A

Air Jordan: Bir markanın hikayesinin sinemaya taşınması için ya çok büyük bir başarı yakalamış, ikonlaşmış, birden çok nesilde iz bırakmış ve bırakmaya devam ediyor olması ya da kitlelere ibret olabilecek bir başarısızlıkla kapitalizm tarihinin buruşturulmuş sayfalarla dolu çöp kutusuna atılmış olması gerekir. Air Jordan markası ve onun hikayesini anlatan Air, ilk kategoriye girdi bu yıl. Üstelik doğrudan markanın hikayesine odaklanan bu filmin dışında Spider-Man: Across the Spider-Verse’ün Miles Morales’inin ayaklarında bir kez daha Air Jordan’lar arzıendam etti. American Symphony belgeselinde Jon Batiste, değişimi tanımladığı “İlk kez Jordan giyen bir orkestra şefi görüyorum” cümlesiyle akıllarda yer etti. İlk cümleye dönecek olursak, 2023 sinemasının ikinci kategoride de bir armağanı vardı: Blackberry.

B

Barbenheimer: İster sinema salonlarını yeniden seyirciyle dolduran bir mucize, ister özgün içerikleri yeniden kapalı gişe hâle getiren bir devrim, ister Francis Ford Coppola’nın dediği gibi “sinema için yeni bir altın çağın habercisi”... Ne olarak görürsen gör, 2023 sinemasını iki filmle özetlesek bunlar Barbie ve Oppenheimer olurdu. Aynı haftada gösterime giren iki film, pazarlama dünyası için müthiş bir vaka çalışmasına dönüştü; dünya aynı anda pembeye ve siyaha boyandı.

C

Colman Domingo: 1990’lardan beri çalışan fakat kariyeri A24 etiketli bağımsız filmler ve özellikle Euphoria dizisiyle yükselişe geçen oyuncu, bu yıl iki önemli filmde yer aldı: Biyografik film Rustin’de 1960’ların siyah hakları ve LGBTİ+ hakları aktivisti Bayard Rustin’i canlandırdı; henüz izleyemediğimiz müzikal uyarlaması The Color Purple’da ise önemli yan rollerden birini üstlendi.

Ç

Çikolata: Yılın en büyük sürprizlerinden biri Paddington filmleriyle yüreğimizi ısıtmış Paul King’den geldi: Timothée Chalamet’nin ünlü ve çılgın çikolatacının gençliğini canlandırdığı Wonka, görsel dünyası, birleştirici mesajları ve tatlı şarkılarıyla çikolata tadındaydı.

D

Dizdar, Merve: İki film, iki performans ve iki ödül konuşmasıyla Türkiye sinemasının 2023’üne damga vuran oyunculardan Merve Dizdar, 2022’nin son günlerinde Boğaziçi Film Festivali’nde Kar ve Ayı, 2023 Cannes Film Festivali’nde Kuru Otlar Üstüne ile En İyi Kadın Oyuncu seçildi. Televizyon kanadında da Magarsus dizisiyle göz önündeydi.

^{Merve Dizdar | Kaynak: The Guardian}

E

Edebiri, Ayo: Sinema, televizyon... 2023’te hangi yöne baksak o vardı. 2022’de ününün önünü açan The Bear’in yanı sıra Abbott Elementary dizisinde ve Black Mirror’ın yeni bölümlerinden birinde de boy göstern Edebiri, yılın en iyi animasyonlarından Spider-Man: Across the Spider-Verse ile Teenage Mutant Ninja Turtles: Mutant Mayhem’in seslendirme kadrolarında yer aldı. Bununla kalmadı, mizahıyla öne çıkan iki bağımsız yapımından Bottoms’ta başrollerden, Theater Camp’te yardımcı rollerden birini üstlendi.

F

Felaket: Bu sözcük sana doğal afetleri, kazaları, kıyamet alametlerini çağrıştıracaktır. Yalan değil, And Dağları’na çakılan bir uçaktan haftalar sonra sağ kurtulan Uruguaylıların gerçek hikayesi Society of the Snow, deprem sonrası yeni bir hayat kurmaya çalışan Korelilerin ütopik hikayesi Concrete Utopia, biyografik öğeleriyle olduğu kadar çarpıcı kaza sahneleriyle de akılda kalan Ferrari ve Shyamalan stili kıyamet hikayesi Knock at the Cabin yılın filmleri arasındaydı. Ama Türkiye sinemasında bir film vardı ki, genç neslin kaygılarını, hislerini ve ağlama krizlerini mizah dozu yüksek, yaratıcı bir anlatıya dönüştürüyor, şöyle diyordu: Sanki Her Şey Bir Felaket.

G

Grev: Bu maddede bir film adı geçmeyecek: Senaristlerin ve oyuncuların ücretler, sosyal güvenceler ve yapay zeka ile ilgili düzenlemelere ilişkin taleplerinin reddedilmesi ile başlayan Senaristler Birliği (WGA) ve Oyuncular Birliği (SAG-AFTRA) grevleri, yaz ve güz ayları boyunca Hollywood’u durma noktasına getirdi. Birlikler ve büyük yapım şirketlerinin uzlaşmaya varması sonucu 27 Eylül’de sona eren Senaristler Grevi 148, 9 Kasım’da sona eren Oyuncular Grevi ise 118 gün sürdü.

H

Hüller, Sandra: 2023’te Avrupa sinemasının yıldızı, hem Cannes’da Altın Palmiye kazanan Anatomy of a Fall’un başrolünde çok dilli ve çok etkili bir performans sergileyen hem de Cannes’da Büyük Ödül kazanan The Zone of Interest’te kan dondurucu bir yan rolde karşımıza çıkan Hüller’di.

I

In-Yun (인연): Yılın öne çıkan filmi seçtiğimiz Past Lives ile öğrendiğimiz bu kavram, Kore kültüründe geçmiş yaşamlarda bizi kesiştiren anların toplamının günümüzdeki duygusal ve bağlayıcı etkisi olarak özetlenebilir belki. Nora, Hae Sung ve Arthur’u bir masada buluşturan film ve seyircisinde alevlendirdiği duygular da gücünü bu kavramdan aldı.

İ

İstanbul: Türkiye sinemasında biri belgesel biri kurmaca iki film, İstanbul’u adeta birer karakter olarak benimsedi. Ayna Ayna’da üç kadının kesişen hikayelerinde köprü niyeti gördü, yaşadığımız şehrin farklı bir yüzünü görünür kılan Boşlukta belgeselininse hem kahramanına hem de villain’ına dönüştü.   

J

Japonya: Her daim üretken Japonya sinemasının uluslararası etkisi bu yıl her zamankinden fazlaydı sanki: Çağdaş Japonya sinemasının en büyük ustalarından Ryūsuke Hamaguchi (Evil Does Not Exist), Hirokazu Kore-eda (Monster) ve Hayao Miyazaki (The Boy and the Heron) yeni filmleriyle aynı anda karşımıza çıktı. Wim Wenders yeni filmini Tokyo’da, Japonca çekti (Perfect Days), kötü şöhretli yaratık (ya da kaiju) etkisini Godzilla Minus One ile ABD gişesinde de gösterdi. Öte yandan Keanu Reeves ile özdeşleşen serinin yeni filmi John Wick Chapter 4 Tokyo’ya uğradı, Taichi Yamada’nın romanı, Andrew Haigh imzalı All of Strangers ile Japonya edebiyatından Britanya bağımsız sinemasına taşındı.

K

Kabus Komedisi: Ari Aster, Joaquin Phoenix’in performansıyla dikkat çeken tuhaf filmi Beau is Afraid’i “bir kabus komedisi” olarak tanımlarken, Kristoffer Brogli imzalı, Nicolas Cage’in performansıyla dikkat çeken tuhaf film Dream Scenario gerçek anlamda bir kabus komedisi olarak karşımıza çıktı.

^{Lily Gladstone, Killers of the Flower Moon | Kaynak: IMDb}

L

Lily Gladstone: Yılın öne çıkan filmlerinden, Martin Scorsese imzalı Killers of the Flower Moon, Amerikan yerlileriyle ilgili bir hikayeyi, Amerikan yerlisi bir yıldızın kariyerini parlatarak anlattı. Geçmiş yıllardaki Kelly Reichardt filmleriyle tanıyabileceğin Lily Gladstone, bağımsız yapım The Unknown Country’nin de başrolünde yer aldı.

M

Mary Kay Letourneau: Todd Haynes’in melodrama türüne saygı duruşunda bulunan, Natalie Portman ile Julianne Moore’u buluşturmanın yanında Charles Melton’ın kariyerini yükselişe geçiren filmi May December, 12 yaşındaki öğrencisine tecavüz ettikten, 7 yılı aşkın süre hapis yattıktan ve bu sırada ondan iki çocuk dünyaya getirdikten sonra tahliyesini takiben kurbanıyla evlenen Mary Kay Letourneau’nun skandal hikayesinden ilham aldı.

N

Nimona: Yılın en yaratıcı animasyonlarından biri, fütüristik bir Ortaçağ dünyasında kara bahtlı bir şövalye ile filme ismini veren Nimona’nın dostluğuna odaklanıyordu. Nimona, yani insan dahil farklı formlara girebilen, trans bireylerin bir izdüşümü niteliğindeki o varlık...

O

Okul koridorları: 2023 sineması, gerilimle, şüpheyle ve dostluk bağlarıyla doluydu. Hirokazu Kore-eda’nın Monster’ı iki çocuk ve bir öğretmenin bakış açılarıyla tekrar tekrar başkalaşan gerçeği, Nuri Bilge Ceylan’ın Kuru Otlar Üstüne’si ücra bir köy okulundan İstanbul’a tayini için gün sayan bir öğretmene yöneltilen suçlamayı, İlker Çatak’ın The Teacher’s Lounge’u bir hırsızlık olayı sonucu kime inanacağını şaşıran bir öğretmeni merkezine aldı. Bu arada henüz izleyemediğimiz, Alexander Payne imzalı The Holdovers, 1970’lerde Noel tatilini yatılı okulda geçirmek zorunda kalan bir öğrenci, bir öğretmen ve bir mutfak işçisinin dostluğuna odaklandı.

Ö

Örümcek-evreni: 2018’de Spider-Man: Into the Spider-Verse ile animasyon dünyasında açılan, 2021’de Spider-Man: No Way Home ile MARVEL evreniyle kesişerek canlı aksiyon filmlerine sıçrayan Örümcek-evreni, Spider-Man: Across the Spider-Verse ile bizi yeni Örümcek-insanlarla tanıştırarak genişledi.

P

Prieto, Rodrigo: Kamera arkasında yılın ismi, yılın bambaşka türlerdeki iki filminde bambaşka renklerle çalışan bir görüntü yönetmeniydi: Prieto’nun, Killers of the Flower Moon’da Martin Scorsese, Barbie’de Greta Gerwig ile ortaklıkları, ortaya ikonik görüntüler çıkardı.

Q

Queer villain: LGBTİ+ anlatının sinemanın doğal bir parçası olmaya başlamasının etkisiyle bunca yıldır sadece ezilen, mağdur ya da kurban olarak tasvir edilen kuir karakterler yeni bir boyut kazanmaya başladı. Ira Sachs’ın Passages’ında Franz Rogowski’nin, Emerald Fennell’in henüz izleyemediğimiz Saltburn’ünde Barry Keoghan’ın canlandırdığı iki karakter, sinemanın homofobiye yer vermeden de kötü kuir karakterler tasvir edebileceğinin kanıtıydı.

R

Rakun: MARVEL Sinema Evreni’nde yılın halkası, Guardians of the Galaxy serisine geldi. Bradley Cooper’ın seslendirdiği rakun Rocket’ın gözünden anlatılan, ona oldukça duygusal bir geçmiş ve orijin hikayesi yazan Guardians of the Galaxy Vol.3 süper kahraman filmlerini hayvan hakları aktivizmiyle kesiştirdi.

S

Sakamoto, Ryuichi: Geçen yılın büyük kayıplarından olan müzisyen ve bestecinin notlarıyla da kendisiyle de beyazperdede son kez buluştuk: Sakamoto sadece Hirokazu Kore-eda’nın Monster filmine yaptığı müziklerle değil, son performansını bir müzik belgeseline dönüştüren Ryuichi Sakamoto | Opus filmiyle de karşımızdaydı.

^{Bradley Cooper, Maestro | Kaynak: Netflix}

Ş

Şef: Hem mutfakta hem konser salonlarında... 2023 sineması bir anlamda da yetenekli şeflerin yılıydı: Bradley Cooper’ın yönetmen, senarist, yapımcı ve başrol oyuncusu olarak karşımıza çıktığı Maestro efsanevi besteci ve orkestra şefi Leonard Bernstein’ın yaşamını teknik bir kusursuzlukla Netflix ekranına taşıdı. Anh Hung Tran’ın neredeyse tamamı mutfakta geçen 135 dakikalık gastronomi güzellemesi The Taste of Things şeflerin aşkını konu aldı.

T

Taşlama: Absürt modern taşlamaların yılıydı 2023. Feminist mesajlarıyla Barbie ataerkil düzen ve kapitalizmi hedef tahtasına koydu. Bottoms lisede, sahte belgesel Theater Camp yaz kamplarında geçen filmlerin klişelerini kuir ve absürd bakış açılarıyla ele aldı. El Conde Şili diktatörü Pinochet’yi bir vampir olarak tasvir etti.

U

Uzay: MARVEL Sinema Evreni filmleri Guardians of the Galaxy Vol. 3 ile The Marvels sayesinde uzayın farklı noktalarına ışınlanmakla kalmadık, Asteroid City’da meteor çukuruyla ünlü bir kasabadaki öğrenci buluşmasının uzaylıların ziyaretiyle yön değiştirmesine tanık olduk. Yılın son dönemecinde ise Zack Snyder’in Rebel Moon - Part One: A Child of Fire’ı bize uzayın farklı bir köşesinde geçecek yeni bir serinin kapılarını açtı.

Ü

Ürdün: Bu yıl Cannes Film Festivali’nde ilk kez Ürdün’den bir film gösterildi: Inshallah a Boy sadece Ürdün’deki ya da Batı Asya’da değil, tüm dünyada kadınların karşılaştığı baskılara ses oldu.

V

Vanessa Kirby: Bu yıl ekranlara veda eden The Crown sayesinde tanıdığımız oyuncu, iki çok farklı filmde iki çok farklı karaktere hayat verdi: Napoleon’da imparatorun hayatındaki en önemli figür ve eşi olan Josephiné’i canlandıran Kirby, Mission: Impossible - Dead Reckoning Part One’da Beyaz Dul rolüne geri döndü.

W

Wes Anderson: Her zamanki üslubunu ve sinemasına dair tüm öğeleri koruduğu yeni filmi Asteroid City’nin yanı sıra hayranlarına bir sürpriz daha yapan Wes Anderson, Netflix için hazırladığı dört kısa filmle Britanya edebiyatının en büyük hikaye anlatıcılarından Roald Dahl’ın kısa hikayelerini yorumladı: The Wonderful Story of Henry Sugar, The Swan, The Rat Catcher ve Poison.

X

X: Devam filmlerine olan tutkusu dinmeyen Hollywood’un 2000’lere damga vuran uzun soluklu franchise’larını, otomobil tutkusunu ve seçilmiş aile kavramını harmanlayan aksiyon serisi The Fast and the Furious ile korkunç işkence yöntemleriyle nam salmış korku serisi Saw 2023’te yolculuklarına onuncu halkalarını ekledi. İki seri de bu özel sayıyı, başlıklarındaki X’lerle kutladı: Fast X ve Saw X sinemalardaydı.

Y

Yapay Zeka: Hollywood grevlerinin de sebepleri arasında yer alan, endüstriye katkısı da darbesi de bol olan yapay zeka, yılın görsel efektleriyle göz kamaştıran bir yapımının da odağıydı: Yapay zeka ve insan savaşını konu alan The Creator.

Z

Zıpzıp: Yorgos Lanthimos’a Venedik’te Altın Aslan kazandıran Poor Things’de bilim ve çılgınlığın birleşmesiyle hayat bulan Bella, eşitlik ve özgürlük için başkaldırıyordu. Emma Stone’un kariyerinin en iyi performanslarından biriyle canlandırdığı Bella’nın cinselliği keşfi sırasında icat ettiği terim filmden geride kalan eğlenceli detaylardandı: Furious jump ya da Türkçe çevirisiyle coşkulu zıpzıp.