Ebru Baybara Demir

Ebru Baybara Demir 23 yaşındayken babasının memleketi Mardin’e geri dönüp şehrin ilk turizm işletmesi Murat Cercis Konağı’nı 21 kadınla birlikte kuralı 20 seneyi geçti. Bu süre zarfında Baybara Demir sadece bir şef değil, bir sosyal girişimci olarak da gerek ulusal, gerek uluslararası ölçekte ciddi öneme sahip birçok projeyi gerçekleştirdi. Geçtiğimiz günlerde Mey Diageo tarafından düzenlenen sürdürülebilirlik etkinliğinde konuşan Baybara Demir  bir kez daha birkaç iyi insanın doğru şeyler yapmasının ne kadar önemli olduğunun farkına varmamızı sağladı. 

Ebru Baybara Demir kendisini bir sosyal gastronomi şefi olarak tanımlıyor: ‘Benim işim sadece yemek yapmak değil, o yemeğin insanların hayatlarını ne kadar değiştirdiğini de görebilmek’ diyor ve topraktan tabağa uzanan gıda zincirinin her halkasında emeği bulunuyor.

Eğitim ve gelir düzeyi düşük olan Mardinli ve Suriyeli mülteci kadınların bildikleri en iyi işten başlayarak, onların kimliklerine uygun bir ekonomi yaratarak bunu sürdürülebilir kılmak hedefiyle kolları sıvayan Baybara Demir’in Murat Cercis Konağı sonrasında hayata geçirdiği bir diğer proje ise Harran Gastronomi Okulu. Proje süresince 44’ü Suriyeli olmak üzere eğitimlerini tamamlamış ve sertifikalarını almış toplam 108 kişinin 64’ünün kadın olduğunun altını çizen Baybara Demir’in en önemli önceliklerinden biri kadın istihdamını sağlamak. Bu amaçla 2018 yılında Birleşmiş Milletler Gıda Tarım örgütünün de desteğiyle hayata geçirdiği Yaşayan Toprak, Yerel Tohum projesinde geçtiğimiz yıl 24 kadın mühendis ve 350 kadın tarım işçisi istihdam edilmiş. ‘Türkiye’de altı milyon tarım işçisinin yüzde 50’si kadın ve bunlardan sadece yüzde 1’lik kısmı sosyal güvenlik sistemine kayıtlı. Biz bu projede birlikte çalıştığımız tüm kadınların sosyal güvenlik sistemine kayıtlarının yapılmasını ve devletten düzenli maaş almalarını sağladık. Özellikle Suriyeli mültecilerin çalışma izinlerini aldık.’ diyor.

Proje ile bir yandan da iklim krizinin getirdiği kuraklığa da çareler ve alternatif gıda üretim yolları bulmaya, bu konuda bir örnek sistem teşkil etmeye çalışılıyor. Nitekim şu anda konuşmamız gereken en önemli konu  en yakın zamanda yüzleşeceğimiz, hatta yüzleşmeye başladığımız iklim değişikliği ile birlikte kuraklık ve en önemlisi gıdanın sürdürülebilirliği. Toprağı iyileştirme, yerel tohumların korunması ve sağlıklı gıdaya erişim konularında ilerlemek adına Mezopotamya’nın en eski atalık tohumlarından sorgülün, Suriyeli mültecilerin de geleneksel tarım bilgilerinden faydalanılarak susuz tarımla yetiştirilmesi için Mardin’in Artuklu ilçesinde ekilen 102 dönüm araziden elde edilen 20 tonluk ilk hasat bu proje için bir başlangıçtı. Sorgül buğdayı Mardin’den sonra bu sene de Konya Ovası’nda da ekildi. Fakat Baybara Demir meteorolojik kuraklığın yanı sıra tarımsal ve hidrolojik kuraklık konusunda da uyarıda bulunuyor. Türkiye genelinde yüzde 20 daha az yağış alınan bir sene geçirdiğimizi, fakat bu yüzdenin Mardin ve civarında yüzde 60’a çıktığını anlatırken, bölgede buğdayda yüzde 80 kayıp olduğunu da üzülerek belirtiyor. Nitekim Baybara Demir’in bahsettiği hidrolojik kuraklık Türkiye’nin buğday ambarı Konya Ovası’nda da görülüyor. Yeraltı sularının çekilmesiyle oluşan obrukların sayısının 2020’de 360 iken, 2021’de 900’ün üzerine çıkmış olmasının altını çizerken bu noktada iki güvencesi var. Bunlardan ilki susuz yetişebilme özelliği olan yerel buğday çeşitleri; bir diğeri ise küçük çiftçinin yerel üretimi. 

İhtiyaçtan doğan fikirleri hayata geçiren Baybara Demir’in son projesi ise gıda atıklarından kompost yaparak organik gübre elde etmek. Diyarbakır’ın semt pazarının gıda atıklarıyla başlayan projenin yaygınlaşmasıyla organik gübreye erişimin, tarımda gübreleme için kullanılan suyun azaltılmasını ve gıda atıklarının dönüştürülmesini amaçlayan proje Baybara Demir’in sürdürülebilir gıda zincirine bağını bize bir kez daha gösteriyor.