30. Saraybosna Film Festivali: Yarışma Filmleri

Bosna-Hersek’in en büyük kültürel organizasyonu Saraybosna Film Festivali, sinemanın iyileştirici gücünden hareketle yaratılmış. 1995 yılında, şehri kuşatan savaşın sona ermesinden kısa süre önce Obala Art Centar; toplumsal birlikteliği ve şehrin kozmopolit ruhunu yaşatabilmek adına yola çıkmış. 30 yıl sonra bugün festival, hem izleyici hem de sektör için bölgenin en büyük film festivali olmanın yanında odağına aldığı bölgedeki sinema üretimi ve dağıtımı için de büyük fırsatlar sunuyor. Saraybosna Film Festivali, Güneydoğu Avrupa olarak adlandırdığı odak bölgesinin şu ülkelerden oluştuğunu söylüyor: Arnavutluk, Avusturya, Azerbaycan, Bosna-Hersek, Bulgaristan, Ermenistan, Gürcistan, Hırvatistan, Karadağ, Kıbrıs, Kosova, Kuzey Makedonya, Macaristan, Malta, Moldova, Romanya, Sırbistan, Slovenya, Türkiye, Ukrayna ve Yunanistan. 

İkinci kez takip ettiğim festival, bu yıl 16-23 Ağustos tarihleri arasında düzenlendi. Festivalin Avusturya, Gürcistan, Romanya, Sırbistan, Slovenya, Ukrayna ve Yunanistan’dan filmlerin yarıştığı uzun metraj film yarışmasında bu sene de Türkiye’den bir yapım yoktu. Fakat Şirin Bahar Demirel’in Zarafet ve Şiddet Arasında filmi Uluslararası Belgesel Yarışması’nda, Recep Çavdar’ın Zemberek ve Cem Demirer’in Noksan filmleri Uluslararası Kısa Film Yarışması’nda; Umut Şilan Oğurlu’nun Dilan Hakkında Konuşmalıyız filmi ise Uluslararası Öğrenci Filmleri Yarışması’nda yer aldı.

^{Arcadia | Kaynak: Variety}

Öne çıkanlar

Arcadia (Yunanistan)

• Yönetmen: Yorgos Zois
• Ne oluyor? Yolculukları bir otomobilde başlayan iki kişinin ilişkileri ve bağları anlaşıldıkça, gizemli bir hayalet hikayesi ortaya çıkıyor.
• Rota: Dünya prömiyeri Berlinale’nin Encounters bölümünde yapılan film, Bulgaristan ve Hong Kong’dan ödüllerle döndü.
• Festival notları: Yıllar önceki, dördüncü duvarı yıktığı söylenen ilk uzun metrajlı filmi Interruption’ı hâlâ izleyemediğim Yorgos Zois’in bu filmi bana yine Yunanistan’dan, yine bir yas filmi olan Apples / Mila’yı (2020, Christos Nikou) hatırlattı. Hayaletlerin yaşayanları değil, yaşayanların hayaletleri lanetlediği ters köşe bir fantezi üzerine kurulu film, hem yaşayan hem ölü karakterlerinin iç dünyalarını, kendileriyle ve birbirleriyle hesaplaşmalarını duygusal bir yoğunlukla perdeye taşıyor. Yarışmanın en özgün ve en yaratıcı işlerinden.

^{Family Therapy | Kaynak: MUBI}

Family Therapy (Slovenya)

• Yönetmen: Sonja Prosenc
• Ne oluyor? Camdan evlerinde toplumdan olabildiğine kopuk bir yaşam süren zengin bir Slovenyalı ailenin yaşamı, genç bir yabancının misafir gelmesiyle altüst oluyor.
• Rota: İlk kez Tribeca Film Festivali’nde gösterilen filmin Avrupa prömiyeri Saraybosna’da yapıldı.
• Festival notları: Family Therapy, üst sınıfın toplumun geri kalanından ne kadar uzak olduğunu daha da vurgulamak için onları neredeyse uzaya yollayacak bir absürd mizah anlayışıyla yazılmış. Film, gerçekten de terapiye ihtiyacı olan üç kişilik bir aileye bir yabancının dahil olmasıyla başlıyor: Ailenin babasının önceki evliliğinden olan, aynı dili konuşmadıkları oğlu. Dışarıdan gelen bu dördüncü üye aileyi bir anda farkındalık abidesi haline getirmiyor belki. Ama en azından fanusları dışında bir yaşam olduğunu hissedebilecekleri şekilde onların kabuklarını çatlatmaya ve alışkanlıklarını değiştirmeye, onları konfor alanlarının dışına itmeye başlıyor. Mükemmel bir açılış sahnesini takip eden, komik ve sembolik gelişme bölümlerinde inşa edilen karakterler ve gelişimleri ne yazık ki finalde anlamlı bir yere varamıyor. Yine de film yarışmanın teknik işçiliği, oyunculukları ve özgünlüğüyle öne çıkanlardan.

^{Three Kilometers to the End of the World | Kaynak: Variety}

Three Kilometres to the End of the World / Trei kilometri pâna la capatul lumii (Romanya)

• Yönetmen: Emanuel Pârvu
• Ne oluyor? 17 yaşındaki genç adam, uğradığı saldırının sebebi ortaya çıkınca ailesi tarafından yüzüstü bırakılıyor. 
• Rota: Film, dünya prömiyerinin yapıldığı Cannes Film Festivali’nden Kuir Palmiye ödülüyle ayrıldı.
• Festival notları: Bana göre sadece yarışmanın değil festivalin de en iyisi, bu yılın Kuir Palmiye kazananı bu Romanya yapımı oldu. Filmin merkezinde, homofobiyi normali haline getirmiş bir ada köyünün dışında eğitim görmeye başladıktan sonra yaşadığı kabusun farkına varmaya başlamış bir genç var. Yönetmen, esas karakterinin ekran süresini minimumda tutmasına rağmen yaşadığı buhranı diğer karakterler aracılığıyla izleyiciye geçirmeyi başarıyor. Din, gelenek, kazanç, aile, güç, politika... Herkesin farklı gerekçe ve çıkarlarla kötücül olduğu bu yozlaşmış köydeki herkes farklı olana karşı nefret ekseninde birleşiyor. Son saniyesine kadar karakteri için endişe duyduran, akıcı diyaloglarla bezeli, Romanya sinemasının son yirmi yılın layığıyla temsil eden bir film.

^{Holy Electricity | Kaynak: Variety}

Ve diğerleri...

Dwelling among the Gods / Medju bogovima (Sırbistan)

• Yönetmen: Vuk Ršumović
• Ne oluyor? Afganistan’dan Almanya’ya göç etmeye çalışan bir kadın, Belgrad’da nehrin sularında boğulduğunu öğrendiği kardeşinin isimsiz bir şekilde defnedilmemesi için mücadele veriyor.
• Rota: Filmin dünya prömiyeri Saraybosna’da yapıldı.

The Editorial Office / Redaktsiya (Ukrayna)

• Yönetmen: Roman Bondarchuk
• Ne oluyor? Savaşın kızışmasından altı ay önce Güney Ukrayna’da bir zoolog, tanık olduğu suçu bir yerel gazeteye taşımaya çalışırken, kendini bir anda adalet arayışındaki bir gazeteci olarak buluyor.

Holy Electricity (Gürcistan)

• Yönetmen: Tato Kotetishvili
• Ne oluyor? İki kuzen, hurdalıkta buldukları paslı haçları neon haçlara dönüştürüp satmaya çalışırken, yolları Tiflis’teki farklı insanlarla kesişiyor.
• Rota: Dünya prömiyeri geçen hafta Locarno Film Festivali’nde yapılan film, festivalin Filmmakers of the Present bölümünün büyük ödülünü kazandı.

Holy Week / Saptamana Mare (Romanya)

• Yönetmen: Andrei Cohn
• Ne oluyor? 20. yüzyıl başlarında Romanya’daki bir köyün Yahudi hancısı ile Hristiyan çalışanı arasındaki gerginlik tüm köylülerin içindeki Antisemitizmin körüklenmesine neden oluyor.

The Village Next to Paradise (Avusturya)

• Yönetmen: Mo Harawe
• Ne oluyor? Somali’deki bir köyde yeni kurulan bir aile, çeşitli arzuları ve çevrelerindeki karmaşık dünya arasında bir yol bulmaya çalışıyor.
• Rota: Dünya prömiyeri Cannes Film Festivali’nin Belirli Bir Bakış bölümünde yapılan film, Münih’te Mansiyon ödülü kazandı.

^{Meg Ryan, Saraybosna'nın Kalbi Onur Ödülü ile | Fotoğraf: Obala Art Centar}

30. Saraybosna Film Festivali’nin büyük ödülü Saraybosna’nın Kalbi dahil tüm sinema ödülleri bu gece (23 Ağustos) düzenlenecek törende dağıtılacak. Festivalin onur ödülleri ise hafta boyunca çeşitli özel gösterimler öncesinde yönetmen ve senarist Alexander Payne, oyuncu Meg Ryan, yönetmen ve senarist Elia Suleiman ve oyuncu John Turturro’ya takdim edildi. Ödüle layık görüldüğü 2022’de festivale katılamayan, bu sene uzun metraj film yarışmasının jüri başkanlığını üstlenen yönetmen ve senarist Paul Schrader de ödülünü son filmi Oh Canada’nın öncesinde aldı.