SUDA SON BULAN MİKROPLASTİK YA DA KISACA; ÜZERİNDEKİ TİŞÖRT

Onarma Serisi (I)
SUDA SON BULAN MİKROPLASTİK YA DA KISACA; ÜZERİNDEKİ TİŞÖRT

Angst

Angst

Her cumartesi iklimden sağlığa, modadan psikolojiye yeni dünyanın anksiyete yaratan konularına serinkanlı bir mesafeyle çözümler sunuyoruz.

Artık iklim krizinden kaçmamız imkansız; bu sorun, son dakika haberlerinden daha gerçek. Kim olursak olalım veya dünyanın neresinde yaşarsak yaşayalım, bizi bir noktada etkileyecek ve çok zamanımız varmış gibi görünmüyor. Bugün, onarmadan yarına devam edemeyebiliriz. Zararın üstüne zarar mı yoksa tamir ederek bir yerden başlamak mı? 

Neden onarmak lazım? Asıl hedef sil baştan yenisini üretmek değil, var olanı değerlendirerek ürünün ömrüne ömür katmak. Henüz “doğal boyalarla” sentetik kumaşları boyayan(?), doğal malzemelerle sekiz sezon üretim yapanlar(!) varken tüm dünyanın baştan sona onarma kavramını, sürdürülebilirliğin ne olduğunu anlaması ve uygulaması için uzunca bir yol olduğu kesin. 

Topraktan nereye? Bugün bu kavramları konuşabilmek için önce tekstil ve modanın, hatta her endüstrinin verdiği zararın farkında olmalıyız. Bu yüzden burada, dört hafta boyunca döngüsünü tamamlayamayan giysilerimizin topraktan denizlere ve okyanuslara olan yolculuğunu anlatarak bu konuyu irdelemeye başlayacağım. Sondan başa gideceğimiz serimizin ilk konusu: Ömrü suda son bulan mikroplastikler (giysiler).


Giydiklerinin kökenini biliyor musun?

İçinde birçok kimyasal madde barındıran moda ve tekstil endüstrisi, ekolojik dengenin bozulmasıyla doğrudan ilişkili. Her ne kadar doğal kumaş üretimi gündemde olsa da hâlâ sentetik kumaş üretimi çok daha kârlı görünüyor. Tartışmalar sürse de hızlı moda dünyasının kârlılık konusunda ısrarcı olmaya devam edeceği ortada. Günümüzün teknolojisi ve hızıyla birlikte moda endüstrisi, maalesef kullandığı malzemeleri doğadan alsa bile doğaya döndüremiyor. Şaşırtıcı; ama giysilerimiz geldikleri yere; toprağa dönemedikleri noktada çoğu zaman ömürleri suda son buluyor ama sandığınız gibi değil. 

Plastik; hızlı, kolay, ucuz: Ömürleri suda son bulan plastiklerin bir çoğunun tekstil ve moda endüstrisinin atığı olduğu biliniyor. Özellikle hızlı moda endüstrisinde kullanılan polyester, naylon, akrilik ve diğer sentetik elyaflar şu anda dünya çapında giysilerimizi oluşturan malzemenin yaklaşık %60'ı ve dahası sentetik olarak adlandırdığımız kumaşların aslında içeriği plastik yani üretimi hızlı, erişimi kolay ve ucuz. Kısaca üzerinizdeki o tişört muhtemelen plastik!

Geri dönüşüm dediğini duyar gibiyim: Plastikler, geri dönüştürülemedikleri zaman küçük parçalara ayrılır ve mikroplastik olarak hayatlarına devam eder. Yani doğru sonuç almak hedeflense bile plastik malzemelerin hepsi geri dönüştürülemez ve minicik mikroplastiklere dönüşür. Tahminler değişkenlik gösterse de tek bir yıkama sonucunda giysilerimizden su kaynağına yüz binlerce iplik karışması mümkün olduğu söyleniyor. 

Nasıl mı? Mikroplastiklerin sentetik giysilerden salınmasına asıl neden olan kumaşların bir çamaşır makinesinde yıkama işlemi sırasında maruz kaldığı mekanik ve kimyasal gerilmelerdir. Titreşimler, giysiyi oluşturan ipliklerin kumaştan ayrılmasına yol açar. Yani açığa çıkan mikroplastikler, boyutları nedeniyle kısmen atık su arıtma tesislerinden (WWT- wastewater treatment plants) geçer ve doğrudan deniz ve okyanuslara kadar ulaşır. 

İpliklerin suda ne işi var?

Okyanus kirliliği gündem konuları arasına girmiş olsa da Our World in Data’nın verilerine göre, plastik çöp sorunun %1'i kadar küçük bir kısmını temsil ediyor. Geri kalanı ise, tekstil imalatı sırasında ve giysiler yıkandığında dökülen küçük ipliklerden yani mikroplastiklerden oluşuyor. Çalışma sonuçları, çamaşır makinesinde yıkama esnasında plastik liflerin 700 binden fazlasının dökülebileceğini gösteriyor.

ANGST is contemporary existence serisinden

"Günlük olarak kaç kişinin giysilerini yıkadığını ve hepimizin kaç giysisi olduğunu bir düşünün. Giysilerimizi yıkamasak da dolaşırken bile üzerlerinden minik lifler dökülüyor. Yani onlar her yerdeler." 
Dr. Imogen Napper, Plymouth Üniversitesi
 

“Küçük mikro elyaflar, plastik bir şişeden daha az görünür. Denizle günlük hayatımız arasında daha fazla bağ kurmamız gerekir, giysilerimiz de dâhil. Giysilerinizi yıkadıkça hepsi okyanusta plastik çorbasının parçası oluyor." 

The Marine Conservation Society Başkanı 
Dr. Laura Foster 
 

İlk adımı atmak adına birkaç öneri

Giysilerinden çıkan mikrofiber kirliliğini azaltmak için neler yapabilirsin?

  • Yıkama alışkanlıklarındaki küçük değişikliklerle sulara karışan liflerin sayısını azaltabilirsin. Mesela çamaşır makineni maksimuma kadar doldurmak en basit yöntem. Çünkü çamaşır makinenen tamamen dolu olduğunda çamaşırlar arasında daha az sürtünme olur. Bu şekilde daha az lif açığa çıkar.
  • Toz deterjan yerine doğal içerikli sıvı deterjan tercih edebilirsiniz. Toz taneleri çamaşırların liflerini sıvıdan daha fazla gevşetmeye ve daha çok lif bırakmasına neden olur.
  • Giysiler yüksek sıcaklıkta yıkandığında zarar görür ve bu da liflerin daha kolay ayrışmasına neden olur. O yüzden düşük sıcaklıkları tercih edebilirsin.
  • Uzun yıkama süreleri kumaşlar arasında daha fazla sürtünmeye neden olarak liflerin daha fazla yırtılmasına neden olur.  Daha kısa programları tercih edebilirsin.
  • Giysilerinizi sıkma işlemini düşük devirlerde ayarlayabilirsin. Ne kadar yüksek devir o kadar giysiler arasında sürtünme.
  • EN ÖNEMLİSİ: Sentetik giysiler satın almaktan kaçın: Mümkünse, etik ve adil üretim olduğundan emin olduğun doğal malzemeler ara. Malzemelerin anlamlarını ve etiket okumayı öğren.
     

Sonuç; biz bugün topraktan geleni toprağa dönüştürmediğimiz sürece elimizde olan malzemenin ömrünü uzatmayı araştırmalıyız. Basit yöntemlerle adım atmamız bile çok önemli. Alışkanlıklarımızı değiştirmek ve herkesi; özellikle de endüstriyi bu konuda zorlamak zorundayız. 


Önümüzdeki hafta: Üzerimize giydiğimiz kıyafetler bir ihtiyaç. Şehirleşmeden önce yaşayan toplumlar, ihtiyaçlarını karşılamak için giysilerini kendileri üretirken malzemelerini doğadan alıyordu; doğadan gelen, doğaya gidiyordu. Yani döngüsünü tamamlıyordu. Pamuk gibi, yün gibi, kenevir gibi, keten gibi hatta hayvan postu gibi malzemelerdi bunlar. %100 doğada çözünmelerinin sebebi ise içeriklerinde kimyasal barındırmamasıydı. Gelecek hafta soruyor ve cevaplıyoruz: Toprakta neler oluyor? Toprak bize ne veriyor, biz ona geri ne veriyoruz? Doğal olan her malzeme, doğaya geri dönebiliyor mu?

Hikâyeyi paylaşmak için:

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

Angst

Angst

Her cumartesi iklimden sağlığa, modadan psikolojiye yeni dünyanın anksiyete yaratan konularına serinkanlı bir mesafeyle çözümler sunuyoruz.

İLGİLİ BAŞLIKLAR

NEREDE YAYIMLANDI?

AngstAngst
∙

BÜLTEN SAYISI

ANGST 02: ÜZERİNDEKİ TİŞÖRT YENİ Mİ?

Hızlı moda nedir? Kıyafetlerin hikâyesi olur mu? Giysilerin ömrü uzatılır mı? Sudaki plastik de nereden çıktı?

08 Kas 2020

ANGST 02: ÜZERİNDEKİ TİŞÖRT YENİ Mİ?

YAZARLAR

Angst

Angst

Her cumartesi iklimden sağlığa, modadan psikolojiye yeni dünyanın anksiyete yaratan konularına serinkanlı bir mesafeyle çözümler sunuyoruz.

İLGİLİ OKUMALAR

AngstAngst
∙

HİKAYE

Direksiyon başında kendine ait bir dünya: Kadınlar için bir otomobil neden yalnızca bir otomobil değil?

Bir kadın için araba, yalnızca bir yerden başka bir yere gitmenin aracı olmayabilir. Bazen dışarıdaki dünyanın müdahalesinden uzaklaşabildiği, istediği müziği yüksek sesle dinleyebildiği, bağıra çağıra şarkı söyleyebildiği, öfkelenebildiği ya da yalnızca kendi başına kalabildiği bir alana dönüşebilir. Üstelik bu alanın en önemli özelliklerinden biri hareket etmesi. Direksiyon başındaki kişi, nereye gideceğine, ne zaman duracağına ve hangi yoldan ilerleyeceğine kendisi karar verir.

Vartan Estukyan

·

20 Kas 2026

Direksiyon başında kendine ait bir dünya: Kadınlar için bir otomobil neden yalnızca bir otomobil değil?
AngstAngst
∙

HİKAYE

İçinden fosil geçmeyen taslak: COP31'de nihai karara doğru görüşmeler kilitlenebilir mi?

Antalya’da devam eden COP31 zirvesinde yayımlanan ikinci karar taslağı, ilk taslakta yer alan fosil yakıtlardan uzaklaşmaya ilişkin açık çağrıları metinden çıkarırken elektrikleşme ve karbon yakalama hedeflerini korudu. Zirvenin son gününde Fransa ve Panama öncülüğünde biraraya gelen ülkeler, mevcut karar taslağının iklim krizine yanıt vermekte yetersiz kaldığını belirterek sonuç metnine altı temel ilkenin eklenmesini istedi. Fosil yakıtlardan uzaklaşma, temiz elektrikleşme ve iklim finansmanı taleplerinin öne çıktığı ortak açıklama, zirvede uzlaşı arayışının sürdüğü saatlerde geldi.

Deniz Kaynak

·

20 Kas 2026

İçinden fosil geçmeyen taslak: COP31'de nihai karara doğru görüşmeler kilitlenebilir mi?
AngstAngst
∙

HİKAYE

COP31 sırasında ev sahibi Antalya’nın sorunları ne kadar gündeme geldi?

COP31 vesilesiyle uluslararası iklim diplomasisinin merkezindeki Antalya'da denizlerdeki mikroplastik kirliliği, azalan yeraltı suları, taş ocakları, madencilik faaliyetleri ve doğal alanlardaki yapılaşma dikkat çekiyor. Kentte en acil müdahale edilmesi gereken ekolojik tahribat ise İdyros Antik Kenti üzerine yapılan otel projesi olarak öne çıkıyor. Kentin çevre gündemi, iklim hedefleriyle yerel uygulamalar arasındaki mesafeyi ortaya koyuyor.

Pelin Cengiz

·

19 Kas 2026

COP31 sırasında ev sahibi Antalya’nın sorunları ne kadar gündeme geldi?
AngstAngst
∙

HİKAYE

COP31’de ilk karar taslağı yayımlandı: Fosil yakıtlardan çıkış ve finansmanda ne değişebilir?

Antalya’daki COP31 zirvesinin ilk genel sonuç taslağı, fosil yakıtlardan çıkışın hızlandırılmasını ve uyum finansmanının 2035’te yıllık en az 120 milyar dolara ulaşmasını öneriyor. Henüz taslak aşamasındaki metne ilişkin tartışmalar, hedeflerin nasıl ve hangi takvimde uygulanacağı ve gelişmekte olan ülkelere sağlanacak desteğin nasıl güvence altına alınacağı üzerinde yoğunlaşıyor.

Deniz Kaynak

·

16 Kas 2026

COP31’de ilk karar taslağı yayımlandı: Fosil yakıtlardan çıkış ve finansmanda ne değişebilir?
AngstAngst
∙

HİKAYE

Batık maliyet yanılgısı: Bir sınavdan mı geçiyoruz, yoksa yanlış yolda mıyız?

Çok emek verdiğimiz bir yoldan dönmek, geçmişimize ve hayallerimize ihanet gibi gelebiliyor. Seth Godin’in Dip ve Annie Duke’un Quit kitaplarından hareketle, değişen koşullarda hangi mücadeleyi sürdüreceğimize nasıl karar verdiğimizi ve geçmişte gösterdiğimiz sabrın bizi bugün nasıl bir çıkmaza sokabildiğini düşünüyoruz.

Cem Arıdağ

·

15 Kas 2026

Batık maliyet yanılgısı: Bir sınavdan mı geçiyoruz, yoksa yanlış yolda mıyız?