Türkiye'de futbol endüstrisi üzerine (3)

Herhangi bir ligin barındırdığı ve izleyiciye sunduğu rekabet, onun pazarlanabilirliğinin en önemli unsurlarından biridir. NBA, Premier Lig ve Şampiyonlar Ligi gibi organizasyonlarda birçok favorinin yarışması ve çok sayıda farklı şampiyon çıkması bu organizasyonların marka değerlerini artırmıştır. Rekabetin yüksek olması kulüplerin gelirlerini oluşturan üç temel kaleme de pozitif katkı sağlar: Yayın gelirleri, ticari gelirler, maç günü gelirleri. 

• Türkiye Ligi’nin seyirci standardı: Türkiye’de takımlar 2018/2019 sezonunda ortalama 14 bin seyircinin önünde oynarken Rusya Premier Ligi takımları 16 bin 800 seyirci ortalaması yakaladı. Türkiye’deki stadyum izleyicisinin önümüzdeki sezon %20’lere yakın bir sıçrama yapıp yapamayacağını göreceğiz. Bunu elbette pandemi gelişmeleri de belirleyecek. Avrupa’daki yüksek seyirci oranları bir kenara, ortalama tüketicinin benzer olduğu Türkiye, Rusya ve Brezilya gibi ülkeleri birbirleriyle kıyaslamakta fayda var. Gayri safi yurt içi hasıla kıyaslamasına bakılırsa ortalama gelir düzeyindeki bir Brezilya vatandaşının tüketim sepetinde kültür, sanat, eğlence ve spora ayırdığı bütçenin Türkiye’deki bir vatandaştan daha az olması beklenir. Fakat Brezilya 2018 yılında 20 bin seyirci ortalaması tuttururken 20 takımlık ligde 13 takımın seyirci ortalaması 15 bin seyircinin üzerindeydi. Bu noktada futbol tüketimi ve kültürü farkı öne çıkıyor.
   

• Türkiye’de rekabet: Türkiye’de tarihsel olarak İstanbul Ligi’nden miras kalan hakimiyet, bugün Süper Lig’de dört büyükler olarak tanımladığımız rekabet kırıcı unsuru oluşturmuştur. Bursaspor'un şampiyon olduğu sezon ve sonrasındaki sezonlarda seyirci ortalaması önemli seviyede yükselmiştir. Anadolu takımlarının rekabetçiliğinin artması ve yeni şampiyonlar çıkması ligdeki stadyum gelirlerini artırmaktadır. Seyircilerin stadyumlara gelmesi ligin marka değerini yükseltmektedir. 
   
• Kulüplerin denetlenmesi gerekliliği: İsmail Şayan’ın son verilerle yaptığı incelemeye göre 4 büyük haricindeki 14 takım futbolcu ve ekipten kaynaklanan ücret giderlerini 2012/2013 sezonundan 2018/2019 sezonuna kadar ikiye katladı. Şayan’a göre, 4 büyükler Süper Lig’deki gelir pastasının %52’sini kazanıp ligdeki toplam ücret giderlerinin %48’ini karşılıyor. Diğer 14 kulüpse %48’ini kazanıp %58’ini ödüyor. Bu durum 4 büyüklerin haricindeki kulüplerdeki rekabetin tetiklenişinin ancak ve ancak finansal denetlemeyle mümkün olabildiğini göstermektedir. 
   
• Futbol, ülkemizde ve küresel anlamda alıcı bulduğu sürece çıkış var. Liglerin ve kulüplerin yönetiminin şeffaflaşmasıyla yerel liglerdeki rekabetçiliğin artırılması Türkiye futbol endüstrisinin marka değerini yukarı çıkarmakla birlikte uluslararası düzeyde (hem millî hem kulüpler bazında) rekabetçiliğini artıracaktır. Bilimsel ve desteklenebilir başka bir çözüm gösterilmedikçe Türkiye futbol endüstrisinin reçetesinin de bu olduğu görülmektedir.