Pandeminin faturası: Genç işsizliğinin sorumlusu AI değil de uzaktan çalışma olabilir mi?

Bundan yalnızca beş yıl önce uzaktan çalışma, adeta bir ölüm kalım meselesiydi. 2020 yılında patlak veren COVID-19 salgınının ardından kırsal kesime göçen ve yaşam koşullarını değiştiren beyaz yakalı çalışanların çoğu, şirketlerinin karantinalar sona erse de uzaktan çalışmaya izin vermesiyle birlikte kalıcı olarak çalışma biçimini değiştirdi. 

2021’in sonbahar aylarına gelindiğinde ABD’deki tam zamanlı çalışanların neredeyse yarısı evden çalışıyordu ve bu kişilerin %90’ı, uzaktan çalışmaya devam etmek istediklerini söylüyordu.

Rakamlar: İşgücünün bu talebi büyük oranda karşılık buldu. Gallup verilerine göre ABD’de uzaktan yapılabilecek işlerin %78’i, güncel olarak uzaktan veya hibrit düzende yürütülüyor. Bu oranın, 2019’da %40 seviyesinde olduğu biliniyor. İşyerinde çalışmayı gerektiren pozisyonların oranının da 2019’dan bu yana %60’tan %22’ye düştüğü ifade ediliyor. 

Eşzamanlı olarak yeni mezunlar da son birkaç yıldır oldukça zorlu bir süreçten geçiyor. Salgın, savaşlar, ticaret kısıtlamaları ve ekonomik gerilemenin etkisiyle hâlihazırda durgun olan işgücü piyasası, gençler ve yeni mezunlar için çok daha büyük giriş bariyerleri koyuyor. Pek çok ülkede yeni mezun ve genç kuşak, istihdamda deneyimli çalışanların gerisinde kalıyor. 

AI: Genç işsizliğindeki bu artış, özellikle beyaz yakalı işlerde büyük oranda yapay zekaya atfediliyor. Analistler, giriş seviye pozisyonların yaptığı işleri devralabilen yapay zekanın bu pozisyonları dolduracak yeni mezunların istihdam edilmesinin önüne geçtiğini söylüyor. Bu durum, deneyimli profesyonellerin yerini alacak genç kuşakların tecrübe edinmesini de engelliyor. 

Fakat yakın zamanda yapılan analizler, yeni mezunların yaşadığı istihdam sıkıntısının asıl sorumlusunun yapay zeka yerine, uzaktan çalışma olabileceğine işaret ediyor. 

Rapor: New York Federal Rezerv Bankası’nın yayımladığı ve pandemi öncesi ile pandemi sonrası işsizlik oranlarını karşılaştıran yeni bir araştırmaya göre 29 yaş altındaki üniversite mezunlarının işsizlik oranı, son dokuz yılda %3,1’den %3,7’ye yükseldi. Yaşanan artış, %19,3 olarak hesaplandı. Benzer şekilde 22-27 yaş arasındaki üniversite mezunlarında görülen işsizlik oranı da geçen yıl %5,8’e yükselerek pandemi dönemi hariç tutulduğunda 2012’den bu yana görülen en yüksek seviyeye ulaştı.

2019’dan bu yana 29 yaş üstü deneyimli üniversite mezunlarının işsizlik oranı ise %1,9’dan %1,8’e geriledi. 

Öte yandan: İş bulabilen ve bulamayan yeni mezunlar incelendiğinde uzaktan çalışmanın güçlü bir faktör olduğu ortaya çıktı. Çalışma ekibi, yazılım mühendisliği ve finansal analiz gibi “uzaktan çalışılabilir” mesleklerdeki işsizlik eğilimini hemşirelik ve makine mühendisliği gibi fiziksel olarak işyerinde bulunulmasını gerektiren mesleklerle karşılaştırdı. Sonuçlar, genç işsizliğindeki artışın neredeyse tamamen uzaktan çalışılabilir alanlarda yaşandığını ortaya koydu. 

Analize göre uzaktan çalışılamayan mesleklerde işe alım oranları, pandemi sonrasında büyük oranda normal seviyelere döndü. Örneğin hemşirelik, son yıllarda işgücü piyasasının en parlak mesleklerinden biri hâline geldi. 

• Ayrıca yeni mezunlar ve deneyimli çalışanlar arasındaki işsizlik farkı, uzaktan çalışılabilir mesleklerde işyerinde bulunulmasını gerektiren mesleklere göre önemli ölçüde daha yüksekti. 
• Uzaktan çalışmaya uygun işlerde yeni mezunların işsizlik oranı, pandeminin ardından 1 tam puan artarken deneyimli çalışanların işsizlik oranı sınırlı bir düşüş gösterdi.  

Bulgu: Çalışma yazarları, uzaktan çalışmanın pandemiden bu yana genç üniversite mezunlarının işsizlik oranındaki artışın %64’ünden, yani üçte ikisinden sorumlu olduğuna işaret etti.  

Yapay zekanın payı ne? 

Araştırmacılar ayrıca, ilgili dönemde uzaktan çalışma dört katına çıkarken işsizliğin de artış gösterdiğini tespit etti. Bu eğilimlerin birbiriyle ilişkili olduğunu ve uzaktan çalışmanın yöneticilerin yeni çalışanları eğitmesini ve onlara rehberlik etmesini zorlaştırdığını gören araştırma ekibi, analiz ettiği bir şirkette yazılım mühendislerinin iş arkadaşlarıyla aynı ortamda çalıştıklarında uzaktan çalıştıkları duruma kıyasla yaklaşık %20 daha fazla geri bildirim aldığına dikkat çekti. 

Çalışma ekibi, yapay zeka destekli sohbet robotlarının gençler arasındaki artan işsizliğe katkısı olup olmadığını anlamak için yapay zekaya daha fazla ve daha az maruz kalan meslekleri de inceledi. Sonuçlar, 2022-2024 döneminde genç ve deneyimli mezunlar arasındaki işsizlik farkının yapay zekaya maruz kalma düzeyiyle açıklanamadığını gösterdi. 

Benzer şekilde: Londra Ekonomi Okulu ve Oxford Üniversitesi ekonomistleri tarafından yayımlanan başka bir makale de ABD, İngiltere, Kanada ve Avustralya'daki yüz milyonlarca işe alım kaydını ve iş ilanını inceledi. Bu kayıtlar, 2017-2025 yılları arasını kapsıyordu. 

Çalışma ekibi, giriş seviye pozisyonlarda işe alımların ülkeye bağlı olarak %14-29 arasında düştüğünü, ancak kıdemli kişilerde işe alımların %5-21 oranında arttığını tespit etti. 

Bununla birlikte: New York Federal Rezerv Bankası’nın yayımladığı araştırmayı hazırlayan ekonomistler, ABD Ulusal Ekonomik Araştırma Bürosu için de benzer bir çalışma yayımladı. ABD’de Fortune 500’de yer alan büyük bir firmada görev alan yazılım mühendislerinin verimliliğini odağına alan çalışma, uzaktan çalışmanın kıdemli çalışanlarda verimliliği artırabildiğini, fakat genç mühendisler için dezavantaj yaratabildiğini ortaya koydu. 

Araştırmaya göre çalışanlar ofisteyken kodlama çalışmalarına verilen geri bildirimler %18,3 artarken ortaya çıkan işin kalitesi de yükseldi. Özellikle genç çalışanların, yüz yüze mentörlük ve geri bildirimden daha fazla faydalandığı, diğer yandan esnek çalışma dönemlerinin genç mezunların mesleki gelişimi üzerinde uzun vadeli olumsuz etkiler bıraktığı görüldü. 

• Ofis kapalıyken ve çalışanlar uzaktan çalışırken daha az deneyimsiz çalışan işe alındı. Daha az mentörlüğe ihtiyaç duyabilecek kıdemli çalışanların işe alımı ise arttı. 

• Ofislerin yeniden açılmasıyla birlikte ise şirket tekrar genç çalışanlara yöneldi. Ancak uzaktan çalışmanın devam ettiği ekiplerde ofis açıldıktan sonra bile daha fazla kıdemli çalışan tercih edildi. 

• Özellikle yazılım mühendisliğinde uzaktan çalışmaya geçişle birlikte şirketin işe alımlarındaki yaş ortalaması yaklaşık 10 yıl yükseldi. 

Uzaktan çalışma neden giriş seviye pozisyonları tehdit ediyor? 

Analistler, pandemi sonrasında ABD’de ekipleri farklı lokasyonlardan çalışan şirketlerin mentörlük ve yönlendirmeye ihtiyaç duyan genç çalışanları işe alma konusunda giderek daha isteksiz hâle geldiğini ve bunun yerine daha deneyimli ve daha az riskli görülen çalışanları tercih ettiğini söylüyor. Bu eğilimin ardında büyük oranda iş hayatına yeni atılan genç profesyonellerin rehberlik ihtiyacı yatıyor. 

Perde arkası: Kariyerlerinin başındaki çalışanlar, deneyimli çalışanlara göre daha fazla denetime ihtiyaç duyuyor ve kıdemli meslektaşlarıyla birlikte çalışarak ve onları gözlemleyerek bilgi ve beceri elde ediyor. Uzaktan çalışma ise bu süreci zorlaştırarak giriş seviye pozisyonları hem zaman hem de kaynak açısından daha maliyetli hâle getiriyor. Bu nedenle uzaktan çalışma, kıdemli çalışanların istihdamını etkilemezken giriş seviye çalışanların işe alınmasını ve terfi olanaklarını olumsuz etkiliyor. 

Londra Ekonomi Okulu ve Oxford Üniversitesi ekonomistleri tarafından yapılan çalışmada elde edilen bulgular da bu teoriyi doğruluyor. Yüz milyonlarca işe alım kaydı ve iş ilanını analiz eden çalışma, hem yapay zekaya daha fazla maruz kalan hem de uzaktan çalışmaya daha uygun mesleklerde giriş seviye işe alımların daha sert bir biçimde düştüğünü ortaya koyuyor. Ancak uzaktan çalışmanın etkisi ayrı olarak hesaba katıldığında yapay zeka, giriş seviye pozisyonlardaki işe alımlarda görülen düşüşü tek başına açıklamıyor.  

Başka bir deyişle: Giriş seviye yazılımcıların işe alımındaki düşüşün arkasında yapay zeka varmış gibi görünmesinin nedeni, yazılıma ilişkin pozisyonların büyük ölçüde uzaktan yürütülebilmesi. Zira avukatlık gibi yapay zekaya daha az maruz kalan ama uzaktan çalışmaya uygun mesleklerde de giriş seviye işe alımlar zayıflıyor. Yapay zekaya daha fazla maruz kalan, fakat yüz yüze çalışmanın ağırlığını koruduğu mesleklerde ise giriş seviye işe alımlar daha dirençli kalıyor.

Ancak araştırmacılar, esnek çalışma modellerine iyi bir biçimde uyum sağlayan şirketlerin yapay zekayla otomasyona bağlanmaya daha uygun pozisyonlarda çalışan istihdam etme ihtimalinin de daha yüksek olduğuna dikkat çekiyor. Bu nedenle uzaktan çalışma ile yapay zeka etkisinin birbiriyle tamamen bağımsız olmadığı belirtiliyor. 

Öte yandan: Bu bulguların hiçbiri, yapay zekanın genç çalışanlar için bir tehdit oluşturmadığı anlamına gelmiyor. Hatta uzaktan çalışma, çalışanların yapay zekayla ikame edilme riskini de artırıyor. Çalışanlarıyla çoğunlukla Slack ve ortaya koydukları çıktılar üzerinden iletişim kuran yöneticiler, bu çalışanların yaptığı işleri otomasyona daha uygun görebiliyor. 

Ayrıca uzaktan çalışan giriş seviye çalışanları eğitmekte ve yönetmekte zorlanan şirketler, bu pozisyonlara işe alım yaparken beklentilerini yükseltebiliyor. Bunun sonucunda doldurulamayan pozisyonlar birikerek işe alımdaki yavaşlamayı güçlendirebiliyor. 

Anlamı: İşgücü piyasasında ağırlıklı olarak yapay zekanın etkileri tartışılsa da uzaktan çalışmanın yükselişi de ekonomi ve çalışma kültürü üzerinde büyük, fakat çoğu zaman yeterince konuşulmayan sonuçlar yaratıyor. Üstelik ekonomistler, şimdiye dek yapay zekanın işgücü piyasasında daha önce benzeri görülmemiş değişimlere yol açtığını gösteren güçlü kanıtlar bulunmadığını söylüyor. 

Mevcut bulgulara göre yapay zekanın bugüne kadarki etkisi, internetin veya bilgisayarın yarattığı etkiye benziyor: Sarsıcı ve dönüştürücü, fakat felaket boyutunda değil. 

Ofise dönmek çözüm mü?

Diğer yandan uzmanlar, uzaktan çalışmanın yarattığı tüm değişimlerin olumsuz olmadığını vurguluyor. Bu yıl yayımlanan bir araştırma, ABD’de uzaktan çalışmaya uygun mesleklerdeki babaların evde geçirdikleri ek zamanı çocuk bakımına ayırdığını, bunun sonucunda eşlerinin gelirlerinin ve istihdama katılımının arttığını ortaya koyuyor. Başka bir çalışma ise uzaktan çalışmanın doğum oranlarını artırdığını gösteriyor. 

Dolayısıyla analistler, uzaktan çalışmanın getirdiği kazanımlardan vazgeçmenin de çözüm olmayacağına dikkat çekiyor. Ancak yeni bulgular, kariyerinin orta ve ileri aşamasındaki çalışanlara fayda sağlayan bu esnekliğin iş hayatına yeni başlayanların aleyhine işleyebildiğine işaret ediyor. 

Bununla birlikte: Yakın tarihli araştırmalar, “baby boomer” kuşağının Z kuşağını ofise dönmeye zorladığı yönündeki yaygın anlatıyı da boşa çıkarıyor. Zira tamamen uzaktan çalışmaya en mesafeli çalışanların aslında en genç çalışanlar olduğu ve Z kuşağının, iş arkadaşlarının ofiste daha fazla zaman geçirmesini diğer kuşaklardan daha fazla istediği görülüyor. 

• Gallup’un geçen yıl yaptığı bir araştırma, tamamen uzaktan çalışma modelini tercih etme ihtimali en düşük kuşağın Z kuşağı olduğunu gösteriyor. Bu kuşak, sıklıkla uzaktan çalışırken iş arkadaşlarıyla yeterince etkileşim kuramamaktan şikayet ediyor. 

Perspektif: Uzaktan çalışma, kariyerinde belirli bir noktaya gelmiş ve iş hayatını ebeveynlik gibi sorumluluklarla birlikte yürütmeye çalışan kişilere önemli kazanımlar sağlıyor. Fakat aynı esneklik, kariyerinin henüz başındaki çalışanları olumsuz etkileyebiliyor. Evden çalışmak, bir yandan genç çalışanların işgücü piyasasına girişini zorlaştırırken diğer yandan deneyim kazanma ve kariyer basamaklarını tırmanma süreçlerini de yavaşlatıyor. 

Bu tablo, doğrudan haftanın beş günü ofise dönmenin çözüm olduğu anlamına gelmiyor. Araştırmalar, hibrit çalışma modelinin daha iyi sonuçlar verdiğini gösteriyor. Ancak son bulgular, genç işsizliğinin tek sorumlusunun yapay zeka olmadığını ve ofiste geçirilen bir günün kime daha fazla fayda sağlayacağı tartışılırken yanıtın her zaman yöneticiler olmayacağını kanıtlıyor. Bazen ofiste olmayı en az deneyimleyenler, ofise çok daha fazla ihtiyaç duyuyor. 

• Editörün önerisi: Vibe working çağı: Yapay zeka giriş seviyesi işleri alınca Z kuşağı nasıl tecrübe edinecek? | Quando, Doğa Yurduneri