Finansın geleceğiyle yeşil gelecek bir mi?

Başta Bitcoin olmak üzere kripto para birimleriyle ilgili yaşanan pek çok tartışma, bu varlıkların “finansın geleceği” olduğu savı etrafında şekilleniyor. Bununla birlikte konu gelecek olduğunda açılan bahislerden bir diğeri de çevre ve iklim krizi. İklim krizinin tanınması ve buna ilişkin çözümler, gerek özel sektörün gerek hükümetler ve uluslararası organizasyonların gündeminde her zamankinden daha üst sıralarda yer alıyor. Yönetimler tarafında Avrupa Yeşil Mutabakatı gibi büyük çaplı ve hırslı politika tasarıları tartışılırken özel sektörde neredeyse her gün birçok şirket “2050’ye kadar karbon nötr hâle gelme” ve benzeri sözler vererek yatırımcılarını faaliyetlerini sürdürülebilir kılacaklarına ikna etmek istiyor. Peki, finansın ve gezegenin geleceği için ayrı ayrı önemli yerler tutan bu iki vizyon birbiriyle ne kadar uyumlu?

• Madencilik: Bitcoin, “madencilik” adı verilen bir süreçle üretiliyor. Bitcoin ağı üzerinde gerçekleştirilen transferlerin kompleks matematiksel hesaplamalarla doğrulanması ve bu transferlerin toplu bir hâlde blok zincirine eklenmesi sonucunda “madenciler”, yeni Bitcoin’lerle ödüllendiriliyor. 2009’da “kazılan” blok başına alınan ödül 50 Bitcoin iken bunun her 210 bin blokta yarıya düşmesi sonucunda Mayıs 2020 itibarıyla ödül 6,25 Bitcoin seviyesinde bulunuyor. Hafta sonundaki fiyatlardan hesaplayınca bu, 350 bin doların üzerinde bir rakama denk geliyor. Sistemin tasarımı gereği dolaşıma girebilecek Bitcoin sayısı azami 21 milyonken şu ana kadar 18 milyon 635 binden fazla Bitcoin üretildi. Mevcut durumda blok zincirine yaklaşık olarak her 10 dakikada bir yeni bir blok eklenirken öngörüler, tüm Bitcoin’lerin kazılmasının 2100’lerin ortalarına kadar süreceğine işaret ediyor.
   
• Sektör: Bitcoin’in ilk üretilmeye başlandığı zamanlarda kişisel bilgisayarlarda yürütülen madencilik faaliyetleri, 2013’te özel entegre devrelerle (ASIC) çalışan kazma donanımlarının piyasaya sürülmesiyle kurumsallaştı ve başlı başına bir sektör hâline geldi. ABD, Avrupa, Çin ve Rusya başta olmak üzere dünyanın pek çok bölgesinde binlerce kazıcıyı tek bir çatı altında bir araya getiren Bitcoin çiftlikleri kuruldu. Bu çiftliklerin en büyük gider kalemlerinden biri elektrik. Hem kazıcıları aralıksız çalıştırmak hem de bunu sürdürebilmek için ortamı soğutmak, oldukça yoğun bir güç tüketimi gerektiriyor. Cambridge Üniversitesi’ne bağlı Alternatif Finans Merkezi’nde yürütülen araştırmalar, küresel çapta Bitcoin madenciliğinin yılda 120 teravatsaatin üzerinde elektrik tükettiğini ortaya koyuyor. Bu, sektörün bir yılda Arjantin, Hollanda ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi bazı ülkelerden daha fazla elektrik tükettiği ya da sektör bir ülke olsaydı dünyada en fazla elektrik tüketen 30 ülkeden biri olacak olduğu anlamına geliyor.
   
• Yeşil endişeler: Bu denli büyük miktarlardaki elektrik tüketiminin karşılandığı enerji kaynakları ve sektörün sahip olduğu karbon ayak izi, madenciliğin çevresel etkilerine dair soru işaretleri yaratıyor. Cambridge Alternatif Finans Merkezi’ndeki araştırmalara katılan madencilerin %76’sı, enerji ihtiyaçlarını karşılamak için yenilenebilir kaynakları kullandıklarını söylüyor; ancak bulgular Bitcoin üretimi için harcanan tüm enerjinin sadece %39’unun yenilenebilir kaynaklardan geldiğini gösteriyor. Sektörün büyük oyuncularının bu konuda olumlu yönde herhangi bir adım attığını söylemek de pek mümkün değil. Örneğin, hisseleri Nasdaq’da işlem gören madencilik şirketi Marathon Patent Group, geçen yıl ekim ayında ABD’nin Montana eyaletinde kömürle çalışan bir elektrik santralinden güç alan bir veri merkezi kuracağını açıklamıştı. Karbon ayak izi tarafına baktığımızda Bitcoin Enerji Tüketimi Endeksi’ni yayımlayan Digiconomist platformunun tahminleri, madencilik faaliyetlerinin yıllık 37 milyon ton karbondioksit emisyonuna yol açtığını gösteriyor. Kıyaslamak gerekirse bu, yaklaşık olarak Yeni Zelanda’nın yıllık emisyonuna denk geliyor. Dünyada madencilik faaliyetlerinin yarısından fazlasının Avrupa gibi bu konulardaki regülasyonların görece daha sıkı olduğu yerlerdense henüz emisyonlara ilişkin yasal çerçevenin oturtulmadığı Çin’de yapılıyor olması da sektörün negatif dışsallıklarını artırıyor.