Koca Bir Yılın Ardından

Çağla Fadıllıoğlu

2023 yılında karşımıza yine birçok ekstrem hava olayları çıktı. Öte yandan, rekor sıcaklıklar, seller, hortumlar her zaman felaketle sonuçlanmıyor. İklimin değişiminin miktarını ne kadar azaltabilirsek ve değişikliklere uyumumuzu ne kadar artırabilirsek geleceğimiz de o kadar iyi olacak. Bu bağlamda yıllık düzenlenen iklim zirvelerinde konuşulanlar ve hala konuşulmayanlar, politikalar bağlamında nerede olduğumuza dair önemli ipuçları veriyor.

Fosil yakıtları bırakmak yerine kademeli azaltmak

Bu yılki COP belki de şaşırtıcı bir şekilde, fosil yakıtların iklim değişikliğinin temel nedeni olduğunu resmi olarak kabul eden ilk COP oldu. Öte yandan verilen sözler anlamında radikal adımlar atıldığı söylenemez. Çoğu ülke fosil yakıtların aşamalı olarak ortadan kaldırılması ya da en azından azaltılması konusunda güçlü bir ifade istiyordu. Bunun yerine ülkeler, "enerji sistemlerinde fosil yakıtlardan adil, düzenli ve hakkaniyetli bir şekilde uzaklaşmamız, bu kritik on yılda eylemi hızlandırmamız ve böylece bilime uygun olarak 2050 yılına kadar net sıfıra ulaşmamız" gerektiğini söyleyen bir ifadeyi kabul ettiler.

Küçük Ada Devletleri İttifakı adına Samoa tarafından yapılan açıklamada da belirtildiği üzere, 1,5 dereceyi korumak için radikal bir değişiklik gerekirken, bu kararlar süregelmiş politikalara kıyasla sadece ufak bir iyileşme niteliğinde. Anlaşma teoride fosil yakıt çağının sonunu müjdeliyor, ancak ülkelere ve şirketlere karbon yakalama ve depolama kullanarak fosil yakıt kullanımını "azaltmaları" için kasıtlı bir boşluk sunuyor. Bu da petrol ve gazın yakılmaya devam edilmesini maalesef meşrulaştırıyor.

İklim fonları

"Kayıp ve zarar", iklim değişikliğiyle ilgili büyük bir felakete maruz kalan gelişmekte olan ülkelere finansman sağlamak için kullanılan terimlerden birisi. 2022 yılında yapılan COP27'de bir fon kurulması kararlaştırılmıştı. Son açıklamalara göre, bu fon kapsamında 700 milyon ABD Doları taahhüt edilmiş durumda. Bu sevindirici bir haber olmakla birlikte, gerçekte ihtiyaç duyulan 400 milyar ABD dolarına kıyasla ufacık bir miktar. Örneğin, COP28'in yapıldığı Dubai Expo City'nin tahmini 7 milyar ABD doları değerindeki maliyeti ile kıyaslandığında bile çok önemsiz kalıyor.

Fonun nasıl işleyeceği, ana finansman kaynaklarının neler olacağı ya da finansman tahsisinin toplum odaklı ve yolsuzluktan arındırılmış olup olmayacağı hala net değil. Sonuç olarak, bu zirve iklim finansmanı konusunda başarılı olamadı ve bu kilit konu Kasım 2024’te yapılacak olan bir sonraki iklim zirvesi COP29’a ertelendi.

Enerjiye dair sözler

Yenilenebilir enerji kapasitesinin üç katına ve 2030 yılına kadar küresel enerji verimliliği oranının iki katına çıkarılması için 118 ülke tarafından imzalanan taahhüt doğru yönde atılmış bir adım. Taahhüt metninin aynı zamanda "geçiş yakıtlarının" şimdilik enerji güvenliğinin sağlanmasında oynayacağı rolü de kabul ettiğini belirtmek gerekir. Bu da iklime zarar veren sıvılaştırılmış petrol gazının kullanımını kabul edilebilir kılıyor. 

Öte yandan, COP28'de ufak da olsa yeşil hidrojen de yer buldu. Rüzgar veya güneş enerjisinden elde edilen elektriği kullanarak suyu ayrıştıran bir süreçle üretilen endüstriler, yenilenebilir enerjiye dayalı hidrojenden elde edilen sıfır emisyonlu yakıtı 2030 yılına kadar 11 milyon tona çıkarmayı taahhüt etti.

Karbonsuzlaşma

Küresel üretimin yaklaşık yüzde 40'ını temsil eden 50'den fazla ulusal ve uluslararası petrol şirketi bir Dekarbonizasyon Sözleşmesi imzaladı. Bu önemli bir gelişme olmakla birlikte, dünya petrol ve gaz üretiminin yüzde 60'ı bu tüzük kapsamında değil. 

COP28'den çıkarılacak en büyük sonuçlardan biri, ülkelerin salımlarında "derin ve hızlı" bir azaltma ihtiyacını kabul etmiş olması. Peki şimdi ne olacak? Ne olacağını yine yaptıklarımız etkileyecek. Bir sonraki BM iklim zirvesi olan COP29, bir başka büyük petrol ve gaz üreticisi ve Rusya'nın güçlü bir şekilde etkilediği Azerbaycan'da yapılacak. COP29’da iklim açısından olumu olacak radikal değişikliklerin gerçekleşmesi en güzel haberlerden biri olur.

2024 yılının pozitif değişimlerin yılı olması, tüm insanlığa güzel haberler ve iyilikler getirmesi dileğiyle!