29. Saraybosna Film Festivali: Yarışma Filmleri

1990’larda televizyonlar hemen hemen her gün Balkanlar’da yaşanan yeni bir trajediyi aktarıyordu. İlk ziyaretin öncesinde gezi rehberlerini karıştırırken duygulandığın bir şehir düşün. Savaşın yarattığı yıkım, kayıp ve dehşetin izlerini bugün Saraybosna şehrinde görmek hâlen mümkün; dolayısıyla şehir hakkında fikir edinmek için karıştırdığın rehberlerde okudukların da tüylerini diken diken edip o günlerde yaşayanlarla empati kurmanı sağlıyor. Bu izleri sokakların yanı sıra sinemada da bulmak mümkün. Üstelik sinema yalnızca hatırlamak için değil, iyileştirmek için de birebir.

Bosna-Hersek’in en büyük kültürel organizasyonu olan Saraybosna Film Festivali, sinemanın iyileştirici gücünden hareketle yaratılmış. 1995 yılında, şehri kuşatan savaşın sona ermesinden kısa süre önce Obala Art Centar; toplumsal birlikteliği ve şehrin kozmopolit ruhunu yaşatabilmek adına yola çıkmış. Neredeyse otuz yıl sonra, festival bugün hem izleyici hem de sektör için bölgenin en büyük film festivali olmanın yanında odağına aldığı bölgedeki sinema üretimi ve dağıtımı için büyük fırsatlar sunuyor. Saraybosna Film Festivali, Güneydoğu Avrupa olarak adlandırdığı odak bölgesinin şu ülkelerden oluştuğunu söylüyor: Arnavutluk, Avusturya, Azerbaycan, Bosna-Hersek, Bulgaristan, Ermenistan, Gürcistan, Hırvatistan, Karadağ, Kıbrıs, Kosova, Kuzey Makedonya, Macaristan, Malta, Moldova, Romanya, Sırbistan, Slovenya, Türkiye, Ukrayna ve Yunanistan.

^{Bir Gün 365 Saat | Kaynak: Saraybosna Film Festivali}

11-18 Ağustos tarihleri arasında düzenlenen 29. Saraybosna Film Festivali’nin ana yarışma bölümünde Türkiye’den bir yapım yoktu. Fakat son bir yıldan, bölgenin öne çıkan yapımlarının gösterildiği In Focus bölümündeki filmler arasında Nuri Bilge Ceylan’ın yeni filmi Kuru Otlar Üstüne ve Mete Gümürhan’ın Beraber filmi (dünya prömiyeri) de vardı. Eylem Kaftan’ın Bir Gün 365 Saat adlı belgesel filmi Belgesel Yarışması’nda yarıştı. Can Ulkay’ın Rumi dizisinin dünya prömiyeri de Yarışma Dışı olarak gerçekleşti. 

^{Beraber | Kaynak: Circe Films}

Öte yandan geçmişe dönüp baktığımda fark ediyorum ki festivalin yarışma bölümü, bugüne kadar Türkiye sineması için önemli bir vitrin görevi görmüş: En İyi Film kategorisindeki Saraybosna’nın Kalbi ödülünü kazanan filmler arasında Türkiye’den Takva (2007, Özer Kızıltan), Annemin Şarkısı (2014, Erol Mintaş), Mustang (2015, Deniz Gamze Ergüven) ve Albüm (2016, Mehmet Can Mertoğlu) de yer almış. 2012’de Emin Alper Tepenin Ardı filmiyle Jüri Özel Ödülü’ne layık görülmüş, 2019’da Kız Kardeşler filmiyle En İyi Yönetmen seçilmiş. Saadet Işıl Aksoy (2007, Yumurta), Ayça Damgacı (2008, Gitmek: Benim Marlon ve Brandom), Feyyaz Duman (2014, Annemin Şarkısı) ve Mustang’in kadın oyuncu kadrosu ise oyunculuk ödülleri kazanmış.

29. Saraybosna Film Festivali’nin yarışma filmlerinin ortak temaları, bölgenin sinemasının onlarca yıldır işlediği temalardan hiç uzak değil: Özgürlük ve bağımsızlık arayışı, yakın tarihteki politik gerilimlerle yüzleşme, yozlaşmış sisteme başkaldırı, taşra ve şehrin çatışması… Aralarında özgün, yenilikçi ve heyecan verici yapımlar yok değil; fakat bu tematik tekrarlar birçok durumda “bu filmi daha önce izlemiştim” hissi yaratabiliyor ister istemez.

29. Saraybosna Film Festivali Yarışma Filmleri

^{Animal | Kaynak: Saraybosna Film Festivali}

Animal | Yönetmen: Sofia Exarchou (Yunanistan)

• Ne oluyor? Bir Yunan adasındaki lüks otelde animatörlük yapan Kalia, turistleri eğlendirmek için spot ışıkları altında tüm gün çalışırken içindeki karanlıkla yüzleşiyor.
• Rota: Filmin dünya prömiyeri Locarno Film Festivali'nde gerçekleşmiş, başrol oyuncusu Dimitra Vlagopoulou En İyi Performans ödülüne layık görülmüştü. 
• Festival notları: Birkaç yıl önce Park filmiyle büyülendiğim Exarchou, o filminde Atina Olimpiyatları’nın on yıl sonrasında terk edilmiş mekânlarda vakit öldüren kayıp gençlik üzerinden, duru ve sarsıcı bir kendini arama ve büyüme hikâyesi anlatmıştı. Animal’de kayıp gençliğin yerini kayıp yetişkinlik alıyor. İşi ve görevi eğlendirmek, mutlu gözükmek olan bir genç kadının içindeki buhranı yansıtıyor. 30’lu yaşlarında animatör ekibinin en yaşlısı olan ana karakteri, işi gereği takındığı sahte gülümsemenin ve eğleniyor gözükme hissinin ardında acı çekiyor; vaktini içki içerek, tek gecelik ilişkiler yaşayarak ve anlamsız bağlar kurarak geçiriyor. Park’ı izlediğinde nereye gideceğini bilmediği için etkilenen ben, Animal’i izlediğimde olduğum yeri sorguladığım için etkileniyorum. Sorgulamalar ve bilinmezlikler bir yana şov da boogie de devam ediyor.

^{Blackbird Blackbird Blackberry | Kaynak: Saraybosna Film Festivali}

Blackbird Blackbird Blackberry / Shashvi shashvi maq'vali | Yönetmen: Elene Naveriani (Gürcistan)

• Ne oluyor? Gürcistan’daki dağlık bir köyde tek başına yaşayan, hiç evlenmemiş, kırk sekiz yaşındaki Etero; ansızın yasak bir ilişkiye başlamaya ve kimseyi umursamadan yaşamaya karar veriyor.
• Rota: Filmin dünya prömiyeri Cannes Film Festivali’nin Yönetmenlerin On Beş Günü bölümünde gerçekleşmişti.
• Festival notları: Ataerkil toplumların sinema üretiminde, ipleri kendi eline almaya karar veren kadınların hikâyeleri her daim etkileyici oluyor. Gürcistan sinemasında birkaç yıl önce My Happy Family (2017, Nana Ekvtimishvili ve Simon Groß) bu hikâyeyi kentli bir bakış açısıyla ele almıştı. Naveriani’nin filmi ise kamerasını pastel tonlara bürünmüş, büyülü gerçekçilikle renklendirilmiş bir köye çeviriyor. Hayatı boyunca babası ve abisinin yükü altında ezilmiş, yalnız kaldığında ise köylü kadınların alay konusu olmuş Etero; kıl payı atlattığı ölümcül bir kazanın ardından âdeta yeniden doğuyor.

^{Day of the Tiger | Kaynak: Saraybosna Film Festivali}

Day of the Tiger / Tigru | Yönetmen: Andrei Tǎnase (Romanya)

• Ne oluyor?  Yeni doğmuş çocuğunu kaybettikten sonra evliliği sarsılan, Transilvanya Hayvanat Bahçesi veterineri Vera; bir yandan kafesinden kaçıp şehre korku salan kaplanı, bir yandan da ilişkisindeki sorunların çözüm yolunu bulmaya çalışıyor.
• Rota: Filmin dünya prömiyeri Rotterdam Film Festivali’nde gerçekleşmişti.

Europa | Yönetmen: Sudabeh Mortezai (Avusturya)

• Ne oluyor? Arnavutluk’ta yaşadığı toprakları terk etmeyi kabul etmeyen bir çiftçi, Balkanlar’da genişlemeyi planlayan gizemli şirket Europa’nın azimli çalışanı Beate’ye zor anlar yaşatıyor.
• Rota: Filmin dünya prömiyeri 29. Saraybosna Film Festivali’nde gerçekleşti.

^{Freedom | Kaynak: MUBI}

Freedom / Libertate | Yönetmen: Tudor Giurgiu (Romanya)

• Ne oluyor? Romanya’daki komünist rejime son veren Aralık 1989 devrimi günlerinde Sibiu şehri; polis, asker ve siviller arasındaki kanlı çatışmalara sahne oluyor.
• Rota: Filmin dünya prömiyeri kendi ülkesinde, Transilvanya Film Festivali’nde gerçekleşmişti.
• Festival notları: Siyaset tarihi ve toplumsal tarihle özel olarak ilgilenmesem de sinemaya olan ilgimin bilgi birikimimi bu yönlerde tonla bilgiyle dolduruyor olması bana hep ilginç gelmiştir. Romanya sineması ve Latin Amerika sinemasına olan ilgim nedeniyle Çavuşevsku, Pinochet ya da Videla dönemleri hakkında muhtemelen Türkiye’nin yakın tarihinden daha çok bilgiye sahibim. Freedom, Romanya devrimi konusunda yeni bir bilgi yüklemesi yaptı zihnime. Eğer bu tür filmlerin tek işlevi geçmişe bakıp günümüze dair dersler çıkarttırmak ya da insan doğasının değişmezlerini kabullendirmekse film görevini layıkıyla yerine getiriyor.

^{La Palisiada | Kaynak: Saraybosna Film Festivali}

La Palisiada | Yönetmen: Philip Sotnychenko (Ukrayna)

• Ne oluyor? 1996’da Ukrayna’da idam cezası kaldırılmadan birkaç ay önce bir cinayet davası üzerine çalışan bir adli psikiyatrist ve bir polis dedektifi; ortak anılarıyla, yozlaşmış düzenle ve kuracakları gelecekle yüzleşiyor.
• Rota: Dünya prömiyeri Rotterdam Film Festivali'nde gerçekleşen film, FIPRESCI jürisi tarafından En İyi Film seçilmişti.
• Festival notları: Yarışmadaki en iyi film olmasa da biçimsel olarak en ilginç filmin La Palisiada olduğunu söylemek mümkün. Farklı formatlar arasında yolculuk eden bir belgesel estetiği, filmin yakın tarihle olan ilişkisini daha iyi kurarken etkileyici açılış sahnesi de ana karakterlerin filmin asıl zamansal çizgisinde inşa ettiği dinamiklerin bir nesil sonraki yansımalarını olağan dışı bir çarpıcılıkla izleyiciye aktarıyor.

^{The Lost Country | Kaynak: Saraybosna Film Festivali}

Lost Country / Sramota | Yönetmen: Vladimir Perišić (Sırbistan)

• Ne oluyor? 1996 Sırbistan’ında Milošević karşıtı öğrenci protestoları sırasında, on beş yaşındaki Stefan belki de en büyük sınavı veriyor: Sadece yozlaşmış rejime değil, o rejimin sözcüsü olan annesine de başkaldırmak.
• Rota: Filmin dünya prömiyeri Cannes Film Festivali’nin Eleştirmenler Haftası bölümünde gerçekleşmiş, başrol oyuncusu Jovan Ginic Yükselen Yıldız ödülüne layık görülmüştü.

Medium | Yönetmen: Christina Iokeimidi (Yunanistan)

• Ne oluyor? Doğum yapmasına az bir süre kalan ablasına yardımcı olmak için Atina’ya gelen on altı yaşındaki Eleftheria, komşu dairede kalan Angelos sayesinde ilk aşkı ve cinselliği keşfediyor.
• Rota: Filmin dünya prömiyeri 29. Saraybosna Film Festivali’nde gerçekleşti.

29. Saraybosna Film Festivali Ödülleri

^{Charlie Kaufman, Saraybosna'nın Kalbi Onur Ödülü ile | Fotoğraf: Obala Art Centar}

29. Saraybosna Film Festivali’nin büyük ödülü Saraybosna’nın Kalbi dâhil tüm sinema ödülleri bu gece (18 Ağustos) düzenlenecek törende dağıtılacak. Festivalin onur ödülleri ise geçtiğimiz günlerde Mike Cousins, Charlie Kaufman ve Lynne Ramsay’ye takdim edildi.