Tersine terfi: ‘Tebrikler, maaşınızda indirime gidildi’

Paretoİş dünyasından içgörü, sektör analizleri ve gelecek öngörüleri her pazartesi ve perşembe e-posta kutunuzda.
İş dünyasında başarı, uzun yıllar kariyer basamakları, her bir basamakta artan maaş, daha büyük ünvanlar ve sürekli yukarı doğru çıkan bir kariyer eğrisiyle tanımlandı. Fakat son yıllarda özellikle beyaz yakalı çalışanlar için anlatı tersine dönmeye başladı. İşgücü piyasasındaki zayıflama ve aylar süren iş arama süreçleri, birçok profesyoneli kariyerinde geri adım atmaya zorladı. Yalnızca birkaç ay önce terfi bekleyen çalışanlar, daha alt seviyedeki daha düşük maaşlı rolleri kabul etmek zorunda kaldı.
“Tersine terfi” olarak da tanımlanabilecek bu eğilim, iş değiştiren beyaz yakalıların kayda değer bir bölümünün maaş kesintisini kabul etmesine neden oluyor. İşsizlik oranları düşük görünse de rakamların perde arkasında sessiz bir kriz yaşanıyor: Çalışanlar, işsiz kalmamak için gelirlerinden, ünvanlarından ve kimi zaman yıllarca inşa ettikleri kariyer rotalarından ödün veriyor.
Perspektif: Business Insider’a konuşan Scott, 2023’te işsiz kaldıktan sonra 1600 iş başvurusu ve 78 iş görüşmesi yaptı ve tüm birikimini tüketti. Üst üste aldığı retlerden dolayı psikolojisi bozulan ve antidepresan kullanmaya başlayan Scott, Aralık ayında telefonu bir iş teklifi için çaldığında yukarı çıkıp ağlayarak eşine “Sonunda oldu” dedi.
Fakat Scott’un zaferi, buruk bir zaferdi. Zira altı aylık sözleşmeli bir pozisyonda teknisyenlik rolünü kabul eden Scott, bir önceki kıdemli yöneticilik statüsünden iki basamak aşağı inmişti. Sözleşme bittikten sonra Scott’ın yeniden istihdam edileceğine dair bir garanti yoktu ve Scott, önceki maaşının neredeyse yarısını kazanacaktı. “Bunu kabul etmek kariyerimi beş yıl geriye götürecek” diyen Scott, işgücü piyasasındaki tersine terfi eğiliminden muzdarip olan binlerce beyaz yakalıdan yalnızca biriydi.
Rakamlar: İş dünyası, bir süredir beyaz yakalı çalışanlar için iş bulmanın ne kadar zor hâle geldiğini konuşuyor. İşgücü piyasasındaki zorlu koşullar, iş bulanların bile buruk bir sevinç yaşamasına neden oluyor. Revelio Labs tarafından derlenen veriler, 2025 yılı sonunda iş değiştiren beyaz yakalı çalışanların %40’ının önceki maaşından %10’un üzerinde bir kesintiyi kabul ederek yeni bir işe girdiğini ortaya koyuyor.

Revelio Labs, bunun son 10 yılda görülen en yüksek oran olduğuna dikkat çekiyor. Benzer şekilde büyük zamlar alan profesyonellerin oranının da son 10 yılın en düşük seviyesine indiği görülüyor.
Anlamı: Bu bulgu, işgücü piyasasının göründüğünden daha kötü durumda olduğunu kanıtlıyor. Şubat ayı istatistikleri, ABD’deki işgücünün yalnızca %4,4’ünün işsiz olduğuna işaret ediyor. Bu oran, tarihsel ortalamalardan düşük olduğu için işini kaybeden çalışanların yeni iş bulmasının ne kadar zor hâle geldiğini gizliyor.
ABD hükümetinin derlediği veriler, en az altı aydır işsiz olan ve “uzun süreli işsiz” olarak kabul edilen kişilerin sayısının son üç yılda neredeyse iki katına çıktığını gösteriyor. Bu zorlu atmosfer, Scott gibi çalışanların ilk işsiz kaldıkları dönemde başvurmayı bile düşünmeyecekleri işleri kabul etmelerine neden oluyor.
Şirketlerin işe alımları azaltması da çalışanların maaş kesintisini kabul etmesine yol açıyor. Scott, Aralık ayında gelen iş teklifini kabul ettiğinde 6,6 milyon iş ilanına talip olan 7,5 milyon işsiz Amerikalıdan biri olduğunu söylüyor.
Öte yandan: İşverenler de işe alacakları kişiler konusunda daha seçici davranıyor. Bu eğilim, iş ilanlarında da kendini gösteriyor. Revelio Labs’in analizine göre şirketler artık, yeni açtıkları pozisyonlarda daha fazla deneyim talep ediyor. Üç yıl öncesine göre orta seviyelerde %10, kıdemli pozisyonlarda ise %11 daha fazla deneyim beklendiği görülüyor.
Kalıcı ücret hasarı: Bir kez işsiz kalan döngüye giriyor
Uzmanlar, işgücü piyasasındaki bu krizin Scott gibi çalışanlar için kalıcı sonuçlar doğurabileceğine işaret ediyor. Kabul ettikleri işlerde kalırlarsa daha düşük maaşa anlaştıkları için gelecekte alacakları zamlar da daha düşük bir seviyeden başlayacak olan çalışanlar, başka bir kurumla iş görüşmesi yaptıklarında işverenler teklifleri mevcut işlerine göre belirledikleri için daha yüksek maaş fırsatlarına da tekrar erişemiyor.
Dolayısıyla 2025’te iş değiştiren beyaz yakalıların %40’ı, gelecek yıllarda da daha az maaş kazanma riskini göze alıyor. Ekonomistler, bu durumu “kalıcı ücret hasarı” olarak adlandırıyor. Fakat işgücü piyasasının bu denli zayıf olması nedeniyle bu çalışanlar, işsiz kalmayı daha büyük bir risk olarak görüyor.
Geniş açı: Beyaz yakalı işgücü piyasasında bir toparlanma yaşanması durumunda bu negatif etkilerin de minimuma inebileceği tahmin ediliyor. Fakat piyasa, toparlanma yerine, kötüleşme eğilimi gösteriyor. Block, Atlassian, Meta ve Oracle’ın da aralarında bulunduğu onlarca şirket, yapay zekayı operasyonlarına entegre etme çabalarının bir parçası olarak personel sayısında kesintiye gidiyor.
Şubat ayında ABD’de tarım dışı istihdamın, piyasadaki 58 bin kişilik artış beklentisine karşılık 92 bin kişi azaldığı biliniyor. Bu nedenle Scott gibi çalışanlar, yeni işverenini etkilemek için elinden geleni yapıyor. Hâlihazırda ilerleme kaydettiğini ifade eden Scott, yeni şirketinde küçük bir maaş artışı getirecek bir terfi için aday gösterildiğini söylüyor. Scott ayrıca, daha büyük bir maaş artışı getirecek başka pozisyonlar için diğer işverenlerle de görüşüyor.
Geçmişte çok fazla ret aldığı için umutlu olmadığını vurgulayan Scott, yeni işyerindeki terfi ve görüştüğü işverenlerin hiçbirinin onu işten çıkarılmadan önceki maaşına geri döndüremeyeceğini vurguluyor. Tüm bu seçenekler, onu bir zamanlar üzerinde durduğu kariyer basamağına ancak biraz daha yaklaştırma potansiyeli taşıyor.










