Savaşın Dijital Hâli

Geçtiğimiz haftanın bülteninde internette yanlış bilginin nasıl siyaset aracı hâline getirildiği ve bunun güncel gelişmelerde yaratabileceği riskleri ele almıştım. Ancak hafta içerisinde Rusya'nın Ukrayna'yı işgal girişimine başlamasıyla birlikte internetin aktif savaş koşullarında nasıl farklı ve şaşırtıcı biçimlerde kullanılabileceğini görmemize neden oldu.

Bunun içerisinde kimsenin aklına gelmeyecek türde gelişmeler vardı. Ukrayna devletinin resmi bir Patreon hesabı açarak destek toplaması veya Rusya'nın güncel istihbarat toplamak için Premise isimli mikro iş servisini kullanması en dikkat çekici örnekler arasındaydı. Şu anda iki hesap da platformlar tarafından kaldırılmış durumda.

Sosyal medya platformları da savaş içerisinde hem araç hem taraf olmak zorunda kaldı. Twitter Ukrayna devletinin Rusya'yı trolleme aracına dönüşürken, Facebook ve Rusya sert bir restleşmeye girdi. Rusya Facebook'tan devlet yayınlarını teyitlemeyi durdurmasını istedi, Facebook bunu kabul etmeyince de erişimi kısıtlamaya başladı. Bunun üzerine Facebook hem sert açıklamalar yaptı hem de Rusya devletine bağlı medyanın platformunda reklam vermesini yasakladı.

Herkesin korktuğu konulardan birisi olan sibersavaş alanında da hiç beklenmeyen aktörler devreye girdi. Anonymous Rusya'ya karşı saldırılara başlayacağını duyurup Russia Today ve Rusya devlet sitelerini erişilmez kılmaya başlarken, Rusya merkezli fidye yazılım çetesi Conti de Rusya'ya saldıran herkese karşılık vereceğini açıkladı. Devletlerin ne yapacağı belirsiz olsa da bütün bu gelişmelerin sivillere sıçrama riski yüksek. Bunun farkında olan NATO da ciddi bir açıklama yaptı.

Bütün bu gelişmelerin geniş anlamda nasıl sonuçları olacağını kestirmek güç olsa da gazeteciler ve araştırmacılar için yeni soruları ve alanları açtığı da ortada. Araştırmacı gazetecilerin ve açık kaynak istihbarat odaklı çalışanların elinde daha önce görmedikleri türde imkânlar var. 

Örneğin Rusya ordusunun Donbas bölgesindeki hareketliliğini ilk tespit eden kişi Google Maps'in canlı trafik verilerini takip eden bir OSINT uzmanıydı. Sadece bu bile internetteki veri çeşitliliğinin araştırma ve gazetecilik için kullanımı konusunda yaratıcılığın önemini anlatmak için yeterli.

Bu noktada geçen haftanın bültenine tekrar atıfta bulunmam ve bu süreçte teyitçiliğin önemini de hatırlatmam gerekiyor. Hem propaganda kaynaklarından hem de farklı aktörlerden internet aşırı miktarda yanlış bilgiyle dolmuş durumda. Bunun üzerine bir anda kendisini konunun uzmanı ilan eden kişilerin temelsiz açıklamaları da eklenince sağlıklı bilgi erişilmesi zor bir şeye dönüşüyor. Bu noktada da teyitçiler ve gazetecilerin birlikte çalışma ve doğru bilgiyi ulaştırma konusunda daha fazla çaba göstermesine ihtiyaç var.

Birçok farklı anlamda kırılma noktası olarak adlandırılan bu savaş, internet ve gazetecilik için de yeni bir dönemin başlangıcını getirebilir. Geçtiğimiz yıllara kıyasla internetin, medyanın ve platformların bu kadar derin bir şekilde içerisinde olduğu bir örnek görmemiştik ve buna nasıl tepki vereceğimizi ya da ne türde sonuçları olacağını kestirmekte de zorlanıyoruz. 

Emin olduğumuz bir şey varsa o da yeni bir şeyin başlangıcına da tanıklık ettiğimiz. Devletler ve platformlar bütün bu tecrübelerin ardından internetin dinamiklerine, dijital güvenliğe ve veriye dair bakışlarını tekrar gözden geçirecek. Gazeteciler ve araştırmacılar ise bütün bu yaşananlardan öğrendikleri ile yeni yollar ve araçlar bulacak. Umarım bütün bunlar daha fazla savaş için değil, potansiyel savaşların önlenmesi ve barışın uzun ömürlü hâle gelmesi için kullanılır.