Antitröst ağında Facebook retrospektifi

Büyük bir şirketi yönetmek kolay değildir, peki bir sektörü yönetmek? Bu, başınıza büyük işler açabilir. Tıpkı Facebook’a olduğu gibi.

2020 yılında oldukça sık duyduğumuz “antitröst” kavramı, Big Tech şirketlerinin başını oldukça ağrıtmıştı. Bir önceki bültenimizde de bahsettiğimiz, Federal Ticaret Komisyonu’nun (FTC) 2020 şubat ayında büyük şirketlerin tekelleşmesine yönelik başlattığı ve hâlâ devam eden soruşturmadan en çok darbe alan şirket, hem FTC hem de 48 eyalet tarafından antitröst davasıyla karşı karşıya kalan Facebook oldu.

Olay bu noktaya nasıl geldi?
 

Facebook; Mark Zuckerberg tarafından insanların fotoğraf yükleyebileceği, ilgi alanlarını paylaşabileceği, diğer insanlarla bağlantı kurabileceği bir platform olarak 2004'te kuruldu. Başlangıçta yalnızca Harvard Üniversitesi öğrencilerinin kullanabildiği platform, hızlı bir şekilde büyüdü ve yakındaki üniversitelere de yayılmaya başladı. 2006’da global olarak bilinen bir uygulama olan Facebook, 2007'de kullanıcıların ürün veya hizmetleri satmak için sınıflandırmalar yapmasına olanak tanıyan pazar yerini ve geliştiricilere kendi uygulamaları ile oyunlarını yaratmaları için Facebook Uygulama Geliştirici platformunu kullanıma sundu.

2009’da, Facebook artık 132 milyon aylık tekil kullanıcısıyla dünyanın en popüler sosyal platformu oldu. 2012’de Facebook halka arz edildi ve hemen sonra 1 milyar dolar karşılığında Instagram’ı satın aldı. 2014 yılında ise 19 milyar dolara WhatsApp’ı satın alarak ikinci en büyük satın almasını gerçekleştirdi. Facebook, satın almalarını teknolojisini geliştirme veya yetenekleri kendi ekibine dahil etme amacıyla yapıyordu. Satın almalar devam ederken kullanıcı sayısı da hızla büyüyen Facebook için kullanıcı çeşitliliği nedeniyle yayılan yanlış bilgiler sorun çıkartmaya başladı. 2018’de, Facebook daha büyük bir sorunla karşı karşıya kaldı: Cambridge Analytica skandalı.

Facebook, on milyonlarca insanın verilerini toplayarak Cambridge Analytica şirketine sattığının ortaya çıkmasıyla tüm dikkatleri üzerine çekti. FTC tarafından hakkında soruşturma başlatılan Facebook, üzerindeki kara lekeden kurtulamadı. Facebook’u incelemeye alan FTC, 2019’da Facebook’a karşı bir antitröst soruşturması başlattı ve bir daha peşini bırakmadı.

Kilit duruşma
 

Antitröst davalarının zirve anlarından biri, 2020 temmuz ayında Apple, Google, Facebook ve Amazon şirketlerinin katıldığı Temsilciler Meclisi Yargı Komitesi'nin antitröst oturumuydu. Google’ın arama motorundaki üstünlüğü, Apple’ın uygulama geliştiriciler için koyduğu kurallar, Amazon’un hem büyük bir satış alanı sunması hem de kendi ürünlerini satışa çıkarmasıyla sağlamış olduğu düşünülen rekabet üstünlüğü davasında Facebook, WhatsApp ve Instagram’ı satın almasının yanında küçük şirketleri de satın alarak sosyal medyadaki rekabeti etkisiz hâle getirdiği gerekçesiyle ifade verdi. Facebook’un, para ve veri hazinesini kullanarak potansiyel tehdit olarak algıladığı şeyleri ezdiği veya engellediği iddia ediliyordu.

Facebook CEO’su Mark Zuckerberg’ün 2008’de attığı ortaya çıkan e-postası davaya tuz biber oldu. Zuckerberg, e-postada “Satın almak rekabetten daha iyidir” ifadesini kullanmıştı. Dört yıl sonra, “son derece rahatsız edici” bulduğu fotoğraf paylaşma uygulaması Instagram’ı satın aldığında ise çalışma arkadaşlarına gönderdiği “Instagram bir tehditti...” e-postası, Zuckerberg’ün Instagram’ı onun rakip olarak yükselme potansiyelinin önüne geçmek ve bundan yararlanmak için satın aldığı iddialarını güçlendirdi.

E-postaları ortaya çıkaran ABD Temsilciler Meclisi üyesi Jerrold Nadler, şirketin satın alma stratejisini “haksız yere birinin arazisine el koymak” anlamına gelen “land grab” olarak nitelendirdi ve “potansiyel rekabet tehditlerini ortadan kaldıran birleşme ve satın almaların antitröst yasalarını ihlal ettiği” gerekçesiyle Zuckerberg’ü suçladı. Zuckerberg’ün suçlamalara karşı, “Sıkı rekabet ediyoruz. Adil rekabet ediyoruz. En iyisi olmaya çalışıyoruz” şeklindeki cevabı en çok vurgulanan nokta oldu ancak bu yeterli değildi.

Vurucu darbe: Dava
 

Aralık ayında; Federal Ticaret Komisyonu ve 48 eyalet başsavcısından oluşan bir koalisyon, Facebook’un WhatsApp ve Instagram’ı satın almasına yönelik antitröst suçlamasıyla dava açtı. Facebook’un, değeri 10 milyon doları geçen başka satın almalar yapmasının engellenmesi ve yasal sınırları aşan satın alımlara konu olan şirketlerin elden çıkarılması veya yeniden yapılandırılması gerektiğini savunuyorlardı: Facebook’un WhatsApp ve Instagram’ı satmasını istiyorlardı. Şikayetlerinde, Facebook’un uygulamalarından birinin küresel olarak her ay üç milyardan fazla kullanıldığını ve bu yüzden sosyal ağlara hükmettiğini belirttiler. Facebook’un bu satın alma davranışlarını sektördeki hâkimiyet konumunu kaybetme korkusundan gerçekleştirdiğini söylediler.

Facebook’un savunması: Facebook bu suçlamalara, baş hukuk müşaviri Jennifer Newstead tarafından yazılan "FTC ve eyalet başsavcıları tarafından açılan davalar revizyonist tarihtir" başlıklı kapsamlı bir gönderide yanıt verdi. Gönderideki ilk savunma, Instagram ve WhatsApp’ın satın alınma işleminin müşteriler için daha iyi ürünler sağlaması oldu. Öte yandan yayımlanan gönderide, her iki satın alma olayının da beş yıldan daha eski olduğu ve zamanında düzenleyici kurumlar tarafından onaylandığı vurgulanıyordu. Davada öne çıkan iddialardan biri de, Facebook’un potansiyel rekabetçi ürünleri platformundan çıkardığı ve rakiplerini ihtiyaç duydukları kullanıcı tabanından mahrum bıraktığı yönündeydi. Bu suçlama özellikle Vine, Twitter tarafından satın alınır alınmaz Vine’daki Facebook API işlevlerinin dışarıda bırakılmasına yönelikti. Facebook, savunmasında bu tür bir API kısıtlamasının platformlar için temel işlevlerin tekrarlanmasının önüne geçmek amacıyla yapılan standart bir uygulama olduğunu belirtti.

Öte yandan: Facebook, başka bir firmanın veya geliştiricinin güçlü koduna ve kullanıcılarının karmaşık ilişkiler ağına erişebilmesine izin vermeyi, böylece sosyal ağın kendi versiyonunu daha kolay oluşturabilmelerinin sağlanabileceğini önerdi ancak FTC, bu önerinin rekabet endişelerini tam olarak çözemediğine inandığı için fikri reddetti.

Geniş Perspektif
 

Facebook’un büyüme hırsıyla kullanıcı verileri, küçük startuplar ve rakiplerine karşı sergilediği tavırlar, artık hükümetler tarafından yakın takibe alınmış durumda. Yetkililer, Facebook’un Instagram ve WhatsApp’ı satmasını talep ediyor. Facebook’tan bağımsız bir Instagram ve WhatsApp sizce nasıl olurdu?

FTC ve kongre üyeleri; ABD'de yaşayanların mahremiyetini korumak, şirketlerin gücünü kısıtlamak ve çevrim içi ifade özgürlüğüyle güvenliği dengelemek için kuralları daha erken gözden geçirmiş olsaydı, belki de Google ve Facebook aleyine kazanılması zor davalar açılmasına gerek kalmayacaktı. Şimdi harekete geçmelerinin nedeni ise yetkililer ile hükümetin, ABD’nin teknoloji süper güçlerine duyduğu hayal kırıklığı için birlik olması ve daha kapsamlı değişiklikler için hazır olması.

Büyük teknoloji şirketlerinin en tepede kalmak için verilerle beslenerek daha büyük pazar payının peşinde koşarken yaptığı dikkatsiz hamleler, onların başını daha çok ağrıtacak gibi görünüyor.

1998'de teknoloji devlerinden Microsoft'a, ABD Adalet Bakanlığı ile 20 eyaletin başsavcıları tarafından Microsoft'un işletim sistemine ek programlar eklemesi, özellikle tarayıcı yazılımını ücretsiz sunarak Netscape'in çökmesine sebep olması ve tekelci eylemlerde bulunduğu iddiasıyla antitröst suçlamasında bulunulmuştu. Bill Gates, 2019’da verdiği bir röportajda, antitröst davaları yüzünden dikkat dağınıklığı yaşanmasaydı Microsoft’un dünyanın en popüler akıllı telefon sistemi olabileceğini söylemişti.

Facebook ve diğer büyük teknoloji şirketleri de bu davalara karşı büyük bir güç kullanmak zorunda kalacak, belki onlar da Microsoft gibi büyük bir bedel ödeyecek. Ancak Cardozo Hukuk Fakültesi profesörü Sam Weinstein’ın dediği gibi:

"Bu davalardan ne çıkarsa çıksın, önümüzdeki 20 yıl için antitröst yasasının seyrini belirleyecek."