Anne-Baba Mirası: Materyalizm

Aslı Sözdinler

Dev bir çöp üretim tesisi gibi sürdürdüğümüz hayatlarımızda gerekli değişimleri yapmakta çoğunlukla zorlanıyoruz. Tüketim alışkanlıklarımız yaşla biraz daha değişse de, dışarıya ve kendimize vermek istediğimiz sinyalin temelinde yatan maddi zenginliğe verdiğimiz değer maalesef  kolay kolay değişmiyor. Refahımızı ve başarımızı çoğunlukla maddi varlıklar üzerinden değerlendiriyoruz. Boş zamanlarımızda alışveriş merkezinde geziniyoruz, satın alarak mutlu olmayı deniyoruz ya da işten bunaldığımız ofislerimizde rahatlamak ve zevk almak için internetten alışveriş yapıyoruz. Çalıştıkça daha çok tüketiyoruz, tükettikçe daha fazlasını istiyoruz, daha fazlası için daha çok çalışıyoruz. Ne var ki bu durum iyi olma halimize de, gezegenimize de pek iyi gelmiyor. Durum böyleyken, iklim krizi ile mücadelede bazen karamsarlığa kapılıyoruz ve yetişkinler için zaman zaman “huylu huyundan vazgeçmez” diyoruz. 

Peki, çocuklarımızın tüketim alışkanlıklarını şekillendirmede sorumluluğumuz olduğunu düşünüyor muyuz?

Araştırmalara göre, ebeveynler çocukların hayatındaki en etkili sosyal örnek ve materyalist ebeveynler genellikle materyalist çocuk yetiştiriyor. Ebeveynler materyalist değerlerini çocuklarına doğrudan veya dolaylı yollardan aktarabiliyorlar. Öyle ki finansal hedefleri teşvik etmekten, zenginlik ve statüyü başarı kriteri olarak göstermeye kadar birçok yolla doğrudan çocuklarını etkileyebiliyorlar. Sevgilerini  ifade etmek veya  davranışlarını şekillendirmek için dolaylı olarak bu değerlerini aktarabiliyorlar. Bilimsel araştırmalara göre ise çocukluklarında mal varlığı ile ödüllendirilen ve cezalandırılan yetişkinler, bu tür ödüller almayan yaşıtlarına kıyasla daha materyalist yetişiyorlar.

Kaynak: Richins and Chaplin (2015), How the Use of Goods in Parenting Fosters Materialism in the Next Generation

Araştırmalar, materyalist yetişkinlerin daha fazla tüketme, finansal sorunlara daha açık olma ve hatta evliliklerinde daha düşük memnuniyete sahip olma eğiliminde olduğunu gösteriyor. Çocuklarımıza her şeyin en iyisini ve daha fazlasını sağlamak istiyoruz. 

Peki, gerçekten sadece maddi varlıklar aracılığıyla mutlu olmayı miras bırakmak istediğimize emin miyiz? 

İyi ebeveyn olmak demek, çocuklarımızı sebepsiz yere satın aldıklarımızla mutlu etmek veya başarılarını oyuncaklarla kutlamak değil aslında. Öyle ki böyle davranarak onlara  sadece başarılarının kendisinin mutluluk ve motivasyonları için yeterli olmadığı mesajını veriyoruz. Onlar da, yetişkin olduklarında materyal varlıkları başarının göstergesi olarak görebiliyorlar.

Çocuklarla yeteri kadar ilgilenmediğimizde, bu ilginin ve sıcaklığın yerini sebepsiz aldığımız hediyelerle doldurmaya çalışarak aslında yetişkin hayatlarındaki satın alma davranışlarının temelini atıyoruz. Belki de ileride, kendilerine ödüller satın alarak mutlu olmanın yolunu arayan yetişkinlere dönüşmelerine sebep oluyoruz. 

Peki, bu konuda ne yapabiliriz?

Araştırmaya göre, sürekli daha fazlasını arzu etmeye en iyi gelen şey, sahip olduklarımıza minnet duymak ve bunu aslında pratik yaparak geliştirebiliriz. Yapılan bir  deneyde, 11-17 yaşları arasındaki 900 çocuk iki gruba ayrılmış. Bir grup şükran günlüğü tutarken diğer grup ise günlük aktivitelerini yazmışlar. Şükran günlüğü tutan grubun maddi varlık tutkusunda belirgin bir azalma ile birlikte daha cömert oldukları ve daha çok bağış yaptıkları gözlenmiş. 

Yeni yıla girerken, çocuklarımıza seçeceğimiz yılbaşı hediyelerine bir de bu gözle bakabiliriz. Örneğin, aile yemeklerinde tüm aile bir arada iken  neler  için  minnettar hissettiğimizi konuşabildiğimiz zamanlar ayırarak  şükran egzersizi yapabiliriz. Psikolog Sonali Gupta, evde bir şükran kavanozu yapmamızı öneriyor. Bunun için, haftada bir neler için minnettar olduğumuzu düşünerek yazabilir ve  bu kavanoza atabiliriz. Zor zamanlarımızda ise  kavanozdaki yazdıklarımızı okuyup mutlu anılarımızı  hatırlayabilir ve herşey gibi zor zamanların da  geçici olduğunu düşünebiliriz.  

Haydi, yeni yıla bu değişimle başlayalım ve tüm aile yeni yıl sofrasında bir arada iken 2023’te en çok  neler için şükran duyuyoruz, bunlar arasında dünyamız için yaptığımız güzel şeyler de var mı, konuşalım. Hepimiz için harika bir yeni yıl olsun 2024!