Asgari ücret: Gerçekler ve beklentiler

Enflasyonun rekor seviyelere ulaştığı 2021’in sonuna yaklaşırken asgari ücret tartışmaları da başladı. Beklentiler, aralık ayının başında ilk toplantısını yapacak Asgari Ücret Tespit Kurumu’nun alım gücü her geçen gün düşen çalışanları rahatlatacak bir zam yapması yönünde. Hafta sonu, Memur-Sen’in düzenlediği bir buluşmaya katılan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Bilgin, “Asgari ücreti enflasyona ezdirmeyeceğiz. Bundan kimsenin şüphesi olmasın,” açıklamasında bulundu.

Asgari ücreti kim belirliyor? Asgari ücret, yasa gereği işçiler, işverenler ve devlet temsilcilerinden oluşan 15 kişilik Asgari Ücret Komisyonu tarafından belirleniyor. Komisyon, her sene dört kez toplanırken genelde aralık sonunda karar açıklanıyor. Komisyonda, işveren tarafını Türkiye İşveren Sendikaları Konfederasyonu (TİSK), işçi tarafını ise Türkiye İşçi Sendikaları Konfederasyonu (Türk-İş) temsil ediyor.

Nasıl hesaplanıyor? Hacettepe Üniversitesi, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın talebiyle bir işçinin günlük enerji ve besin gereksinimini sağlaması için gereken besinlerden oluşan bir “dengeli beslenme sepeti” hazırlıyor. Daha sonra bu pakette yer alan besinlerin günlük ve aylık maliyetleri, TÜİK’in TÜFE endeksinde yer alan ortalama perakende satış fiyatları üzerinden hesaplanıyor. Yani, enflasyon oranı asgari ücretin belirlenmesinde büyük rol oynuyor. 2002-2021 yılları arasında sadece 3 sene enflasyondan daha düşük oranda zam yapıldı.

Geçen sene ne oldu? 2021’in başında brüt asgari ücret, %21,56 oranında zamla 3 bin 577 liraya yükseldi. Net asgari ücret ise 2 bin 825 lira oldu. BBC’nin analizlerine göre, bu rakam yaklaşık 317 avroya denk geliyor. Bu da Türkiye’nin AB üyeleri ve aday ülkeler arasında en düşük asgari ücrete sahip olan ikinci ülke olduğunu gösteriyor. Asgari ücret, son 10 yılda en yüksek artışını yaklaşık %35 ile 2016 yılı başında yaşadı. Uzmanlar, enflasyon verileri ve devlet yetkililerinin açıklamaları göz önüne alındığında bu sene de benzer bir artışın olacağını tahmin ediyor.

İşveren ne diyor? Asgari ücret tartışmalarının iki ucu keskin bir kılıç olduğunu da unutmamak gerekiyor. PwC’nin yayınladığı “Asgari Ücret ve Asgari Ücretin İşverene Maliyeti” raporuna göre, bir işverenin asgari ücretli bir çalışanı için ödediği maliyet, 4 bin 203 TL. Toplam yük içinde vergi ve prim payı ise %32,77. İşverenler, asgari ücretin vergiden arındırılması konusunda uzun süredir lobi çalışmalarını devam ettiriyor. Bakan Bilgin’in geçen hafta kabine toplantısının ardından asgari ücretten vergi alınmamasına dair bir çalışma yürüttüklerini açıklaması ise işverenlerin umutlarını artıran bir gelişme oldu.

Emekli aylıkları ne durumda? Asgari ücret tartışmalarının taraflarından birini de emekliler oluşturuyor. Hâlihazırda en düşük emekli aylığı bin 500 lira iken bu rakam, asgari ücretin %53’üne denk geliyor. Türkiye Emekliler Derneği (TÜED) Genel Başkanı Kazım Ergün, en düşük emekli aylığının asgari ücret seviyesine çekilmesi çağrısında bulunuyor.

Şimdi ne olacak? TCMB’nin anketine göre, yıl sonu enflasyon beklentisi %19,31 oldu. Son 20 yılda enflasyonun altında zammın pek sık olmadığı düşünüldüğünde asgari ücretteki artışın en az %20-25 civarında olacağı tahmin ediliyor. Zam oranı konusunda beklentiler, genel olarak yüksek. Zira hükümet yetkilileri olumlu sinyaller verirken muhalefet ise erken seçim hazırlığı içinde olan yetkililerin bonkör davranacağını düşünüyor. Asgari Ücret Komisyonu’nda yer alan Türk-İş’in Başkanı Ergün Atalay, "45 yıldır asgari ücret belirleniyor, bu yıl 45 yıla bedel bir yıl olacak," diyor.