Teknoloji liderleri AI sonrası dünyaya nasıl hazırlanıyor?

Son dört yıldır yaşamın içine aktif bir biçimde entegre olan yapay zeka, dünyayı daha önce eşi benzeri görülmemiş bir hızda değiştiriyor. Teknolojiyle etkileşime geçme biçimimiz kadar iş yapma şeklimiz, paraya ilişkin algımız ve toplumsal düzen de dönüşüyor. Alana yön veren teknoloji liderleri, bu teknolojinin yaratacağı düzenin nasıl görüneceğine dair birbirinden farklı gelecek senaryoları tasvir ediyor.

Bazı liderler, yapay zekanın üreteceği devasa servetin toplumla yeniden paylaşılması gerektiğini savunurken bazıları, bunun yerine eğitime, bilime ve yeni becerilere yatırım yapmayı önceliklendiriyor. Ortak noktaları ise aynı: Hemen hemen tüm liderler, yapay zekanın yalnızca iş yapış biçimlerini değil; çalışmanın, gelirin ve hatta paranın anlamını değiştirecek kadar büyük bir dönüşüm başlatacağına inanıyor. 

Bu durum, son yıllarda birçok teknoloji CEO'sunun bağış stratejisini de değiştirdi. Geleneksel yardımseverlik anlayışının ötesine geçen bu liderler, kaynaklarını yalnızca bugünün sorunlarını çözmek için değil, yapay zeka sonrası dünyanın yaratacağı yeni düzeni şekillendirmek için de kullanmaya başladı. 

Yakın plan: Liderler, yapay zekanın doğuracağı sonuçların getireceği riskleri kontrol altına almak, problemleri hafifletmek ve faydalara erişimi genişletmek için yapılan çalışmalara dönem dönem destek oluyor. Teknoloji liderlerinin desteklediği yardımseverlik faaliyetleri, yapay zekanın ötesine uzanarak pandemi hazırlığı, iklim ve ekonomi gibi alanlara yayılırken gelecek vizyonlarına ilişkin de bir fikir sunuyor. 

• Öncü liderlerin birçoğunun, Warren Buffett, Bill Gates ve Melinda French Gates tarafından 2010’da başlatılan ve servetlerinin en az %50’sini yardım kuruluşlarına ve toplumsal sorunların çözümüne bağışlama sözü verdikleri Bağış Taahhüdü’ne katıldığı biliniyor. 

AI liderleri nasıl bir gelecek öngörüyor? 

Sektöre yön veren liderlerden özellikle altısının gelecek hazırlığı, yapay zeka sonrası dünyanın nasıl görüneceğine dair güçlü bir fikir sunuyor. 

1. OpenAI CEO’su Sam Altman

OpenAI’ın kurucu CEO’su Sam Altman’ın yardımseverlik çalışmaları, uzun yıllardır aynı soruya odaklanıyor: Yapay zeka ekonomiyi yeniden şekillendirdiğinde sıradan insanlara ne olacak? 

2015 yılında Y Combinator’ı yönetirken sonradan OpenResearch’e dönüşecek araştırma laboratuvarını kurmak için 10 milyon dolar bağış yapan Altman, bundan 10 yıl sonra eşi Oliver Mulherin ile birlikte Bağış Taahhüdü’ne katıldı. İkili, kişisel taahhüt mektuplarında insanlık için bolluk yaratmaya yardımcı olan teknolojileri destekleyeceklerini açıkladı. 

Dünyaca ünlü CEO, milyarlarca dolarlık servetinin önemli bir bölümünü OpenAI hisselerinden ziyade, girişimlere yaptığı yatırımlardan elde etti. Bu girişimlerin büyük bir kısmı, enerji kaynaklarını çeşitlendirmeyi, insan ömrünü uzatmayı ve refahı artırmayı amaçlayan füzyon enerjisi ve biyoteknoloji gibi inovasyon alanlarına odaklanıyordu. 

Bununla birlikte: Altman, yapay zeka verimliliği artırdıkça sermayenin emekten çok daha değerli hâle geleceğine inanıyor. CEO, bu nedenle yapay zekanın yarattığı servetin toplumla paylaşılması gerektiğini düşünüyor. Bu bağlamda Altman’ın, uzun yıllar boyunca evrensel temel gelir çalışmalarını finanse ettiği biliniyor. 

OpenResearch’ün koşulsuz nakit yardımı çalışması, Altman’ın bu doğrultuda desteklediği en dikkat çekici çalışmalar arasında yer alıyor. İlk sonuçları 2024’te açıklanan 60 milyon dolarlık deney, bugüne kadar evrensel temel gelir üzerine yapılan en kapsamlı çalışma olarak anılıyor. 

• Çalışma kapsamında OpenResearch, ABD’nin Teksas ve Illinois eyaletlerinde düşük gelirli 3000 katılımcıyı izledi. Katılımcıların üçte biri, ayda 1000 dolar alırken geri kalanında bu tutar 50 dolarla sınırlı tutuldu. Çalışmanın finansmanının sağlanmasına yardımcı olan Altman, projeye kişisel olarak 14 milyon dolar katkı sundu. 
• Araştırma, düzenli ödeme alan katılımcıların paranın büyük bölümünü temel ihtiyaçları için kullandığını ve iş ile barınma konusunda daha özgür kararlar alabildiğini ortaya koydu. Fakat yalnızca nakit desteğinin, kronik hastalıklar veya yüksek konut fiyatları gibi daha derin yapısal sorunları çözmeye yetmediği görüldü. 
• OpenResearch'e göre nakit desteği, insanların ihtiyaçlarını nasıl önceliklendireceklerine kendilerinin karar vermesini sağlayarak onlara daha fazla hareket alanı ve özgürlük sunuyordu. Ancak bu, daha köklü sorunları çözmek için gerekli araçlardan yalnızca biriydi. 

Çalışmanın ardından Altman’ın evrensel temel gelir fikrine ilgisi bir miktar azaldı. Nisan ayında The Atlantic’e verdiği demeçte Altman, yapay zekanın işgücü piyasasını değiştirmesi nedeniyle yalnızca sabit nakit dağıtımının yetersiz kalabileceğini savundu ve evrensel temel gelire eskisi kadar güçlü bir şekilde inanmadığını belirtti. CEO, bunun yerine “evrensel temel bilgi işlem gücü” fikrini ortaya attı.

• Altman, 2024’ün Mayıs ayında katıldığı bir podcast programında bu modeli "herkesin GPT-7'nin işlem gücünden pay aldığı" bir model olarak tarif etmişti. Altman'a göre insanlar, bu işlem gücünü isteklerine göre kendi projelerinde kullanabilecek, başkalarına satabilecek veya kanser araştırmaları gibi bilimsel çalışmalara bağışlayabilecekti. 

Özetle: CEO, son dönemlerde yalnızca nakit dağıtımının yeterli olmayacağını savunarak insanların yapay zeka altyapısından doğrudan pay alacağı modelleri desteklemeye başladı. 

• Daha önce Altman, büyük şirket hisseleri ve sermaye üzerinden vergi alınarak vatandaşlara pay dağıtılmasını da önermişti. 

2. Meta CEO’su Mark Zuckerberg

Meta’nın kurucu CEO’su Mark Zuckerberg, diğer teknoloji liderleri kadar gelir dağılımı tartışmalarına girmiyor. Zuckerberg’ün vizyonunda yapay zekanın herkes için kişisel bir araç hâline gelerek bireysel verimliliği artırdığı bir gelecek yer alıyor. CEO, yapay zekanın ekonomik faydasının daha çok insanların kendi işlerini kurması ve üretkenliğin artmasıyla geleceğine inanıyor. 

CZI: Zuckerberg, kendi gelecek vizyonu doğrultusunda 2015 yılında eşi Priscilla Chan ile birlikte Chan Zuckerberg Initiative’i (CZI) kurdu. İkili ayrıca, ellerindeki Meta hisselerinin %99’unu yardımseverlik faaliyetlerine bağışlama sözü verdi. CZI’ın kurulduğu dönem 45 milyar dolar değerinde olan bu hisseler, bugün 200 milyar doların üzerinde bir değere ulaştı. 

CZI, ilk etapta oldukça geniş bir yelpazeye odaklanarak eğitimden göçmenliğe kadar pek çok alandaki çalışmalara milyarlarca dolar yatırım yaptı. Fakat kuruluşundan 10 yıl sonra Zuckerberg ve eşi, CZI’ın odağını daraltarak Biohub ağı üzerinden hastalık araştırmaları ve yapay zeka destekli biyoteknoloji çalışmalarına kaydırdı. 

• Çocuk doktoru olan Priscilla Chan, yapay zeka yatırımlarını ağırlıklı olarak biyomedikal araştırmalara yönlendirdi. Chan'in tıbbi geçmişinin de etkisiyle kurulan Chan Zuckerberg Biohub, bugün ABD genelinde 150'den fazla bilim insanı ve araştırmacıyı biraraya getirerek hücre haritası oluşturma ve bağışıklık sisteminin dijital modelini geliştirme gibi tek bir laboratuvarın üstlenmekte zorlanacağı yapay zeka destekli projeler yürütüyor. 

Bununla birlikte: CZI, ileri görüntüleme teknolojileri için 600 milyon dolar, nadir bağışıklık sistemi rahatsızlıklarına sahip çocuklar için kişiselleştirilmiş CRISPR tedavilerini test etmek amacıyla ise 20 milyon dolar ayırdı. 2028'e kadar yapay zeka odaklı bilgi işlem kapasitesini 10 kat artırarak 10 bin çipe ulaşmayı planlayan kurum, 2035'e kadar ise temel bilim araştırmalarına en az 10 milyar dolar yatırım yapmayı hedefliyor. 

• Bu tutar, CZI'ın ilk 10 yılda yaptığı 4 milyar dolarlık yatırımın iki katından fazla. 

Özetle: Zuckerberg, CZI üzerinden milyarlarca doları eğitim, biyomedikal araştırmalar ve bilim altyapısına aktarıyor. Bu yaklaşım, doğrudan servet paylaşımından ziyade, insanların yeni ekonomiye uyum sağlama kapasitesini artırmaya odaklanıyor. 

3. NVIDIA CEO’su Jensen Huang  

NVIDIA CEO’su Jensen Huang ise yapay zekanın kitlesel işsizliğe neden olmaktan ziyade, işlerin dönüşümünü hızlandıracağını savunuyor. İnsanların işini yapay zekaya değil, yapay zeka kullanabilen insanlara kaybedeceğine inanan Huang, gelecekte değer yaratmanın yolunun yapay zeka kullanabilmekten geçeceğini, bu yüzden odaklanılması gereken sorunun gelir dağılımından önce beceri dönüşümü olduğunu söylüyor.

2007 yılında yaklaşık 12,6 milyon dolar değerindeki 370 bin NVIDIA hissesiyle aile vakfını kuran Huang ve eşi Lori Huang, tanıştıkları Oregon Eyalet Üniversitesi’ne vakıf aracılığıyla yüklü bağışlar yapıyor. 

Öte yandan: NVIDIA’nın hisselerinin son üç yılda yükselişe geçmesiyle birlikte vakıf da teknoloji alanındaki en büyük özel bağış kurumlarından biri hâline geldi. Vergi beyanlarına göre vakfın, 2024 yıl sonu itibarıyla 9,1 milyar dolar net varlığı bulunuyordu. 

• Vakıf, 2024 yılında 126 milyon dolar hibe dağıttığını açıkladı. Bu hibelerin 30,5 milyon doları Oregon Eyalet Üniversitesi'ne, 10,8 milyon doları kullanıcılara mesajlaşma yoluyla ücretsiz ruh sağlığı desteği sunan Crisis Text Line'a, 1,7 milyon doları ise ruh sağlığı hizmetlerini geliştirmeye odaklanan Mental Health Innovations'a gitti. 

• Ayrıca aynı yıl bağışçıların yönlendirdiği bir fon olan Schwab Charitable'a yaklaşık 82 milyon dolar bağışlandı. 

Son dönemlerde Huang ailesi, yapay zeka patlamasının merkezindeki kaynak olarak görülen bilgi işlem gücünü de bağışlamaya başladı. CoreWeave’den kapasite satın alan vakıf, bu kapasiteyi bilim ve yapay zeka araştırmalarını desteklemek için üniversitelere ve kâr amacı gütmeyen kuruluşlara bağışladı. Mayıs ortası itibarıyla bu bağışların değeri 108,3 milyon dolara ulaştı. 

Özetle: Huang, evrensel temel gelir ve servet dağılımından ziyade, eğitim programları, geliştirici ekosistemleri ve yapay zeka altyapısına yönelik yatırımlarla yeni ekonomiye katılımı desteklemeyi hedefliyor. 

4. Anthropic CEO’su Dario Amodei

Anthropic CEO’su Dario Amodei, yapay zekanın işgücü piyasasını bugüne kadarki teknolojik dönüşümlerden çok daha sert biçimde etkileyebileceğini düşünüyor. Yapay zekanın beyaz yakalı işleri hızla ortadan kaldırabileceğine ve birkaç yıl içinde özellikle giriş seviye beyaz yakalı işlerin önemli bir bölümünün otomasyona devredilebileceğine inanan Amodei, ekonomik büyüme hızlanırken işsizliğin de kalıcı olarak arttığı yeni bir dönemin kapısının aralanabileceğini düşünüyor. 

CEO ayrıca, insan emeğine yönelik talebin kalıcı biçimde düşmesi hâlinde mevcut ekonomik sistemin sürdürülemeyeceğini söylüyor.

Bu nedenle: Amodei, bugüne dek yapay zekanın yaratacağı servetin toplumla yeniden paylaşılmasına yönelik politikaları açıkça destekledi. CEO, Haziran ayında yayımladığı kapsamlı politika metninde yapay zeka şirketlerinden alınacak vergiler veya sermaye kazançlarına uygulanacak daha yüksek vergilerle finanse edilecek bir evrensel temel gelir modelinin gerekebileceğini savundu. 

Bunun yanında Amodei, işten çıkarmaları azaltacak vergi teşvikleri, ücret sigortası ve yapay zekanın istihdam üzerindeki etkisini gerçek zamanlı takip edecek kamu sistemleri kurulmasını önerdi.

Öte yandan: Anthropic de bu vizyonu yalnızca söylem düzeyinde bırakmadı. Şirket, yapay zekanın ekonomi ve istihdam üzerindeki etkilerini incelemek, toplumun bu dönüşüme hazırlanmasını sağlamak ve riskleri azaltmak için 200 milyon dolarlık bir araştırma fonu kurdu. “Economic Futures Research Fund” adlı bu fon; evrensel temel gelire yönelik pilot uygulamalar, işgücü piyasasındaki dönüşüme yönelik kamu politikaları ve yapay zekanın ekonomik etkilerini ölçen araştırmaları desteklemeyi amaçlıyor. 

Şirketin ayrıca, yapay zekanın faydalarını daha geniş kesimlere ulaştırmayı hedefleyen 150 milyon dolarlık bir burs programı da başlattığı biliniyor. 

Özetle: Amodei, yapay zekanın yaratacağı ekonomik büyümenin tek başına refahı garanti etmeyeceğini savunuyor. CEO’ya göre bu büyümeden doğan servetin nasıl paylaşılacağı, hayati bir önem taşıyor. Bu yüzden Amodei, odağını eğitim yatırımlarından ziyade, gelir güvencesi ve yeniden dağıtım mekanizmalarının bugünden tasarlanmasına yöneltiyor. 

5. SpaceXAI CEO’su Elon Musk 

Yakın zamanda marka adını SpaceXAI olarak değiştiren xAI’ın CEO’su Elon Musk, geleceği yapay zeka, robotik ve uzay kolonileri etrafında şekillenen bir medeniyet olarak görüyor. Beş yıl içinde yapay zekanın insan zekasını geride bırakacağına ve bunun ardından üretimin büyük ölçüde robotlar tarafından üstlenildiği ve kıtlığın yerini "bolluk çağına" bıraktığı yeni bir ekonomik düzenin doğacağına inanan Musk, bu senaryoda çalışmanın zorunluluk olmaktan çıkacağını, hatta paranın büyük ölçüde önemini yitirebileceğini öngörüyor. 

Buna rağmen CEO, yapay zekanın kontrolden çıkma ihtimalini hâlâ %10-20 olarak görüyor. Bu doğrultuda Musk, sektör öncülüğünde rakip yapay zeka şirketlerinin birbirlerinin modellerini denetlediği bir güvenlik mekanizması kurulmasını öneriyor. 

Öte yandan: Uzun vadede insanlığın sigortasının Dünya'ya bağımlı kalmayıp Mars'ta kendi kendini sürdürebilen bir medeniyet kurmak ve insanlığı gezegenlerarası hâle getirmek olduğuna inanan Musk, Musk Foundation üzerinden eğitim, bilim, çocuk hastaneleri ve karbon giderme teknolojilerine fon sağlıyor. CEO, 100 milyon dolarlık XPRIZE Carbon Removal ödülünü de finanse ediyor. 

• Musk’ın, 2012’de Bağış Taahhüdü’ne katıldığı da biliniyor. 

Fakat CEO, son dönemlerde klasik yardımseverlik anlayışını sorgulayan açıklamalar yapıyor. Asıl toplumsal faydanın çek yazarak değil; Tesla, SpaceX ve xAI gibi şirketlerle insanlığın geleceğine yön veren teknolojiler geliştirerek sağlanacağını savunan Musk, hızlı ve koşulsuz bağış modelini eleştiriyor.

Özetle: Musk'ın toplumsal etki anlayışı, yardımseverlik faaliyetlerinden çok, teknolojik ilerlemeye dayanıyor. Bağışlarının servetine oranla sınırlı kalması ve vakfındaki fonları yavaş dağıtması nedeniyle eleştirilen CEO, gerçek toplumsal faydanın bağışlardan değil; elektrikli otomobiller, yeniden kullanılabilir roketler, yapay zeka ve çok gezegenli yaşam gibi inovasyonlar geliştirmekten geçtiğini savunuyor. 

Bu yaklaşım, Musk’ı "Önce inovasyon, sonra yardımseverlik" anlayışının en popüler temsilcilerinden biri hâline getiriyor. 

Bağışlar gelecek vizyonunu yansıtıyor

Teknoloji liderlerinin yardımseverlik anlayışları birbirinden oldukça farklı olsa da tüm liderler, aynı varsayımdan yola çıkıyor: Yapay zeka, yalnızca yeni bir teknoloji değil; ekonomiyi, işgücü piyasasını ve toplumsal düzeni yeniden şekillendirecek bir atılım. Bu atılımın yaratacağı dönüşümün nasıl yönetilmesi gerektiği ise CEO’ların gelecek vizyonunu birbirinden ayırıyor. 

Buna paralel olarak teknoloji dünyasında yardımseverlik faaliyetleri de yeni hedeflere yönlendiriliyor. Bugün finanse edilen araştırma laboratuvarları, evrensel temel gelir deneyleri, biyoteknoloji projeleri ya da yapay zeka güvenliği çalışmaları, sosyal sorumluluk projesi olmanın ötesine geçerek teknoloji liderlerinin gelecek vizyonunu da yansıtıyor.