Vibe working çağı: Yapay zeka giriş seviyesi işleri alınca Z kuşağı nasıl tecrübe edinecek?

QuandoHer salı ve cuma girişimcilik ve teknoloji ekosistemlerinden öne çıkan gelişmeler, paradigma değişimleri, inovasyon trendleri ve dijital dönüşüm e-posta kutunda.
Okuldan mezun olmak, giriş seviye bir pozisyonda işe başlamak ve zamanla tecrübe kazanarak yükselmek, yıllar boyunca kariyer yolculuğunun değişmez rotası oldu. Fakat bugün yapay zeka, bu rotayı sessiz sedasız değiştiriyor. Yavaş yavaş iş süreçlerini dönüştürmeye başlayan yapay zeka, işleri devralmaya giriş seviye pozisyonlardan başlayarak bir neslin kariyerine ilk adımı atacağı başlangıç basamağını da ortadan kaldırıyor.
İşgücüne yeni katılan Z kuşağı ise öğrenme fırsatlarının giderek azaldığı, tecrübe edinme alanlarının makineler tarafından işgal edildiği ve başarılı bir kariyere uzanan yolun gitgide daraldığı bir dünyayla karşılaşıyor. Bir zamanlar tecrübe kazanmak için açılan giriş seviye roller, artık yapay zekanın eğitildiği, deneyim kazanarak işgücüne katıldığı ve görevleri insanlardan devraldığı pozisyonlara evriliyor.
- Özellikle tekrarlayan görevleri kullanıcı adına otonom bir biçimde yapabilen yapay zeka ajanlarına yönelik yatırımların artması, giderek daha fazla sayıda işin yapay zekaya devredileceğine işaret ediyor. Çalışan tecrübeleri de bu öngörüyü doğrulayan bir tablo çiziyor.
Perspektif: New York Magazine’e konuşan Donald King, 2021’de Teksas Üniversitesi’nden mezun olduktan sonra dünyaca ünlü danışmanlık firması PricewaterhouseCoopers’da (PwC) çalışmaya başladı. İşe başladıktan birkaç yıl sonra finanstan daha çok teknolojiyle ilgilendiğine karar veren King, PwC yapay zekaya 1 milyar dolar yatırım yapacağını duyurduktan sonra 2024 yılı başlarında şirket içinde pozisyon değiştirdi ve PwC tarafından kurulan Küresel Yapay Zeka Fabrikası’nda veri bilimcisi olarak çalışmaya başladı.
Burada King, Fortune 500 şirketleri için yapay zeka ajanlarını özelleştiren PwC ve OpenAI mühendisleriyle çalıştı. 26 yaşındaki veri bilimcisi, haftada 80 saat mesai yapıyor ve hafta sonları zar zor dışarı çıkabiliyordu. King’in patronları, ekipten görevleri otomatik hâle getirerek müşterilerin daha az eforla daha fazlasını yapmalarına yardımcı olmasını istemişti.
King ve ekip arkadaşları, geliştirdikleri ajanların yalnızca bireysel işleri değil, tüm iş kategorilerini ortadan kaldırabileceğini fark etmeye başladı. Bir defasında gerçek bir Microsoft çalışanı gibi davranan bir ajan geliştirdiklerini vurgulayan King, arkadaşlarıyla “Şu anda ne yapıyoruz?” diye düşünmeye başladıklarını ifade ederek “Bu yalnızca bir insanın işi ama 45 ajan biraraya gelirse kaç kişinin işini halledecek? İnsanların geçim kaynaklarını mı otomatikleştiriyoruz?” diye sorguladıklarını dile getirdi.
- King ayrıca, bir gece büyük bir sunuma hazırlandıktan sonra geç saatlere kadar uyanık kalıp birkaç iş arkadaşıyla geliştirdikleri teknolojinin etkileri hakkında konuştuklarını ve “Biz tam olarak ne yapıyoruz?”, “Geliştirdiğimiz teknolojiden kendimizi koruyabilecek miyiz?” ve “Becerilerimizi geliştirip yeni şeyler öğrenmeye çalışmalı mıyız?” gibi sorular sorduklarını ifade etti.
Fakat King, geçen yıl şirket genelinde düzenlenen yapay zeka odaklı bir yazılım yarışmasında binlerce katılımcı arasından birincilik elde ettiğinde kendini güvende hissetti. Ekim ayında King’in geliştirdiği yapay zeka ajanlarından oluşan ürün, 70 bin PwC çalışanına sunuldu. Bu ödülün kendisi için pek çok fırsatın kapısını açacağını düşünen King, sunumunu bitirdikten iki saat sonra işten çıkarıldı.
King’in geliştirdiği ürün, hem kurumsal müşterinin ekibini hem de o müşteriye danışmanlık hizmeti sunan PwC ekibini %30 küçültmeyi hedefliyordu.
Bir adım sonrası: İşten çıkarılmasını takip eden aylarda King, kendi pazarlama ajansını kurdu ve hikayesini TikTok’ta anlatmaya ve gençlere tavsiyelerde bulunmaya başladı. Temmuz ayında işgücüne katılacak yeni mezunların toplam işsiz vatandaş sayısı içindeki oranı 1998’den bu yana görülen en yüksek seviyeye ulaştığı için King’in hedef kitlesi bir hayli genişti.
King ayrıca, son bir yıl boyunca eski müşterilerinin işten çıkarılma süreçlerini izledi ve işten çıkarma dalgasının ağırlıklı olarak giriş seviye pozisyonları etkilediğini fark etti. Intel, Salesforce, Chevron, UPS, Microsoft ve P&G gibi Fortune 500 şirketlerinin birçoğu, yıl boyu geniş çapta işten çıkarmalar yaptı.
Benzer şekilde: 2024 yılında Teksas Üniversitesi’nin ilk bilişim mezunlarından biri olan Bryce Harris de mezuniyetini takiben Microsoft’ta çalışmaya başladı ve burada küçük işletmeler için yapay zeka ajanları geliştiren bir yapay zeka ürün yöneticisi olarak görev aldı. Bu yılın bahar aylarında Microsoft, işe başlayalı henüz bir yıl bile olmadan Harris’i işten çıkardı.
- Harris, Microsoft’un bu yıl işine son verdiği 15 bin çalışandan yalnızca biriydi.
Yöneticiler yapay zekaya referans yapıyor
Son dönemlerde yapılan işten çıkarmalarda otomasyonun payı olup olmadığı tartışmalı olsa da birçok yönetici, işgücü kesintilerinden bahsederken yapay zekaya referansta bulundu. Klarna CEO’su Sebastian Siemiatkowski, Mayıs ayında yaptığı bir açıklamada yapay zekanın şirketin işgücünü %40 azaltmalarına yardımcı olduğunu dile getirmişti.
Salesforce CEO’su Marc Benioff ise bazı operasyonların yapay zeka ajanlarına devredilmesi sebebiyle artık daha az insana ihtiyaç duyduklarını ve müşteri hizmetleri departmanında 4 bin kişiyi işten çıkardıklarını açıklamıştı. Benioff ayrıca, yapay zekanın Salesforce’daki işlerin %50’sini üstlendiğini dile getirmişti.
Ek olarak: Yapay zeka, Accenture’ın 11 bin kişilik işten çıkarma hamlesinin de bir parçası oldu. Almanya merkezli havayolu şirketi Lufthansa da yapay zeka sayesinde gelecek yıllarda 4 bin pozisyonu ortadan kaldırmayı planladığını duyurdu.
Amazon CEO’su Andy Jessy ise Haziran ayında üretken yapay zeka araçlarının gelecekte şirketin ihtiyaç duyacağı kurumsal iş sayısını azaltacağını açıklamış ve ilerleyen dönemlerde daha fazla yapay zeka ajanı kullanıma sunulacağına, bu artışın Amazon’un iş yapma biçimini değiştireceğine ve o noktadan sonra bugün yapılan görevlerin bazıları için daha az insana ihtiyaç duyulacağına işaret etmişti. Şirket, geçen ay kurumsal işgücünde 14 bin çalışanın işine son verdi.
- Shopify da yöneticilerinden daha fazla personel ve kaynak talep etmeden önce yapay zeka kullanarak bu açığı neden kapayamadıklarını kanıtlamalarını talep etti.
Araştırma: Stanford Dijital Ekonomi Laboratuvarı ekonomistleri de Ağustos ayında yapay zekanın ABD’de işgücü piyasasındaki giriş seviye çalışanlar üzerinde önemli ve orantısız bir etkiye sahip olduğuna dikkat çekti. Özellikle kodlama gibi alanlarda görev alan 22-25 yaş arası çalışanların bu durumdan etkilendiğini vurgulayan ekonomistler, artık yapay zekanın bir zamanlar genç geliştiricilerin yazdığı kodların çoğunu üretebildiğini vurguladı.
Stanford Üniversitesi araştırmacıları tarafından yayımlanan başka bir makale, genç yazılım geliştiricileri arasında istihdamda yaklaşık %20’lik bir düşüş olduğunu ortaya koydu. Makale ayrıca, giriş seviye yazılım mühendislerinin yapay zekanın yarattığı otomasyondan istatistiksel olarak anlamlı bir biçimde etkilenen ilk grup olduğuna işaret etti.
Vibe working çağı
Microsoft, yakın zamanda Excel, Word ve PowerPoint gibi Office ürünlerine yapay zeka ajanları entegre ettiğinde yapay zeka desteğiyle kodlama yapma pratiğini anlatmak için kullanılan “vibe coding” ifadesine referans yaparak yeni özellikleri “vibe working” ismiyle tanıttı. Bunun üzerine pek çok sektörde görevleri yapay zeka desteğiyle yerine getirmeyi ifade etmek için “vibe advertising”, “vibe writing” ve “vibe design” gibi terimler türedi.
Uyarılar: Ford, JPMorgan Chase ve Walmart yöneticileri, pek çok kez işgücü piyasasında yapay zeka nedeniyle büyük bir sallantı yaşanacağı konusunda kamuoyunu uyardı. Microsoft kurucusu Bill Gates, yapay zeka sayesinde 10 yıl içinde uzmanlığın sıradan ve ücretsiz hâle geleceğini ve çoğu görev için artık insana ihtiyaç duyulmayacağını dile getirirken Anthropic CEO’su Dario Amodei, yapay zekanın yakında giriş seviye beyaz yakalı işlerin yarısını ortadan kaldıracağını öne sürdü.
Benzer şekilde Uluslararası Para Fonu (IMF) Başkanı Kristalina Georgieva, gelişmiş ekonomilerdeki işlerin %60’ını etkileyebilecek bir yapay zeka tsunamisinin yaklaştığına dair uyarıda bulundu.
Elon Musk ise yapay zeka ve robotik sistemlerin uzun vadede tüm işleri devralacağını ve bir gün çalışmanın isteğe bağlı hâle geleceğini dile getirdi.
Virginia Üniversitesi'nde görev alan Anton Korinek ise yazılım mühendisliğinde yaşanan istihdam kaybının 5 ay içinde diğer beyaz yakalı işlerde de kendini göstereceğine işaret etti. Şirketlerin büyük işten çıkarmalar yapmasalar bile yapay zeka ajanlarını test etmeye ya da işe alımları azaltmaya başladıklarını vurgulayan Korinek, her zaman yapay zekanın işgücü piyasasını alt üst edeceğine inandığını, fakat bu anın bu kadar çabuk geleceğini hiç düşünmediğini belirtti.
Korinek, bu atmosferde ilk olarak Z kuşağının gözetilmesi gerektiğinin de altını çizdi.
‘Yerime geçecek bir şeyi eğittiğim çok açık’
New York Magazine’e konuşan Anna da 2023 yılında küçük bir sanat okulundan mezun olduktan birkaç ay sonra bir reklam ajansında metin yazarı olarak işe girdi. İlk 6 ay ajansta yapay zekadan neredeyse hiç bahsedilmedi. Ardından patronları Anna’yı ChatGPT ile deneyler yapması için teşvik etmeye başladı ve bu yıl yapay zeka Anna’nın işini yapmasının bir gerekliliği hâline geldi.
Bugün artık Anna ve iş arkadaşları, seslendirme yapmak ve reklam fikri üretmek için büyük dil modellerinden yardım alıyor. “Yerime geçecek bir şeyi eğittiğim çok açık” diyen Anna, “Eğer bir gün yapay zekanın işimi başarıyla yapmasını sağlayabilirsem artık işimi yapmama gerek kalmayacak” diyerek içinde bulunduğu handikapı açıklıyor.
Öte yandan: Z kuşağı, artık yapay zekanın beyaz yakalı işlere nüfuz ettiği gerçeğine alışmış durumda. İş arayanlar da başvuruları filtreleyen yapay zeka araçlarının dikkatini çekebilmek için özgeçmişlerini ve ön yazılarını yapay zeka desteğiyle hazırlıyor.
Z kuşağının okulda öğrendiği her şey saniyeler içinde yapay zeka tarafından yapılabilirken bazı yöneticiler, çalışanları yapay zeka kullanmaya zorlamaya başladı. Fakat her kullanım senaryosu, ne kadar iyi niyetli ve yenilikçi olursa olsun iş kaybına doğru atılmış bir adım gibi hissettiriyor.
Diğer yandan uzmanlar, işten çıkarmaların yapay zekanın işgücü piyasası üzerindeki etkisinin tek ölçütü olmadığını vurguluyor. Özellikle yaratıcı endüstrilerde çalışan pek çok freelancer, bu yıl yapay zeka nedeniyle işlerinin azaldığını söylüyor.
‘Yapay zeka işgücü piyasasını sıfırlayacak’
Joshua Neckes tarafından 2021 yılında kurulan ve kısa sürede çalışan sayısını 50’ye yaklaştıran veri paylaşım platformu Bobsled, geçen yıldan bu yana giriş seviye yazılım mühendisliği pozisyonları için işe alım yapmıyor. Şirket, yapay zekanın hukuk giderlerini de önemli ölçüde azalttığını söylüyor. Yapay zekanın işgücü piyasasını sıfırlayacağına inanan Neckes, “Ekonomimizde var olma sebebi bile olmayan hatırı sayılır miktarda sahte iş var. Sık sık hata yapan, boşa zaman ve yer kaplayan genç çalışanların yarattığı baş ağrısıyla uğraşmanın hiçbir anlamı yok” diyor.
- Neckes’a Z kuşağının bu koşullarda ne yapması gerektiği sorulduğunda ise “Daha akıllı olsunlar ve daha ucuza çalışsınlar” ifadelerini kullanıyor.
Dahası: Z kuşağına yönelik bu yaklaşım, CEO’lar arasında oldukça popüler. NVIDIA CEO’su Jensen Huang da genç çalışanların işini yapay zekaya kaptırmayacağını, fakat yapay zeka kullanabilen birine kaptıracağını söylüyor. Üniversiteler, insan kaynakları uzmanları ve kariyer siteleri de bu akıma katılarak gençleri sürekli yeni beceriler edinmeye ve sosyal becerilerini geliştirerek geleceğe hazırlanmaya teşvik ediyor.
Bilgi teknolojileri sektörüne odaklanan danışmanlık şirketi Techromatic’in operasyon direktörü Elisa Silverglade de “Orta düzey çalışanların biraz daha hırslı olması gerekecek” diyor. Fakat işverenlerin kaç adet hırslı çalışanı elinde tutmaya istekli olacağı belirsizliğini koruyor.
Ayrıca bazı analistler, yapay zeka sürekli olarak geliştiği için yeni beceriler edinmenin de anlamı kalmadığına dikkat çekiyor.
Geniş açı: Giriş seviye işlerin sayısı azaldıkça buna bağlı olarak deneyimli çalışan arzının da azalması bekleniyor. Zira giriş seviye pozisyonlar olmadığında yeni kuşak tecrübe kazanamıyor ve bir sonraki nesil orta düzey yöneticiler eğitilemiyor.
Bu nedenle analistler, Y kuşağının yazılı olmayan işyeri kültürü ve büyük dil modellerine aktarılamayacak kurumsal bilgi birikime sahip son kuşak olacağına işaret ediyor.
OpenAI’ın işgücü deneyinde kazanan insanlar oldu
Diğer yandan yakın tarihli denemeler, yapay zekanın hâlâ ekonomik değer yaratan işleri devralamadığını ortaya koydu. Eylül ayında OpenAI, ChatGPT’nin 44 meslekte ekonomik açıdan değer yaratan 1320 görevi yerine getirme becerisini test ettiği bir çalışmanın sonuçlarını yayımladı. Görevler; Aetna, Bank of America, BBC News, Douglas Elliman, HBO, Boeing ve ABD Adalet Bakanlığı gibi şirket ve kurumlarda deneyimi olan kişiler tarafından oluşturuldu.
Araştırmacılar, ChatGPT’nin performansını değerlendirmek için gerçek dünya deneyimi olan profesyonellerin de aynı görevleri tamamlamasını istedi ve sonuçları karşılaştırdı. İnsan profesyoneller, zar zor da olsa karşılaştırmalarda galip geldi.
Önemli ayrıntı: Fakat yapay zekanın bu görevleri devralmasının önündeki en büyük engelin halüsinasyonlar ve olgusal hatalar değil, biçimlendirme ve talimat takibi gibi konular olduğu tespit edildi.
- Araştırmacılar, bunların yapay zekanın hızla geliştiği alanlar olduğuna ve bu nedenle kritik görevlerde yakın vadede insanların yerini alabileceğine işaret etti.
Madalyonun diğer yüzü: Birçok ekonomist, pek çok teknoloji gibi yapay zekanın da yok ettiğinden daha çok yeni iş yaratacağına inanıyor. Günlük rutinleri henüz belli olmasa da artık yapay zeka etik uzmanı, yapay zeka testçisi ve yapay zeka gözlemcisi gibi pek çok yeni meslek türüyor.
Ayrıca beyaz yakalı işler yok olurken birçok kişinin tesisatçılık veya marangozluk gibi zanaatlere kayacağına dair yaygın bir inanç bulunuyor. Fakat uzmanlar, robotik sistemlerin hızla geliştiğine ve insansı robotların kısa vadede bu mesleklerde de insanların yerini alabileceğine işaret ediyor.
Robotik sistemlerin vasıflı işlerde ne kadar başarılı olacağı belirsiz olsa da insansı robotlar, şimdiden düşük vasıflı görevleri devralmaya başladı.
Amazon, bu yıl yaz aylarında depolarında 1 milyonuncu robotun göreve başladığını duyurdu. Fakat şirket, 2022’den bu yana yaklaşık 30 bin çalışanın işine son verdi ve yakın bir gelecekte 30 bin çalışanla daha yollarını ayırmayı planladığına işaret etti.
Şirket yöneticileri de yönetim kuruluna otomasyonun 2033 yılına kadar işgücüne ek bir katkı sağlamadan iki kat daha fazla ürün satmalarını mümkün kılacağını bildirdi.
Öte yandan: Genç nesiller, yapay zeka ve otomasyonun giriş seviye pozisyonları işgal etmesinden endişe duyarken Z kuşağı içinde bu süreci doğal karşılayan ve “Kariyer minimalizmi” ya da “İşçiliği hayal etmiyorum” gibi sloganlar paylaşan bir grup da yükseliyor. Bu gruba mensup bazı kişiler, kariyerle inşa edilen bir kimlik istememe gibi daha felsefi gerekçelere yaslanıyor.
Fakat kariyere dair inancı ne olursa olsun yapay zeka, giriş seviye pozisyonları işgal etmeye başlarken yavaş yavaş Z kuşağını da işgücünden elimine ediyor. Bu durum, genç neslin tecrübe kazanabileceği alanları daraltıyor ve bir sonraki kuşak yöneticilerin yetiştirilmesinin önüne geçiyor. Z kuşağı, bu yarışta geride kalmamak için dur durak bilmeden yeni beceriler edinmeye teşvik edilirken yapay zeka büyük bir hızla geliştiği için esasında asla kazanamayacağı bir yarışa sokuluyor.
Uzmanlar, bu dönüşümün doğru yönetilememesi durumunda şirketlerin yalnızca genç işgücünü değil, uzun vadede liderlik havuzunu da kaybedeceğine işaret ediyor.
Editörün önerisi: Yapay zeka neden 'hâlâ' işinizi elinizden almadı? | Quando, Doğa Yurduneri










