Doğadan İlham Alan Sanat

Prof.Dr. Mine Durusu Tanrıöver 

Sizi etkileyen bir doğa manzarasına denk geldiğinizde mutlaka şu cümle ağzınızdan dökülmüştür: 'ne harika, tıpkı bir tablo gibi!' Bu ifade aslında doğanın eşsiz güzelliğini beynimizde oluşturduğumuz bir çerçeveye sığdırma çabamızdan kaynaklanıyor. Doğada  sanatın pek çok boyutu bulunuyor: renk, ses, hareket, düzen, geometri, ahenk…  Sanat eserleri ise hem doğanın hem de sanatçının kendi iç doğasıyla dış doğayı nasıl gördüğünün bir yansıması aslında. 

Sanat, insanın hem kendini ifade edebileceği  hem de iyileşeceği alanlar sunar. 

Müzik iyileştirici ve sakinleştirici etkilerinden dolayı tıpta yüzyıllardır kullanılır. Sadece kaygı bozukluğu ve depresyon gibi ruhsal sorunlarda değil inme gibi kalp damar hastalıklarında, multiple skleroz gibi nörolojik hastalıklarda ve ağrı azaltımında da faydaları gösterilmiştir.  Duyusal ve motor işlevlerimizi, duygularımızı, tepkilerimizi, hafızamızı yöneten nöronal ağları ve yolakları güçlendirir. Yaşla beraber yavaşlayan ya da gerileyen işlevleri korumak için müziğin oldukça faydalı olabileceği düşünülür. 

Resim çizmek pek çok duygunun ve yaşanmış travmaların ifadesi olarak psikoloji ve psikiyatride bir tanı aracı ve aynı zamanda bir terapi olarak kullanılabilir. Hasta bir bireyin çizdiği resimler onun içinden geçtiği süreci anlamamızı sağlayabilir. Bunun en çarpıcı örneği kronik ağrı ile yaşayan bireylerin resimlerinden oluşan sanal sanat galerisinde görülebilir. Rol oynama ya da tiyatro ruhsal sorunların tedavisinde kullanılan bir yöntemdir. Aynı şekilde dans sözlerle ifade edilemeyen duygular için özgür bir alan açarken, Parkinson hastalığı gibi nörolojik hastalıklarda denge ve yürüyüşü iyileştirebilir. Tıp eğitiminde özellikle zor durumlarda hızlı ve doğru karar verme, empati kurabilme, ekip içinde çalışabilme gibi yetileri geliştirebilmek için tiyatro kurgusu sıklıkla kullanılır. 

Tüm bunların ötesinde görsel sanatlarla iç içe olan hekimlerin hastalarını nasıl gördükleri de değişebilir. Bir hastayı sanki bir sanat eserine bakıyormuşçasına detaylı bir şekilde gözlemleyip inceleyen bir hekimin tanısal becerilerinin geliştiği, sanatın dahil edildiği tıp eğitimi programlarında hekimlerin hastalarıyla daha iyi iletişim kurduğu ifade edilmektedir. Kısacası, kendisi de bir sanat olarak atfedilen hekimlik mesleğinde sanatla şekillenen algı, sezgi, duygu ve düşünceler hekimlerin hastalarına olan yaklaşımını ve tıbbi yeteneklerini geliştirebilir. Sanat, hangi meslekten olursak olalım hepimize bir gelişme ve iyileşme alanı ve zor zamanlarda bir kaçış kapısı sunar.

Hayatın yükü omuzlarınıza ağır gelmeye başladığında doğa da sanat gibi, yükünüzü hafifleten bir sığınaktır.

 'Ekopsikoloji' olarak adlandırılan bilim dalı, doğal yaşama maruz kalmanın stresi azaltarak ve iyileşmeyi hızlandırarak sağlığımız üzerinde olumlu etkileri olduğunu bilimsel verilerle gösteren yeni bir alan. Pek çok kronik sorun için yeterli dozda ve süreğen bir şekilde doğaya maruz kalmak ise, aynı bir ilaç tedavisinin kronik hastalık üzerindeki sağaltıcı etkisi gibi etkiler gösterir. Bu ilacın aktif bileşenlerinin arasında ağaçlardan salınan organik bileşenlerden tutun da fiziksel aktivitenin artmasına kadar pek çok etmen bulunur. Belki de pek çoğumuz farkında değiliz;  doğadaki renkler, sesler, hareket, kokular duyularımızı aktifleştirip bizi düşüncelerimizden ve yıpratıcı duygularımızdan bambaşka bir algı alanına alır. Claude Monet’nin tablolarındaki kır çiçekleriyle dolu rengarenk bahçelerinde, Rimsky-Korsakov’un 'Yaban arısının uçuşu' eserindeki telaşlı notalarında ya da Tchaikovsky’nin 'Kuğu Gölü Balesi’ndeki' hareketlerin naifliği ve ahenginde bu algı alanını hissedebiliriz. 

Kısacası sanat, doğa ve tıp birbirleriyle pek çok noktada kesişen, birbirinin içine geçmiş ve birbirlerinden ilham alan boyutlara sahiptir. Hekim gözüyle bakacak olursam üçü de sağlıklı bir yaşam için gereklidir! Günlerinizin doğanın içinde, sanatla iç içe ve sağlıkla geçmesini dilerim.