İstihdamda revizyon ve kredibilite krizi

Son bir haftada ABD piyasalarında büyük bir istihdam tartışması var. Ancak bu tartışma istihdam piyasasının durumu ile ilgili değil, istihdam verilerinin hesaplanmasıyla ilgili.
İstihdamda revizyon ve kredibilite krizi

EXANTE

EXANTE

Finans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.

Son bir haftada ABD piyasalarında büyük bir istihdam tartışması var. Ancak bu tartışma istihdam piyasasının durumu ile ilgili değil, istihdam verilerinin hesaplanmasıyla ilgili.

Geçtiğimiz ay ülkede açıklanan istihdam raporunda beklenmedik, büyük bir revizyona gidildi. Mayıs ve Haziran aylarında tarım dışı istihdamın sırasıyla 144 bin ve 147 bin arttığı açıklanırken, Temmuz ayında yapılan revizyonda bu sayılar 19 bin ve 14 bine düşürüldü. ABD’nin farklı bir ekonomik düzen oturtmaya çalıştığı bir dönemde böylesine sert revizyonların yapılması siyaset ve ekonomi çevrelerinde de büyük tartışmalara yol açtı.

Bu tartışmalara dahil olan ABD Başkanı Trump, sert bir tutum benimseyerek istihdam verilerini hesaplayan Çalışma İstatistikleri Bürosu (BLS) Başkanı Erika McEntarfer’ın derhal görevden alınmasını istedi. McEntarfer’ın seçimlerden önce Kamala Harris’in kazanması için verileri manipüle ettiğini de söyleyen Trump, “Kimse bu kadar yanılabilir mi? Doğru istihdam rakamlarına ihtiyacımız var. Ekibime, Biden'ın atadığı bu kişiyi derhal kovmaları talimatını verdim. Onun yerine çok daha yetkin ve nitelikli biri atanacak. Bunun gibi önemli rakamlar adil ve doğru olmalı, siyasi amaçlarla manipüle edilemez” açıklamasında bulundu.

Bu veriler nasıl hesaplanıyor?

BLS’in yayımladığı aylık tarım dışı istihdam göstergeleri, piyasanın en yakından takip ettiği göstergelerden bir tanesi. ABD Merkez Bankası’nın karar verirken yakından takip ettiği bu veriler, ABD istihdamının yaklaşık %30’unu sağlayan 121 bin işletmeye gönderilen bir anket yoluyla hesaplanıyor. Dolayısıyla yayımlanan ilk istihdam rakamları, anketlere o ana kadar gelen yanıtlarla oluşturulan tahmini bir sonucu ifade ediyor.

  • Nitekim her istihdam raporu açıklandığında önceki aylara dair belirli düzeltmeler yapılır; çünkü bu veriler geniş bir örneklemden derlendiği için ilk aşamada bir miktar istatistiki hata payı içerir.

Takip eden aylarda daha fazla anket sonucu geldikçe ve mevsimsellik gibi istatistiki düzeltmeler yapıldıkça, BLS önceki iki aya ait rakamları revize ediyor. Böylece başlangıçta eksik veya öngörüye dayalı olan veriler, zamanla daha kesin bir çizgiye oturtulmuş oluyor. Ayrıca her yıl, işsizlik sigortası kayıtları gibi idari veriler kullanılarak yapılan temel revizyon ile birlikte son bir senenin istihdam serisi de kapsamlı biçimde güncelleniyor.

Tarafların düşünceleri neler?

Trump tarafı son revizyonların siyasi saikle yapıldığını ve çizgiyi aştığını iddia etse de, BLS tarafı bu revizyonların olağan işleyişe uygun olduğunu ve ancak bu yolla verilerin doğruluğunun artırılabileceğini savunuyor. Konuyla ilgili bir açıklama yapan BLS eski Başkanı Kathy Utgoff, yapılan revizyonların kurumun hatasını değil, istatistiki iyileştirmeyi yansıttığını söylerken; yine eski BLS başkanlarından William Beach konuyla ilgili, “Yayımladığımız her raporda önceki iki aya dair bir revizyon mutlaka olur. Sonuçta bu bir anket ve her ankette örneklemden kaynaklı değişiklikler görülür” ifadelerini kullandı.

  • ABD Ekonomik Danışmanlar Konseyi Başkanı ve Trump’ın yakın zamanda Fed Yönetim Kurulu’na da aday gösterdiği Stephen Miran da yapılan revizyonların mevsimsellikle ilgili ayarlamalardan kaynaklandığını, ayrıca ekonomik belirsizlik nedeniyle şirketlerin yatırım kararlarını ertelemiş olabileceğini ve bunun beklendik bir durum olduğunu söylemişti.

Ancak Donald Trump, McEntarfer’ın verileri siyasi amaçla manipüle ettiğini ve BLS tarafından açıklanan verilerin kendi başkanlık dönemi öncesinde hep olumlu yönde revize edilirken, kendi yönetimi sonrasında hep olumsuz revizyonlara gidildiğini söyleyerek, “BLS Mart 2024'te istihdam artışını yaklaşık 818 bin kişi fazla göstermiş. Ardından 2024 Başkanlık Seçimleri öncesinde, Ağustos ve Eylül aylarında 112 bin kişi fazla göstermiş” açıklamasında bulundu. ABD Çalışma Bakanı Lori Chavez-DeRemer ve Beyaz Saray Ekonomi Danışmanı Kevin Hassett de BLS'in Covid'den bu yana yaptığı büyük revizyonların mantıksız ve piyasalara zarar verici olduğu gerekçesiyle görevden alma kararını destekledi.

Bürokratların tepkisi: Kurumsal güvenilirliği zedeler mi?

Piyasa katılımcılarının bu konuyla ilgili en büyük endişesi, görevden almanın kurumsal güvenilirliğe etkisinin ne olacağı. ABD’de istatistik kurumlarının yöneticileri, atanma şekilleri siyasi olsa bile, görev süreleri boyunca partiler üstü kabul ediliyor. Ayrıca bu yapılar, itibarlarını çalışanların korunduğu ve siyasi baskıya maruz kalmadığı yapılar olarak bilinmelerinden alıyor. Bu nedenle, bir başkanın hoşuna gitmeyen veriler açıklandığı için ilgili kurumun başını görevden alması, ABD tarihinde nadir görülen bir durum olarak biliniyor.

  • Bunun istisnaları elbette mevcut. Örneğin George Bush yönetimi, ABD Adalet Bakanlığı’na bağlı Adli İstatistikler Bürosu (BJS) direktörünü, polis durdurmalarında ırksal farklılıklara ilişkin bulguların basın bülteninden çıkarılmasına direndiği için görevden almıştı. Obama döneminde ise 2012 seçimleri öncesinde açıklanan işsizlik verilerinin şaibeli olduğuna dair soruşturma başlatılmış, ancak bir kanıt bulunamamıştı.

McEntarfer’ın görevden alınması, ABD devlet kurumlarında çalışan eski uzmanların da tepkisini çekmiş durumda. Örneğin BLS eski Başkanları William Beach ve Erica Groshen yayımladıkları açıklamada McEntarfer’ın meşru bir gerekçe olmadan görevden alındığını ve istatistikleri siyasallaştırmanın kamuoyu güvenini yok edeceğini söylerken; ABD Personel Yönetim Ofisi eski Direktör Yardımcısı Peter Bonner ise bir şeyi yapmanın kanunen mümkün olmasının onun doğru olduğu anlamına gelmediğini, bu kurumların görevinin hükümete ve halka nesnel veri ve analiz sunmak olduğunu, ayrıca siyasi erkin hoşnutsuzluğu nedeniyle bir bürokratın görevden alınmasının akılcı olmayan ve teamüllere aykırı bir davranış olduğunu belirtti.

Konuyla ilgili Time dergisinde bir yazı kaleme alan eski müsteşar Robert Hormats, ABD hükümetinin yayımladığı istatistiklerin onlarca yıldır hem ABD içinde hem de müttefik ülkelerde siyaset üstü doğruluk taşıdığına dair bir itibar oluşturduğunu, bunun da ülkenin ekonomik ve jeopolitik konumuna katkı yapan önemli bir yumuşak güç unsuru haline geldiğini; ancak McEntarfer’ın görevden alınmasının bu bilgilerin doğruluğuna vurulmuş büyük bir darbe olduğunu yazdı.

Yine bu konuyla ilgili demeç veren Çalışma Bakanlığı eski yetkilisi Daniel Koh da Trump’ın McEntarfer’ın yerine atayacağı BLS Başkanının kendisine yakın bir isim olması halinde rakamları eğip bükebileceğini, bunun Fed’e siyasi bir isim atanıp faiz politikalarının siyasi çıkar uğruna belirlenmesiyle benzer bir risk taşıdığını söyledi. Nitekim Trump’ın BLS Başkanlığı için aday gösterdiği EJ Antoni, BLS’in aylık istihdam raporları açıklamasını bırakıp çeyreklik raporlara geçmesi gerektiğini söyleyerek potansiyel bir değişim sinyali vermişti.

Ancak bunun tam tersi yönde düşünenler de var. Bu konuyla ilgili Fedscoop’a konuşan Data Foundation Başkanı Kevin Hart, Trump’ın ilk döneminde imzaladığı Kamusal Güven kuralının bilginin objektif ve güvenilir olma zorunluluğunu yasal güvenceye aldığını, ayrıca istatistiksel bağımsızlığın tek kişiye bağlı olmadığını vurguladı.

Sonuç olarak

Tarım dışı istihdam gibi göstergeler, sadece ABD içinde değil küresel piyasalarda da güvenle takip edilen, piyasa hareketlendirici de denilebilecek kritik verilerdir. Bu verilerin üretiminde siyasi saiklerin rol oynadığı algısı bile, ABD’nin uzun yıllar boyunca biriktirdiği kurumsal güven sermayesinin aşınmasına neden olabilir.

Verilerin siyaset üstü kalması, kurumların güvenilirliğinin korunması ve rakamların gerçekliği yansıtması; sağlıklı bir ekonominin de demokratik bir toplumun da vazgeçilmez unsurudur. Şimdi piyasaların gözü, atanan yeni BLS Başkanı ve kurum istatistikçilerinin üzerinde olacak. Bu isimlerin, kamuya güven veren üst standartta veri sunma misyonlarını karşılayıp karşılayamadıkları dikkatle izlenecek.

Hikâyeyi paylaşmak için:

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

EXANTE

EXANTE

Finans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.

YAZARLAR

Emircan Yaman

Emircan Yaman

Piyasalar ve Finans Editörü

EXANTE

EXANTE

Finans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.

İLGİLİ OKUMALAR

EXANTEEXANTE
∙

HİKAYE

Enflasyonda %29,5 hedefi: Son iki ayda neler olacak?

TCMB son Enflasyon Raporu toplantısında yıl sonu enflasyonu %29,5 seviyesine yükseltti. Peki yılın son iki ayına ilişkin fiyat projeksiyonları bize neler söylüyor?

Yaman Alp Ungan

·

20 Kas 2026

Enflasyonda %29,5 hedefi: Son iki ayda neler olacak?
EXANTEEXANTE
∙

HİKAYE

Teknolojinin bedeli: Yapay zekanın bıraktığı 500 milyar dolarlık borç yükü

Yapay zeka teknolojilerine yönelik yatırımların hız kazanması, küresel finansal sistemde son yılların en dikkat çekici sermaye hareketlerinden birini beraberinde getiriyor. Başlangıçta teknoloji şirketlerinin büyüme beklentileri ve hisse senedi değerlemeleri üzerinden şekillenen yapay zeka teması, bugün giderek daha fazla tahvil piyasaları, özel kredi fonları ve yapılandırılmış finansman işlemleri üzerinden finanse edilen kapsamlı bir yatırım döngüsüne dönüşmüş durumda.

Eren Kuru

·

20 Kas 2026

Teknolojinin bedeli: Yapay zekanın bıraktığı 500 milyar dolarlık borç yükü
EXANTEEXANTE
∙

HİKAYE

Fon krizi ve para politikası üzerine

Eylül ayında fon krizini 2008’deki Reserve Primary Fund deneyimi üzerinden değerlendirirken odakta tasarruf sahiplerinin paralarına ne zaman ve hangi değer üzerinden ulaşabilecekleri sorusu vardı. Aradan geçen onca haftaya rağmen bu soru önemini halen koruyor. Bugün artık yalnızca tasfiye sürecini değil, erişilemeyen kaynakların ve zayıflayan güvenin hanehalkı ile şirketlerin kararlarını nasıl etkilediğinin de derinlikli şekilde konuşulması gerekiyor.

Eralp Ersoy

·

19 Kas 2026

Fon krizi ve para politikası üzerine
EXANTEEXANTE
∙

HİKAYE

Haftalık takvim: Yurt içinde bütçe, yurt dışında tutanaklar

Bu hafta yurt içinde Ekim ayı merkezi yönetim bütçe dengesi, konut satışları ve üçüncü çeyrek işgücü istatistikleri öne çıkarken, yurt dışında ABD'de Ekim ayı perakende satışları ve Fed'in Ekim ayı toplantı tutanakları, İngiltere'de enflasyon ve Çin'de sanayi üretimi verileri ön planda.

15 Kas 2026

Haftalık takvim: Yurt içinde bütçe, yurt dışında tutanaklar
EXANTEEXANTE
∙

HİKAYE

ABD ara seçimlerinin kısa ve uzun vadeli ekonomik etkileri

ABD ara seçimlerinde Demokratların Kongre'nin iki kanadında da çoğunluğu ele geçirmesi, Trump'ın işini zorlaştıracak yeni bir siyasi denge yarattı. Yeni siyasi denge, gümrük vergilerinden federal harcamalara ve Fed’in bağımsızlığına kadar birçok alanda Amerikan ekonomisi doğrudan etkileyecek.

ABD ara seçimlerinin kısa ve uzun vadeli ekonomik etkileri