Üç kaşık, bir kepçe: İşçi emeklileri ve diğerleri

2023'ün son ayları ve 2024'ün ilk ayları her zaman olduğu gibi zamlar ve ücret artışı haberleri ile geçiyor. Özellikle geçen yılın ortasında yapılan zam oranlarından sonra, diğer ücretli kesime göre sönük kalan emeklilerin maaşlarına uygulanacak zam oranları merak konusuydu. Hele ki 2024 Mart yerel seçimleri öncesinde... Seçimlerin etkisiyle midir bilinmez; işçi (4/A) ve BAĞ-KUR (4/B) emeklileri 2024 Ocak ayında maaşlarına tam üç kez zam aldılar. Asgari ücretliye bir kepçede verilen %49'luk zam, işçi ve BAĞ-KUR emeklilerine 3 kaşıkla verildi.   

• Birinci kaşık: 3 Ocak'ta 2023 enflasyonuna göre işçi emeklilinin zammı %37,56 olarak netleşti.
• İkinci kaşık: 16 Ocak'ta Cumhurbaşkanı Erdoğan, emeklilere %5 ilave zam daha açıkladı ve yeni zam oranı %42,6 oldu.
• Üçüncü kaşık: 23 Ocak'ta ise işçi emeklisine yapılan düşük zam oranı tüm emekliler ile eşitlenerek %49,25'a çıkarıldı.

Maaş zaten yatmıştı, farklar ise önümüzdeki günlerde emeklilerin hesaplarına yatırılacak. Kim bilir, bakarsınız farklar yatana kadar bir zam daha gelir (!).

Bu arada hatırlatmadan geçmeyelim; Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın 16 Ocak'ta emekli zamlarına %5 ilave ederek yaptığı açıklamada en düşük emekli maaşı 7.500 TL'den 10.000 TL'ye tamamlandı. Kök maaş sistemine göre gelen zamlar neticesinde maaşı hâlâ 10.000 TL'nin altında kalanlar–ki tarım ve BAĞ-KUR emeklilerinden böyle bir kesim var–maaşları otomatik olarak 10.000 TL'ye tamamlanmış olarak alacak.

Bu uygulama kapsamında, son hamlede %42,6'dan %49,25'e yükseliş, zamlı kök maaşı 10.000 TL altında kalanlar için bir şey ifade etmiyor. Bir başka deyişle son artış 10.000 TL'ye tamamlanan kısma sayılacak.

İşçi emeklisi maaşı düzeltmelere rağmen asgari ücret karşısında eriyor

Yüksek enflasyonla mücadele eden Türkiye'de, tüm ücretliler gibi emekliler de alım gücünü korumakta zorlanıyor. Özellikle de işçi, BAĞ-KUR ve tarım emeklileri, asgari ücretle kıyaslandığında çeyrek asırdır gördükleri en düşük maaş düzeyine geriledi. 

Aşağıdaki grafik, son 20 yılda işçi emeklileri ve memur emeklilerinin kaç asgari ücret maaş aldıklarını bizlere gösteriyor.

Özetle: 2023 yılında en düşük işçi emeklisi maaşı 1,5 asgari ücrete, en düşük memur maaşı 1,89 asgari ücrete eşitken 2024 yılında en düşük işçi maaşı 0,59 asgari ücret, en düşük memur maaşı 1,93 asgari ücrete eşit.

Sonuç olarak: İşçi emeklisinin maaşı son 20 yılda asgari ücretin neredeyse yarısına kadar düşerken, memur maaşları ise aynı süreçte çoğunlukla 2 katı civarında dolaşmış. 

20 yılda asgari ücret 100 katına, işçi emeklisi maaşı 44 katına çıktı

Asgari ücret, memur maaşları ve emekli maaşlarındaki artışları gözlemleyebileceğimiz tabloda son 20 yıldaki nominal, yani enflasyon düzeltmesi yapmadan artışlara bakıldığında işçi emeklisindeki artışın ne kadar sınırlı kaldığı gözler önüne seriliyor. 

2002 yılından 2024 yılına, net asgari ücrette enflasyonu dikkate almadan görülen değişim, neredeyse 100 katına ulaşırken memur maaşları ise yaklaşık 84 katına çıkıyor. En düşük işçi emeklisi maaşındaki artış oranı ise 44 kat ile diğer sıraladığımız iki ücret grubunun açık ara farkla gerisinde kalıyor. 

İşçi emeklisi 20 yıl ABD enflasyonuyla zam alarak Türkiye’de yaşadı

Ücretlerdeki dolar bazlı artış Türk Lirası’ndaki görkeminden bir hayli uzakta kalırken hâliyle işçi emeklilerindeki artış için durum daha da vahim. Dolar bazında 108 dolar olan net asgari ücret 20 yıl sonra 5,3 katına çıkarken memur maaşları 4,3 katına ulaştı. İşçi emeklileri için artış oranı ise 2,2 kat ile sınırlı kaldı. Bir başka ifadeyle 2002 yılında 151 dolar maaş alan bir emekli 20 yıl sonra 336 dolar alıyor. 

Bu artış öylesine vahim ki, Türkiye’de son 20 yılda 20’ye katlanan fiyatlarla mücadele eden işçi emeklisinin maaşındaki artış ABD’deki enflasyon oranı ile aynı düzeyde. ABD’de son 20 yılda ortalama olarak %2’ler düzeyinde seyreden yıllık enflasyon, Türkiye'de 2002’den günümüze %80’ler düzeyinde.