Savaşın Ortasında Hedefe Alınan Gazeteciler

Geçtiğimiz iki hafta boyunca Rusya'nın Ukrayna'yı işgal girişiminin başlamadan öncesini ve başladıktan sonra tanık olduklarımızı bültenimizin çerçevesi içerisinde ele almaya çalıştım. Önceki haftalarda söylediklerim büyük anlamda geçerliliğini koruyor ve maalesef daha da kötüye gidiyor. Bu hafta giderek kontrolden çıkan bir sorunu özel olarak ele almak istiyorum. 

Şu anda yaşanan savaşın en önemli hedeflerinden birisinin bilgi akışını ve gerçeği şekillendirmek olduğunu görüyoruz. Asıl kontrol mücadelesi ise gazeteciler ve medya üzerinden ilerliyor. ABD merkezli platformların ve Avrupa Birliği'nin Rusya devleti tarafından yönetilen Russia Today ve Sputnik'i engellemeye ya da Twitter gibi etiketlemeye başlaması, buna cevap olarak sırayla bu platformların ve BBC gibi kurumların Rusya içerisinde engellenmesini beraberinde getirdi. 

Ancak Rusya'da kontrol çabası bununla da sınırlı kalmadı. Hızlıca çıkarılan bir "yalan haber" yasası ile Rusya'da ordu hakkında yalan haber yapmaya 15 yıl hapis cezası getirildi. Bu yasayla birlikte CNN, BBC ve Bloomberg gibi uluslararası medya kurumlarının yanı sıra birçok Rusya merkezli medya kurumu da haber üretimini durdurmak zorunda kaldı. Bunlarla birlikte Rusya devletinin ülkedeki TV Rain ve Echo of Moscow'a erişim engeli getirmesi, ikisinin de kapanmak zorunda kalmasına neden oldu.

Hâlâ yayınlarına devam etmeye çalışan ve insanların doğru bilgiye ulaşması için çalışan yayınlar ise bir yandan sıranın ne zaman kendilerine geleceği korkusunu yaşıyor. Novaya Gazeta'nın Nobel ödüllü editörü Muratov da bu isimlerden birisi. 

Ukrayna tarafında ise gazetecilerin büyük bir kısmı, zaten zorlayıcı olan savaş muhabirliğini kısıtlı imkânlarla sürdürmeye çalışıyor. Yakın zamanda Kyiv Post'tan kovulan ekibin kurduğu Kyiv Independent bu kurumlara bir örnek. Ülkede haber yapmak için kendi imkânlarıyla idare etmek zorunda kalan serbest gazeteciler için de durum hiç iyi değil.

Bütün bu doğrudan engellemeler ve tehditlerin yanında bir de farklı cephelerden gelen hedef göstermeler ve çok daha tehlikeli talepler var. Ukrayna'nın anlamsızca Rusya'nın internetten kesilmesini ya da Rusya ve Çin'in devletlerin daha fazla kontrole sahip olduğu bir internet yönetişim yapısı talep etmesi fazlasıyla tehlikeli ve kesinlikle imkân verilmemesi gereken şeyler. Bunların hayata geçmesi tüm dünyada önü alınamaz bir içe kapanma ve sansürü beraberinde getirecektir.

Benzer şekilde devlet kontrolündeki medya kurumları üzerinden başlayan tartışma, neredeyse konuyla alakalı her gazetecinin birileri tarafından hedefe dönüştürülmesine doğru ilerliyor. Platformların abartılı önlemler alma yarışı bir yana, internette farklı politik ideolojileri benimseyen kişilerin gazeteci ve araştırmacıları hedef göstermek için fırsat kolluyor olması ya da amatör görsel manipülasyonları ile fırsat yaratıyor olması işini yapmaya çalışan herkesi riske atıyor. Savaşın getirdiği holiganlık, maalesef ilk olarak gazetecileri kendisine hedef seçiyor.

Evet yanlış bilgiyle mücadele edilmesi, insanların hayatını tehlikeye atabilecek türdeki bilgilerin yayılmasını engellemek için bazı denetim mekanizmaları kullanılması gerekiyor. Ama bu tartışmalar gazetecilerin susturulması ve hedefe dönüştürülmesi, insanların iletişim hakkının engellenmesi ve sansürün önündeki engellerin kaldırılması için kullanılıyorsa oturup düşünmemiz gereken ciddi sorunlar var demektir. 

Şu anda gazeteciliğe, sağlıklı ve doğru bilgiye herkesin —en çok da Rusya ve Ukrayna'da yaşayanların— ihtiyacı var. Bunu engellemeye çalışan, gazetecileri hedefe dönüştüren herkesin net bir şekilde karşısında durulması gerekiyor. Bu koşullar içerisinde mesleğini yapmaya çalışan, şartlarını sonuna kadar zorlayan ve hedef hâline getirilip susturulmaya çalışılan her gazeteci ve medya çalışanına da destek olmamız şart.