Cari açık artışı güçlü ama yönetilebilir düzeyde

EXANTEFinans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.
Merkez Bankası kasım ayına ilişkin ödemeler dengesi verilerini açıkladı. Çok büyük bir sürpriz olmasa da, cari açıkta beklentilerin üzerinde bir artış yaşandığını gördük. Kasım ayında aylık cari işlemler açığı 4 milyar doların üzerine çıkarken, yılın ilk 11 ayındaki toplam cari açık 18 milyar doları aştı.
Cari açığın beklenenden daha hızlı artmasında, önceki aylarda olduğu gibi ithalattaki görece güçlü artışın ihracat tarafından yeterince telafi edilememesi etkili olmaya devam etti. İç talebin canlı seyri ithalatı yukarı çekerken, ihracat performansı bu artışı dengelemekte zorlandı.
Finansman tarafına baktığımızda ise yaklaşık 19 milyar dolarlık bir net finansman olduğunu görüyoruz. Yıl boyunca oldukça dalgalı bir seyir izlenmesine rağmen hem giriş hem çıkış tarafında güçlü hareketlerin sürdüğünü söylemek mümkün. Çıkış kalemlerinde dikkat çeken başlıklardan biri, yurt dışına yapılan doğrudan yatırımlar. Yurt içi yerleşiklerin yurt dışındaki doğrudan yatırımları, geçen yıla göre yaklaşık 2 milyar dolar artarak 8,7 milyar dolara ulaştı. Bu artışın 2,5 milyar doları, yurt içi yerleşiklerin yurt dışında yaptığı gayrimenkul alımlarından kaynaklandı. Son yıllarda hız kazanan bu eğilimin 2025 yılında da artarak devam ettiğini izliyoruz.
Bir diğer önemli unsur ise yurt içi yerleşiklerin yurt dışındaki portföy yatırımlarındaki artış. Hisse senedi, tahvil ve yatırım fonu gibi menkul kıymet yatırımlarının son iki yıldır olduğu gibi geçen yıl da artışını sürdürerek yaklaşık 12,4 milyar dolara ulaştığını görüyoruz. Buna karşın, yabancıların Türkiye’ye yönelik portföy yatırımları net olarak yaklaşık 10,3 milyar dolarlık girişe işaret etse de, bu rakam geçen yılın aynı dönemindeki yaklaşık 21,8 milyar dolarlık girişin oldukça altında kaldı. Geçtiğimiz mart ayında yaşanan siyasi gelişmelerin ardından, geçen yıl görülen girişlerin ancak yarısı kadar bir artış sağlanabildiğini izliyoruz.
Finansman tarafında öne çıkan bir diğer başlık, yurt dışından sağlanan krediler. Özellikle bankacılık dışı sektörlerin kredi kullanımı dikkat çekiyor. Geçen yılın ilk 11 ayında yaklaşık 2,8 milyar dolar düzeyinde olan kredi girişlerinin bu yıl 14,8 milyar dolara ulaştığını görüyoruz. Bu durum, finansman ihtiyacı artan reel sektörün yurt dışı kaynaklara yönelme eğiliminin güçlendiğine işaret ediyor. Kısa vadeli dış borcu ve döviz açık pozisyonu artan reel sektörün kur hassasiyetinin de bu tabloyla birlikte yükseldiğini söyleyebiliriz.
Verilerde sürpriz olmayan ve istikrarlı seyrini koruyan bir veri de net hata noksan kaleminde izleniyor. Net hata noksan kalemi eksi yönde artarak 18 milyar doların üzerine çıktı. Olduğu var zannedilen fakat ancak fiilen bulunamayan bu tutar, cari işlemler hesabında tahminen yazılan turizm ve bavul ticareti kalemlerinde yüksek tahminler yapılmış olabileceğine işaret ediyor. Başka bir ifadeyle, ülkenin gerçek döviz talebini görmek için cari açık rakamına net hata noksanı da eklemek gerekiyor.
Bu çerçevede bakıldığında, yaklaşık 18 milyar dolarlık cari açığa ek olarak 18 milyar dolarlık net hata noksan kalemiyle birlikte, ekonominin toplamda 36 milyar doların üzerinde bir döviz talebi yarattığı görülüyor. Geçen yılın aynı döneminde cari açık ile net hata noksan toplamı yaklaşık 13 milyar dolar seviyesindeydi. Bu da bir yıl içinde cari işlemler kaynaklı döviz ihtiyacının yaklaşık üç katına yakın arttığını gösteriyor.
Bu toplam büyüklük, Türkiye ekonomisinin yönetebileceği bir seviye olmakla birlikte artışın hızı dikkat çekici. Rekabet gücündeki zayıflama, ithalat artışı, reel sektörün ihracat kapasitesindeki aşınma ve artan finansman ihtiyacı bu verilerde net biçimde görülüyor. Sonuç olarak, 36 milyar doların üzerinde döviz talebi yaratan bir ekonomi, sadece 18 milyar dolarlık bir finansman sağlayabilmiş ve kalan yaklaşık 18 milyar dolarlık fark rezervlerden karşılanmak durumunda kalmıştır. İçeride Merkez Bankası rezervlerinin önemli artış gösterdiği bir dönemde, ödemeler dengesinde izlenen rezerv kaybı döviz piyasasında ana belirleyenin içerideki döviz arz–talebi ve altın fiyatlarındaki güçlü artış olduğunu bir kez daha gösteriyor.










