Danışmanlığın geleceği: AI büyük dörtlüyü nasıl tehdit ediyor?

Paretoİş dünyasından içgörü, sektör analizleri ve gelecek öngörüleri her pazartesi ve perşembe e-posta kutunuzda.
Deloitte, EY, KPMG ve PwC’den oluşan ve “Big Four” olarak da anılan büyük dörtlünün bayrak taşıdığı yönetim danışmanlığı sektöründe ölçek ve büyüklük, uzun yıllar boyunca başlı başına bir rekabet avantajıydı. Binlerce çalışanı farklı projelere dağıtabilmek, araştırma ve analiz için geniş ekipler kurabilmek ve dünyanın dört bir yanındaki uzmanları aynı müşteri için seferber edebilmek, bu dört devi küçük rakiplerden ayırıyordu.
Fakat son yıllarda yapay zeka, bu denklemi büyük oranda değiştirmeye başladı. Daha önce kalabalık ekiplerin günlerce üzerinde çalıştığı araştırma, veri analizi ve raporlama gibi görevleri çok daha az insanla tamamlamayı mümkün kılan yapay zeka araçları, küçük danışmanlık şirketlerinin büyük dörtlüyle arasındaki kapasite farkını daraltmasını mümkün kıldı.
Perspektif: Deloitte’te çalışan Mark Bunker için her şey, İngiltere merkezli bir fast-food zincirinin yaptığı anlaşmayla başladı. Zincir restoranın kurucularının bir özel sermaye anlaşmasının ardından küçük bir servet elde ettiklerini okuyan Bunker, kıskançlığa yakın bir duygu hissederek “Bu kadar zor olmamalı” diye düşündü.
Fakat Bunker, bir şef değil, Deloitte’in kıdemli danışmanlarındandı. Dev şirketlerle rekabet edebilecek yeni bir danışmanlık firması kurmak, neredeyse imkansızdı. Zira yönetim danışmanlığı alanında ölçek her şeydi.
Geniş açı: Yapay zekanın yükselişiyle birlikte ise durum yavaş yavaş değişti. Sektördeki büyük oyuncuları uzun yıllardır koruyan avantajları ortadan kaldıran yapay zeka, büyük dörtlünün danışmanlarından bazılarının özel sermaye destekli ve yapay zeka odaklı danışmanlık girişimleri kurmak için dev şirketlerden ayrılmaya başlamasına yol açtı.
Bunker da bu danışmanlardan biri oldu. Imperial College London’dan eski bir arkadaşıyla çıktığı öğle yemeğinde Bunker, adını üniversitenin simge yapılarından birinden alan ve çalışanları desteklemek için yapay zeka ajanlarını kullanan girişimi Queen's Tower Advisory’yi kurmak için bir strateji belirledi.
- Takip eden aylarda EY’ın kıdemli bir danışmanını başkan olarak işe alan girişim, son yıllarda İngiltere'de yönetim danışmanlığı sektörüne meydan okuma hedefiyle kurulan onlarca girişimden biri oldu.
- Yapay zekanın küçük firmaları ölçeklenebilir hâle getirmesi, özel sermaye şirketleri ve yatırımcıların bu girişimleri finanse etmeye daha istekli hâle gelmesine yol açtı.
Bir adım geriden: Onlarca yıldır yönetim danışmanlığı sektörü, McKinsey, Bain Capital ve Boston Consulting Group gibi elit strateji şirketleri, Deloitte, EY, KPMG ve PwC’nin danışmanlık birimleri ve Accenture gibi bilgi teknolojileri şirketlerinin egemenliğindeydi. Bu bir avuç dev firma, birden fazla coğrafyada büyük projeler üzerinde çalışan genç danışman ordularına sahip olmakla övünürdü.
Yapay zeka ise bu hegemonyayı yıkarak iyi finanse edilmiş küçük rakiplerin önünü açmaya başladı. Dev şirketlerin en büyük avantajını, yani ölçek ekonomisini ellerinden alan yapay zeka, giderek daha fazla işi devralarak küçük firmaların eskiden imkansız görülen büyüklükteki projeleri üstlenebilmesinin önünü açtı.
Yönetim Danışmanlığı Birliği (MCA), yapay zeka büyük rakiplerle rekabet etmelerine yardımcı olduğu için küçük firmaların %50'ye varan büyüme oranları gördüğünü aktardı.
Yapay zekanın sektöre giriş bariyerini ortadan kaldırdığını vurgulayan Bunker, Financial Times'a verdiği görüşte “Ekibiniz 20 kişiden oluşuyor olabilir ama yapay zekanın yarattığı çarpan etkisiyle bir anda 100, hatta 150 kişilik bir ekibin kapasitesine ulaşabiliyorsunuz” dedi. Queen's Tower Advisory kurucusu, %20’si insanlardan, %80’i ise yapay zeka ajanlarından oluşan ekipler kurmayı hedeflediklerinin de altını çizdi.
Özel sermaye ilgisinde artış var
Bu dönüşüme paralel olarak özel sermayenin de profesyonel hizmetler sunan girişimlere yönelik ilgisi arttı. Avrupa'nın en büyük özel sermaye şirketi EQT, doğrudan büyük dörtlü ile rekabet etmeyi hedefleyen danışmanlık firması WTS'ye 500 milyon avrodan fazla yatırım yaptı. Daha önce yeni kurulan danışmanlık girişimlerinin çoğu, sektör devleriyle rekabet edebilecek ölçeğe ulaşmalarını sağlayacak sermayeyi halka arz yoluyla elde etmeden önce yıllarca yavaş ve organik biçimde büyümek zorunda kalıyordu.
Dönüm noktası: Özel sermaye ve yapay zeka, sektörde kritik bir dönüm noktası yarattı. Büyük firmalar, işgücü stratejilerini yeniden değerlendirmek ve binlerce çalışanı işten çıkarmak zorunda kaldı.
Büyük dörtlü, İngiltere’deki yeni mezun işe alımlarını büyük oranda azaltırken PwC’nin küresel işgücü, geçen yıl 5600 kişi azaldı. Şirketler, bu hamleleri ekonomik koşullar ve rutin yeniden yapılandırmalarla gerekçelendirdi.
EY’ın İngiltere ve İrlanda Danışmanlık Birimi Başkanı Sayeh Ghanbari, sektörün geleneksel iş modelinin bazı bölümlerinin ortadan kalkacağını kabul ettiğini vurguladı. “İşin belirli alanları dönüşüme uğrayacak. Ya müşteriler bu işleri kendi başlarına yapmaya başlayacak ya da söz konusu işlere artık ihtiyaç duyulmayacak” diyen Ghanbari, büyük danışmanlık şirketlerinin de bu süreçte dönüşeceğini ve bazı hizmetler ortadan kalkarken bunların yerini yeni hizmetlerin alacağını dile getirdi.
AI neden danışmanlık sektörünü tehdit ediyor?
Analistlere göre yapay zekanın etkilerini en yoğun biçimde tartışan sektörlerin başında yönetim danışmanlığı sektörü geliyor. Zira sektörün temel iş akışlarını oluşturan araştırma, veri özetleme ve sunum hazırlama gibi görevler, büyük oranda yapay zekayla otomatikleştirilebiliyor. Yazar Richard Susskind, danışmanlık sektörünün diğer ana akım mesleklerden daha savunmasız olduğunu, çünkü sektördeki genç profesyonellerin işlerinin giderek daha yetenekli hâle gelen yapay zeka sistemleri tarafından hafif bir denetimle üstlenilebildiğini söylüyor.
Bu nedenle sektörün artık iki yeni rakibi bulunuyor: Yapay zeka kullanan müşteriler ve yeni girişimler. Bunların her ikisi de geleneksel modeli zorluyor.
Rakamlar: Yaklaşık 800 bin çalışanı bulunan Accenture, 2021 yılındaki zirve seviyeden bu yana hisse değerinin %50’den fazla değer kaybettiğini ve piyasa değerinin 260 milyar dolardan 108 milyar dolara gerilediğini söylüyor.
Büyük danışmanlık firmaları da karşı karşıya oldukları zorluğun boyutunu fark ediyor. KPMG İngiltere’nin Danışmanlık Birimi Başkanı Lisa Fernihough, yapay zekanın son derece yıkıcı olduğuna dikkat çekerek “Eğer biz değişmezsek değişim bizi zorla değiştirecek” diyor.
Öte yandan: Yeni kurulan ve yapay zekaya güvenen girişimler de konforlu tarafta değil. Bunker, Queen's Tower Advisory’yi kurmanın kendisi için danışmanlık hayatının rahatlığından vazgeçmek ve yeni kurulan girişimlerin yaşadığı zorluklarla yüzleşmek anlamına geldiğini söylüyor. Diğer girişimler de temsil ettikleri trendin henüz başlangıç aşamasında olduğunu kabul ediyor.
Fakat kurucular, yapay zeka geleneksel danışmanlık modelinin temeline saldırdığı için oynadıkları kumarın karşılığını alacaklarına inanıyor.
AI üç temele saldırıyor
Yapay zeka, geleneksel danışmanlık modelinin temeline genel danışmanlara olan bağımlılık, faturalandırma ve piramit personel yapısı olmak üzere üç cepheden saldırıyor. Büyük dörtlü, geleneksel olarak sektör uzmanlığından ziyade, analitik yetenekleriyle öne çıkan ve farklı sektörlerde görevlendirilebilen genel danışmanlar istihdam ediyor. Fakat genel danışmanların üstlendiği işlerin büyük bir bölümü, üretken yapay zeka tarafından oldukça iyi bir biçimde yapılabiliyor.
Bunker’a göre müşteriler, artık ilk durum tespiti için yapay zeka araçlarını kullanıyor ve daha sonra daha derin bir uzmanlık için danışmanlara başvuruyor. Müşterilerinin bir soruna dair yüzeysel ve ana hatlara sahip bir bakış açısıyla geldiğini vurgulayan Bunker, genellikle bir katman daha derine inmek için bir uzmana ihtiyaç duyulduğunu söylüyor.
Uzman görüşü: Bu nedenle uzmanlar, yapay zeka çağında daha genel hizmetler sunan şirketlerden ziyade, belirli alanlarda uzmanlaşmış danışmanlık firmalarının öne çıkacağına inanıyor. Bir alanda derin uzmanlığa sahip firmaların daha fazla müşteri çekeceği, büyük firmaların ise sektör ve alan uzmanlığına sahip ekipler kurmak ve genel danışman sayısını azaltmak zorunda kalacağı belirtiliyor.
MCA verileri de üye firmaların geçen yıl %25 oranda daha fazla deneyimli personel işe aldığına işaret ediyor.
Benzer şekilde: Yapay zeka, yönetim danışmanlığı firmalarının temel ekonomik modelini oluşturan zamana dayalı faturalandırmayı da tehdit ediyor. Geleneksel modelde danışmanlık şirketleri, bir proje için harcanan çalışma saatini müşteriye faturalandırıyor. Ancak bir yapay zeka aracının binlerce sözleşmeyi dakikalar içinde inceleyebildiği veya karmaşık belgeleri saniyeler içinde hazırlayabildiği bir ortamda, harcanan çalışma süresi ile müşteriye sunulan değer arasındaki bağ zayıflamaya başlıyor. Bu nedenle müşteriler, çalışılan saat veya kullanılan insan kaynağı yerine, elde edilen sonuçlara bağlı ücretlendirme modelleri talep ediyor.
McKinsey, geleneksel faturalandırılabilir çalışma saati modelinden uzaklaşmak ve ücretlendirme sistemini yeniden yapılandırmak için iki yıldan fazla zaman harcadı. Şirketin yürüttüğü projelerin yaklaşık üçte biri, artık performansa dayalı olarak ücretlendiriliyor.
KPMG de kısa vadede gelirlerin düşmesine yol açacak olsa bile ücretlendirme modelinin zamanla abonelik ve başarıya dayalı hâle gelmesini bekliyor.
Başka bir deyişle: Yapay zeka, pek çok danışmanlık şirketinin iş modelinin üzerine kurulduğu “Ne kadar çok saat çalışılırsa o kadar çok gelir elde edilir” anlayışını ciddi biçimde sorgulatıyor.
Çalışılan saat üzerinden ücretlendirme modelinden uzaklaşılması, danışmanlık şirketlerinin geleneksel piramit yapısını da sarsıyor. Bu modelde şirketler, kariyerinin başındaki binlerce çalışanı işe alıyor; ardından “Terfi et ya da ayrıl” anlayışına dayanan bir sistemle üst kademelerde çalışan sayısını azaltıyor. Çalışma saatleri müşterilere faturalandırılan geniş genç çalışan kitlesinin yarattığı gelir sayesinde piramidin tepesindeki daha az sayıdaki danışmana büyük miktarda kâr sağlanıyor.
Ancak yapay zeka, bu yapıyı da değiştiriyor. Artık işleri tamamlamak için insan ordularına ihtiyaç duyulmaması nedeniyle tüm personel, çok daha yalın modellerle çalışıyor. Bu yüzden bazı şirketler, daha az yönetim katmanına ve genç çalışana ihtiyaç duyulacak bir organizasyon yapısına yöneliyor. Bazı şirketler ise yapay zekanın orta kademedeki rutin görevleri otomatikleştirmesi nedeniyle çalışan sayısının orta seviyelerde daraldığı bir yapı ortaya çıkacağını öngörüyor.
Öte yandan: Tüm sektör yöneticileri, yapay zekanın danışmanlık sektöründeki piramit yapısını ortadan kaldıracağını düşünmüyor. İngiltere’deki büyük dörtlü yöneticileri, şirketlerinin yeni mezun gençlerin en büyük işverenleri arasında olduğunu ve çok sayıda genci işe alarak yeni nesil danışmanları yetiştirme konusundaki sorumluluğunu yerine getirdiğini vurguluyor.
McKinsey'nin yapay zeka lideri Kate Smaje, şirketin yeni mezun işe alımlarına tam gaz devam ettiğini söylüyor.
MCA verileri de sektör genelinde yeni mezun ve çıraklık programları kapsamında yapılan işe alımların şu anda artış gösterdiğini ortaya koyuyor.
Danışmanlığın tanımı değişecek
Analistler, danışmanlara yönelik ihtiyacın devam edeceğine, fakat danışmanlığın tanımının değişeceğine dikkat çekiyor. Ayrıca büyük dörtlünün, daha önce de benzer bir dönüşümden geçtiği belirtiliyor. Uzmanlar, sektördeki dev şirketlerin 2000’lerin başında Infosys ve Tata Consultancy Services gibi Hindistan merkezli danışmanlık şirketlerinin yarattığı rekabet baskısından sağ çıkmayı başardığına işaret ediyor.
Dahası: Büyük danışmanlık şirketleri, hâlâ sermaye avantajını elinde tutuyor. Yapay zekaya milyarlarca dolar yatırım yapan büyük dörtlü, siber saldırılar veya yapay zeka halüsinasyonları gibi risklere rağmen bu yatırımların uzun vadede karşılığını vereceğine inanıyor.
KPMG'ye göre büyük şirketlerin küresel ağları da farklı ülke ve sektörlerdeki uzmanlıkları biraraya getirebilmelerini sağlayarak önemli bir rekabet avantajı yaratıyor.
Öte yandan: McKinsey, tüm teknolojiyi kendi bünyesinde geliştirmek için sermaye harcamak yerine, teknoloji şirketleriyle ortaklıklar kurmayı tercih ediyor.
Source Global Research'e göre bu tür işbirlikleri, büyük danışmanlık şirketlerinin yeni müşteriler kazanma stratejisini de yansıtıyor. Zira büyük müşterilerle yapılan bir anket, şirketlerin uzman teknoloji sağlayıcılarının bilgi ve yetkinliklerine erişmek istediğini gösteriyor.
Fakat burada danışmanlık şirketleri açısından yeni bir tehdit de ortaya çıkıyor. Aynı fırsatın farkında olan OpenAI ve Anthropic gibi teknoloji şirketleri, giderek daha kazançlı hâle gelen kurumsal pazarda daha büyük pay elde etmek için yeni adımlar atıyor. Bu adımlar, danışmanlık şirketlerini tamamen devre dışı bırakma potansiyeli de taşıyor.
Örneğin: OpenAI, bu yıl 4 milyar dolarlık özel sermaye desteğiyle yeni bir danışmanlık birimi kurarken büyük danışmanlık şirketleriyle de işbirlikleri yaptı. Benzer şekilde Anthropic, yıllar boyu gelir modelini büyük oranda kurumsal müşteriler üzerine kurdu.
Bu sırada sektörün köklü oyuncuları da dönüşüme yeterince hızlı ayak uyduramadıkları için eleştiriliyor. Yüz binlerce çalışanı bulunan şirketlerde yeni yapay zeka araçlarını kullanıma almak aylar sürebiliyor. Bu süre içinde bu araçların güç aldığı modellerin yerini daha gelişmiş modeller alabiliyor.
KPMG İngiltere’den Fernihough, hızlı ilerletilmesi gereken yapay zeka projeleri söz konusu olduğunda şirket içi bürokrasinin süreci neredeyse felç edebildiğini söylüyor.
Şirket, Project Watts adlı girişimi üzerinden bu sorunla mücadele ediyor. KPMG’nin standart onay prosedürlerinden bağımsız olan izole girişim, ekiplerin müşterilerle doğrudan yapay zeka deneyleri yürütmesine olanak tanıyor. Bu sayede daha önce geliştirilmesi aylar süren araçlar, birkaç hafta içinde kullanıma alınabiliyor.
Etkilerin ortaya çıkması yıllar alabilir
Analistler, yönetim danışmanlığı sektöründe yaşanan dönüşümün boyutu oldukça büyük olsa da etkilerinin tam anlamıyla ortaya çıkmasının yıllar alabileceğine dikkat çekiyor. Şimdilik yapay zekanın danışmanlık sektörünü geniş ölçekte kökten değiştirdiğine dair çok az kanıt bulunuyor. Birçok müşteri, köklü danışmanlık firmalarına hâlâ güçlü bir sadakat gösteriyor.
Kısa vadede asıl tehlikenin, orta ölçekli oyunculara yönelik olacağı belirtiliyor. Büyük dörtlünün yapay zeka altyapısına agresif biçimde yatırım yapabilecek finansal gücüne ya da butik danışmanlık girişimlerinin çevikliğine sahip olmayan bu firmalar, dönüşümün gerisinde kalma riski taşıyor.
Buna karşılık: Sektöre meydan okuyan yeni şirketler, doğru coğrafyalara genişleyip yeterli sayıda deneyimli danışmanı transfer etmeleri hâlinde pazardan hızla daha büyük bir pay alabileceklerine inanıyor. Bunker, deneyimli danışmanlar pazardaki kazanç potansiyelini fark ettikçe daha fazla girişimin ortaya çıkacağını söylüyor.
Fakat Bunker gibi kurucuların önündeki asıl soru, değiştirmeye çalıştıkları sektörün köklü oyuncuları tarafından satın alınarak yeniden mevcut düzenin bir parçası hâline gelip gelmeyecekleri olacak. Zira kurucular uzun yıllar yeni bir danışmanlık şirketini büyütmenin gerektirdiği bitmek bilmeyen yoğun çabadan yorulunca büyük danışmanlık şirketleri, onları bünyesine katmak için yeniden fırsat kollayacak.










