeksi gibi öncü verilerle de desteklendiğinde daha bütüncül bir öngörü seti oluşturulması olanaklı hale geliyor. Veri sektörel ve teknoloji alt grupları bazında da yayımlandığında, sektörel trendlerden dış ticaret tahminlerine kadar geniş bir yelpazede önemli bir içgörü sağlama kabiliyeti de taşıyor.

Beklentiler

Veri, TÜİK tarafından açıklanan istatistiki tahminlemelerin doğru olduğu varsayımı ile depremin yıkıcı gücünün ne denli büyük olduğunu gözler önüne seriyor.

• Veri, tarihî bir daralmaya işaret etmekle birlikte söz konusu hareketin deprem felaketinin etkisiyle yaşandığı görülüyor. Bu sebeple bu sert daralmanın geçici olacağı ana beklenti olarak kabul ediliyor. İstanbul Sanayi Odası (İSO) tarafından yayımlanan PMI verileri ve diğer öncü veriler de toparlanmanın uzak olmadığının sinyallerini veriyor.

Büyüme tarafında yılın ikinci yarısındaki güçlü beklentiler (bu beklentiler yeniden inşa sürecine dayanıyor) ise korunuyor. Yıl sonu büyüme beklentisi, kurumlar ve ekonomistler arasında farklılıklar göstermekle birlikte %2,5-%4,0 bandında olmayı sürdürüyor.