Almanya neden futbolda protestonun merkezi?

Borussia Dortmund taraftarları, yeni formatıyla daha kalabalık ve daha yoğun hâle gelen Şampiyonlar Ligi’ni sert bir üslupla karşıladı. “Sarı Duvar”, sözünü hiç sakınmayan bir şekilde “UEFA MAFIA” grafitisine boyandı ve slogana eşlik eden pankartlarda da hedefin UEFA’nın maç sayısını artıran yeni Devler Ligi formatı olduğu açıkça ortaya kondu. 

• Borussia Dortmund taraftarı, Avrupa futbolunun tek yönetici gücünü spordan çok parayı önemsemekle itham etti ve bir başka pankartıyla da tüm taraftarlara “Oyunu sahiplenin” mesajı verdi.

Tribünlerin protesto alanına dönüşmesi, politik mesajlara ev sahipliği yapması Almanya için hiç de şaşırtıcı değil. Hatta Almanya bu anlamda küresel taraftar kültürü adına önemli bir açığı kapatıyor, bir yük taşıyor denebilir. Neredeyse her kentte, her stadyumda örgütlü bir taraftar gücünün futbolda olup bitenlere dair sessiz kalmayı reddettiğini, kendi sözünü söylemeye cüret ettiğini görüyoruz. Kimse “bize ne”, “biz mi değiştireceğiz”, “zamana ayak uyduralım, yenilgiyi kabullenelim”, “endüstriyel futbol abi” falan demiyor. Çünkü tribünler, sosyal hayatın bir parçası olarak futbol ve ötesi hakkında söz söylemenin kamusal adreslerinden biri olarak görülüyor.

Bu arada: Yeri gelmişken Borussia Dortmund-Celtic maçında Filistin bayrakları açan İskoç taraftarların, Alman polisi tarafından saldırıya uğradığını hatırlatmak lazım. Alışıldık polis saldırılarının ötesinde maalesef politik Alman tribünlerinde Filistin yanlısı bir ses duyabilmek güç.

Kendi sponsoruna tepki gösterebilmek

Nitekim Dortmund taraftarlarının bundan önce ses getiren protestosu silah üreticisi Rheinmetall ile imzalanan sponsorluk anlaşmasına dairdi. “Kulübe para sağlasın da ne olursa olsun” mantığının yerleştiği Türk tribünlerinin aksine Borussia Dortmund taraftarları, 20 milyon avroluk sponsorluk parasının reddedilmesi için kendi kulüplerini en sert şekilde eleştirdiler. Hâlâ Signal Iduna Park’ta her maçta taraftarın bu “kanlı parayı” kabul etmediğine dair sloganlar atılıyor, pankartlar asılıyor.

‘Futbol halka aittir’ vs ‘Futbol milyarderlere aittir’

Spor sahaları gün geçtikçe daha fazla “sporla aklanma” stratejisi güden devletlerin ve şirketlerin oyun alanına dönüşürken buna muhalefet de çoğunlukla sembolik kalıyor. Özellikle bu akımın merkezi hâline gelen İngiliz futbolunda sırasıyla Rusya’nın, Birleşik Arap Emirlikleri’nin, Suudi Arabistan’ın at koşturması ufak çaplı itirazlar sessizlikle geçiştirilerek kabullenildi.

Kazanılan başarı, futbolun kirli politikalara alet edilmesini örtbas etti. Newcastle United taraftarlarını henüz birkaç yıl önce bir gazeteciyi öldürtüp parçalara bölen Suudi Arabistan veliaht prensinin maskelerini gururla takarken izledik. Geçen yıl Şampiyonlar Ligi’nde Bayern Münih taraftarları Manchester City eşleşmesi sırasında “Glazer’lar, Şeyh Mansur’lar ve tüm otokratlar dışarı”, “Futbol halka aittir” pankartları açarken buna karşılık City’liler, kulübü mevcut görkemine kavuşturan BAE kraliyet ailesine destek tezahüratlarında bulundu.

Almanya’nın İngiltere’den farkı

Almanya’nın örgütlü taraftarları, kendi takımlarının ötesinde futbola dair bir sorumluluk hissederek eleştirel söylemler geliştirir, bunu eyleme geçirirken futbolun mucidi İngilizlerin “futbol halka aittir” savını savuşturmak için başarı vaadine kanması ve adeta “Hayır efendim, futbol şeyhlerimize, lordlarımıza, milyarderlerimize aittir” diyebilmesi bu anlamda oldukça çarpıcı. 

Kuşkusuz Almanya’da kulüplerin büyük oranda üyelerine ait olması geleneği, profesyonelliğin rakip ülkelere göre çok daha geç (1963) yerleşmesi ve amatör ruhun korunması, yerelin güçlü olması, stadyumlarda bilet fiyatlarının hâlâ İngiltere’ye kıyasla daha karşılanabilir olması gibi etkenler, tribünlerin ülkenin en dinamik “kamusal alan”larından biri hâline gelmesinde rol oynuyor.

‘Uzaktan kumanda edilmeyeceğiz’

Bundesliga yönetiminin geçen sezon medya haklarının %8’ini yaklaşık 1 milyar dolar karşılığında 20 yıllığına Suudi Arabistan destekli CVC veya Blackstone’a satma girişimi ülke genelinde stadyumlarda düzenlenen protestolarla engellenmişti. Ortak eylemlerde temel vurgu “uzaktan kumanda edilmeyeceğiz”di ve taraftarların sahaya fırlattığı oyuncak arabalar uluslararası haber ajanslarının da epey hoşuna gitmişti.

Bırakın medya haklarının yabancı tekellere satılmasını, Alman taraftarlar Bundesliga maçlarının çeşitli reklam-pazarlama anlaşmalarıyla yurt dışında oynanmasını beraberinde getiren “Relevent Sports anlaşması” gibi girişimlere dahi karşı. 

Bundesliga yönetimi Relevent Sports’la, ligin ABD’deki yayın hakları sözleşmesini geliştirmeyi hedefleyen bir anlaşma imzaladı. NFL ekibi Miami Dolphins’in Donald Trump hayranı sahibi Stephen Ross’un sahibi olduğu Relevent’ın UEFA dahil olmak üzere birçok Avrupa kurumuyla, ligiyle anlaşmaları var. Relevent’ın La Liga ile anlaşması yakın zamanda ABD’de oynanacak İspanya ligi maçlarını beraberinde getiriyor. Benzeri bir şeyin Almanya’da olması ise yakın gelecekte çok zor. 2018’de Bundesliga'yı yöneten DFL’in eski başkanı Christian Seifert, hiçbir Bundesliga maçının yurt dışında oynanmayacağına dair söz vermek zorunda kalmıştı. Benzer söz geçen yıl Peer Naubert tarafından tekrarlandı.

• 50+1 nedir? İngiltere Premier League ve Şampiyonlar Ligi’nin etkisiyle futbolda ticarileşmenin bambaşka bir boyuta evrildiği 1990’larda Alman futbolu bu akıma 1998’e kadar direndi. Ancak bu yıl alınan kararla kulüplere futbol organizasyonunu borsada işlem gören ayrı bir limited şirket aracılığıyla yürütme hakkı tanındı. Bu şirketin tamamen satılmasını önlemek içinse 50+1 olarak bilinen kural getirildi. Buna göre söz konusu şirketin hisselerinin çoğunluğu (en az 50+1'i) her zaman kulüp üyelerine ait olacaktı.

Taraftar etkisine bir başka örnek: 
Bayern’e tarihini ‘hatırlatan’ grup

Yakın tarihte Almanya’da taraftar gruplarının önemini gösteren en önemli olaylardan biri Bayern Münih’in taraftarları sayesinde kendi tarihiyle barışmasıydı. Efsane Yahudi başkanı Kurt Landauer’in 1933’te Nazilerin meşum Güney Almanya paktıyla kulüpten ve ülkeden uzaklaştırılmasıyla başlayan Bayern’in “Yahudisizleştirilmesi” süreci savaş sonrası da sürmüş, kulüp 1933 öncesi figürlerine dair amnezi yaşamaya 2000’lere kadar devam etmişti.

Bu dönemde tribünlere çoğunlukla hakim olan sol tandanslı taraftar gruplarının da içinde yer aldığı kulüp tarihi çalışmaları daha etkili ve cesur bir hâl aldı. 2001’de Uli Hoeness, kulübün Yahudi mirasıyla ilgili soruları “Ben o zamanlar doğmamıştım” diyerek savuşturabilirken 2002’de kurulan Schickeria München taraftar grubu, hem Kurt Landauer’i kulübe yeniden hatırlattı hem de ülke futbolunda bir “Soykırım Anma Günü” düzenlenmesine önayak oldu. Bu çabaların ardından 110. kuruluş yıl dönümünde revize edilen kulüp tarihçesi 1933-1945 sürecini ve öncesinde Yahudilerin rolünü gerçeğe çok daha yakın şekilde yansıttı. Ayrıca 2015’te Allianz Arena’nın önündeki meydana Kurt Landauer’in adı verildi.