İklim Krizi ve Savaşlar: Birbirini Besleyen İki Küresel Sorun

Dr. Çağla Kettner

Son yıllarda uzmanlar, iklim krizi ile savaşlar arasındaki bağlantının giderek güçlendiğine dikkat çekiyor. Artan sıcaklıklar, kuraklıklar ve aşırı hava olayları toplumların güvenliğini, ekonomilerini ve siyasi istikrarını da etkiliyor. Birçok araştırmacı bu nedenle iklim değişikliğini tehdit çarpanı olarak tanımlıyor. İklim krizi, zaten var olan sorunları büyüterek çatışma riskini artırabiliyor. İklim değişikliği özellikle su ve gıda kaynaklarını etkileyerek toplumlar arasında gerilim yaratıyor. Uzmanlar, bazı nehir havzalarında suyun paylaşımı konusunda ülkeler arasında gerilimlerin artabileceği ve bunun gelecekte çatışmalara yol açabileceği konusunda uyarıyor. Doğu Afrika’da yaşanan kuraklıklar milyonlarca insanı etkiliyor. 2026’da Somali’de yaşanan ciddi kuraklık milyonlarca insanı gıda güvensizliği ile karşı karşıya bıraktı ve yüz binlerce kişi yerinden edildi. Birçok insani yardım kuruluşuna göre dünyadaki en büyük açlık krizleri genellikle aynı zamanda çatışmaların yaşandığı ülkelerde görülüyor. İklim kaynaklı kuraklıklar, sel felaketleri ve tarım kayıpları bu krizleri daha da derinleştiriyor. 

İklim krizi sadece çatışmaları tetikleyen bir faktör değil. Savaşlar da iklim krizini hızlandırıyor. Modern savaşlarda kullanılan tanklar, uçaklar ve askeri araçlar büyük miktarda fosil yakıt tüketiyor. Rusya’nın Ukrayna’ya karşı yürüttüğü savaşın çevresel etkileri üzerine yapılan araştırmalar, bu savaşın sadece dört yıl içinde 311 milyon ton karbondioksit eşdeğeri emisyona yol açtığını gösteriyor. Bu miktar yaklaşık olarak Fransa’nın yıllık emisyonlarına yakın bir seviyede. Uzmanlara göre savaş sırasında çıkan büyük yangınlar, altyapının yıkılması ve savaş sonrası yeniden inşa süreçleri de büyük miktarda karbon emisyonu yaratıyor. Bu durum iklim değişikliğini hızlandırarak yeni çevresel riskler oluşturuyor. 

Enerji kaynakları iklim krizi ile jeopolitik gerilimlerin kesiştiği bir alan. Özellikle petrol ve doğal gaz gibi fosil yakıtlar birçok uluslararası gerilimin merkezinde yer alıyor. Orta Doğu’daki çatışmaların enerji fiyatlarını yükselttiği ve ülkelerin enerji güvenliği konusunda yeni tartışmalar başlattığı belirtiliyor. Uzmanlar bu tür krizlerin, ülkelerin yenilenebilir enerjiye geçişini hızlandırması gerektiğini vurguluyor. 

Yeni çalışmalar, dünyanın önceki on yıllara göre çok daha hızlı ısındığını ve bunun aşırı hava olaylarının riskini artırdığını gösteriyor. Bu durum su, gıda ve göç gibi konularda yeni gerilimler yaratma potansiyeline sahip. Özellikle iklim krizine karşı en kırılgan olan bölgelerde sosyal ve siyasi istikrarsızlık riski artıyor.

Bugün araştırmalar, iklim krizi ile savaşlar arasında bir kısır döngü oluştuğuna dikkat çekiyor. İklim değişikliği kuraklık, gıda krizi ve göç gibi sorunları artırıyor. Bu sorunlar bazı bölgelerde çatışma riskini büyütebiliyor. Aynı zamanda savaşlar da çevreyi tahrip ederek ve büyük emisyonlar yaratarak iklim krizini daha da ağırlaştırıyor. Bu nedenle iklim değişikliğiyle mücadele barış, güvenlik ve küresel istikrar meselesi olarak da görülüyor. Giderek artan sayıda değerlendirme, sürdürülebilir enerjiye geçişin ve güçlü iklim politikalarının yalnızca iklim için değil, daha istikrarlı ve barışçıl bir gelecek için de önemli olduğunu ortaya koyuyor.