Teniste sendika girişimi: PTPA

2020 Amerika Açık’tan hemen önce, Vasek Pospisil’in Profesyonel Tenis Oyuncuları Birliği (PTPA)’nin kuruluşunu açıklarken paylaştığı maskeli-sosyal mesafeli fotoğrafı hatırlayanlar olacaktır. “Profesyonel teniste karar verme sürecinde şeffaflık ve adalet yaratmak” için yola çıkan PTPA, aradan geçen 2 buçuk yılın ardından hala zaman zaman görünürlük kazansa da, henüz söz sahibi anlamında yolu var. 

Yeni bir birlik fikri nereden geliyor? 

^{Vasek Pospisil}

Teniste “ödül parası”nı genelde turnuvayı kazanan oyuncular üzerinden okusak da, özellikle düşük sıralamalı oyuncular için turda sürdürülebilirlik sağlama açısından ilk turlarda, hatta elemelerdeki ödül miktarları önemli hale geliyor. Üst sıralamalardaki isimler turnuvalardan kazandıkları paranın yanı sıra katılım bedeli, sponsorluk gelirleri gibi ek gelirlere sahip. Bu da aradaki makası iyice açan bir durum yaratıyor. Pandemi döneminde turların bir süre durmasıyla bu durum yeniden gündemimize gelmişti. Pandemi öncesinde adımları atılan ancak kuruluşunu tam da pandemi koşullarının en baskın olduğu dönemde açıklayan PTPA’in öncelikli amaçlarından biri, başkan Novak Djokovic’in sözleriyle “saha içinde ve dışında geçim kaynaklarını ve fırsatlarını iyileştirmek”. Oluşumun kurucularından Vasek Pospisil, profesyonel teniste iş yapış şeklinin bir reforma ihtiyacı olduğunu savunuyor.  “PTPA'daki ekibimiz, erkek ve kadın tenisçilerin sağlık, güvenlik, refah ve ücretlerini etkileyen tüm alanlarda adil bir şekilde temsil edilmesini sağlamak için reformu savunmaya devam edecek". 

Mevcut oyuncu birlikleri 

Aslında tenis turlarını yöneten ATP ve WTA, birer oyuncu birliği. Profesyonel Tenisçiler Birliği (ATP), 1972 yılında kuruluyor. Teniste yasaklı madde testi programı başlatarak tenisi yasaklı madde testi yapan ilk profesyonel spor haline getirmek, Yugoslavya 1 numarası Nikola Pilić’in Wimbledon’da oynamasına izin verilmemesinin ardından 1973 Wimbledon’ın boykot etmek gibi eylemlerin ardından, 1990’da erkekler turunun yönetici kurumu haline geliyor. WTA’in kuruluşu ise “erkeklerin domine ettiği” bir sporda, 1970 Amerika Açık öncesinde kadınlarla erkeklerin ödül parası arasındaki farkın 12’ye 1 gibi bir uçuruma çıkmasıyla başlıyor. Orijinal 9 olarak bilinen, Billie Jean King’in öncülüğündeki oyuncular Julie Heldman, Valerie Ziegenfuss, Judy Dalton, Kristy Pigeon, Peaches Bartkowicz, Kerry Melville Reid, Nancy Richey ve Rosie Casals, Houston’da ilk turnuvalarını düzenliyorlar ve günümüzdeki kadınlar turunun ilk adımını atıyorlar. 1973’te Amerika Açık, kadın ve erkeklere eşit ödül parası veren ilk Grand Slam turnuvası oluyor. Şu anda ise tüm Grand Slam turnuvaları kadınlara ve erkeklere eşit para ödülü veriyor. WTA’in yakın dönemde oyuncu haklarıyla ilgili çıkışını ise Peng Shuai’nin kayıp olduğu iddialarında görmüştük. WTA Çin ve Hong Kong’daki turnuvalarını askıya almıştı.  

PTPA’e neden ihtiyaç var? 

^PTPA

Peki turların yönetici kurumları hali hazırda oyuncu birlikleri tarafından yönetiliyorken, yeni bir oluşuma neden ihtiyaç duyuluyor? Hem ATP hem de WTA’de oyuncuları temsilen birer Oyuncu Konseyi bulunuyor. Oyuncu konseyleri sıralamaları temsilen kotalı şekilde oluşturuluyor ancak bu temsiliyet ilk 100’deki oyuncuları kapsıyor. PTPA’in ana argümanlarından biri bu temsiliyeti artırmak. Şu anki durumda erkekler ve kadınlar turlarında teklerde ilk 350, çiftlerde ise ilk 150 oyuncuları PTPA’e üye olabiliyor. Kuruluşunun ilk yılında PTPA’in 500 üyeye ulaştığı açıklandı ancak bu 500 üyenin kimler olduğunu henüz göremiyoruz.  

PTPA yönetim kurulu ve temel ilkeler 

Geçen hafta Dubai’de PTPA’in misyonu hakkında açıklama yapan Novak Djokovic, “Tüm oyuncuların refahı için birlik olmak istiyoruz. Normalde seslerini pek duyuramayan oyuncuların seslerini temsil etmek istiyoruz” diyerek bu argümanı destekledi. 2023’ün başında açıklanan ilk PTPA yönetim kurulunda 7 ülkeden 4 erkek, 4 kadın oyuncu bulunuyor; Paula Badosa, Novak Djokovic, Hubert Hurkacz, John Isner, Ons Jabeur, Bethanie Mattek-Sands, Vasek Pospisil ve Saisai Zheng. Kurucu Yönetim Kurulu üyelerinin amacı “çeşitli bakış açıları ve kariyer deneyimleriyle bu önemli yeni liderlik organına katkıda bulunmak, organizasyonu inşa etmek ve PTPA'nın misyonunu ve iş gündemini ilerletmek için stratejik liderlik sağlamasına yardımcı olmak” olarak belirtildi. PTPA’in temel ilkelerinin de belirlendiği açıklamada, 5 temel ilke şu şekilde sıralanıyor: 

1. Kolektif eylemde bulunmak ve dünya çapındaki tenisçiler adına savunuculuk yapmak 
2. Oyuncuların tenis işinden ve katılım koşullarından adil pay almalarını sağlamak 
3. Tenis oyuncularının haklarını optimize etmek ve titizlikle korumak 
4. Tenisçinin refahını korumak ve oyuncuları kötüye kullanımdan korumak 
5. Dünya çapında tenisin en iyi vizyonunu ve yapısını savunmak ve buna katkıda bulunmak 

ATP-PTPA gerginliği 

^{Vasek Pospisil/Eurosport}

ATP ile PTPA arasındaki gerginliği en net gördüğümüz olaylardan biri, 2021 Miami Masters ilk tur maçında PTPA kurucularından Vasek Pospisil’in kortta geçirdiği sinir harbinin ardından, önceki gün oyuncular toplantısında ATP Başkanı Gaudenzi ile yaşadığı gerginliğin ortaya çıkmasıydı. Gaudenzi’nin diğer oyuncuların önünde Pospisil’e bağırdığı, “cahil”, “eğitimsiz” gibi ifadeler kullandığı iddia edilmişti. Aslında bu gerginlik PTPA’in Amerika Açık öncesi yaptığı ilk toplanmayla başlamış, ATP’nin başka organizasyonlarda yer alan oyuncuların Oyuncular Konseyi’nde yer alamayacağını açıklamasının ardından Djokovic ve Pospisil ATP Oyuncular Konseyi adaylıklarını geri çekmişlerdi. 2021 Avustralya Açık’ta bazı oyunculara daha ayrıcalıklı karantina koşulları sağlanması hakkında Novak Djokovic’in itirazı olmuştu.  

Oyuncuların tepkileri 

Oyuncular tarafından oyuncu haklarını koruyan yeni oluşum ihtiyaçları zaman zaman dillendirilse de, bu sesin sürekli bir şekilde çıktığını söylemek güç. Oyuncu tepkileri de yine Pospisil’in Miami’de yaşadıklarından sonra net bir şekilde ortaya çıkmıştı. Milos Raonic, Ivo Karlovic, John Isner, Rajeev Ram, Steve Johnson gibi isimler #playersvoice etiketi altında Vasek Pospisil'e destek mesajları atarak yeni bir oyuncular birliğine her zamankinden daha çok ihtiyaç olduğunu belirtmişlerdi. Pospisil’in vatandaşı Denis Shapovalov da ATP ile ilgili görüşlerini “Yeterince temsil edilmediğimizi düşünmüyorum ama daha iyi temsil edilebileceğimiz yollar var. Bize sadece tenis oynamamızı söylüyorlar ama bence bu doğru değil. Eğer bu işte ortaksak bizlerle böyle konuşmamalılar” sözleriyle belirtmişti.  

PTPA’in etkisi ne oldu? 

Son birkaç yılda yaşadıklarımıza bakıldığında, zaman oldukça hızlı geçiyor. PTPA’in kuruluş açıklamasının üstünden de 2 buçuk sene geçmiş. Bu 2 buçuk seneye baktığımızda, Novak Djokovic’in Amerika Açık’tan diskalifiye edilmesi, Avustralya Açık’taki adaletsiz karantina koşulları, Peng Shuai’nin kayıp olduğu iddiaları, aşı yaptırmayan oyunculara gelen turnuva yasakları, puanlama sisteminin pandemi koşulları nedeniyle yeniden düzenlenmesi, Djokovic’in Avustralya’dan sınır dışı edilmesi, Rusya ve Belarus vatandaşı oyuncuların turnuvalara alınmaması, ATP ve WTA’in Wimbledon’dan puan vermemesi gibi pek çok tartışmalı durum yaşandı. 

Bu durumların bir kısmında PTPA’den açıklamalar gelirken, oluşumun somut ya da gözdağı veren bir adımına henüz şahit olmadık. 2023’ün başında açıklanan temel ilkeler, bu tip konularda aksiyon alınmasını gerektiriyor. Kuruluş aşamasında tartışmaya neden olan kadın oyuncuların dahil edilmemesi konusu aşıldı. PTPA’in ilk Yönetim Kurulu’na bakınca ülke ve cinsiyet bazında bir temsiliyet olsa da, bashsedildiği gibi sıralamalar manasında bir temsiliyet görünmüyor. Oluşumun büyümesi açısından popüler isimlerin kurucu yönetim kurulunu oluşturması bu noktada anlaşılabilir, ancak kuruluş amaçlarına uygun olarak bu temsiliyetin artırılması gerekiyor.  PTPA’in öncelikli amacı; ATP ya da WTA’in kuruluşundaki gibi bir devrimden ziyade, bu kurumlara aslında birer oyuncu birliği olduklarını yeniden hatırlatmak olabilir, zira turun yöneticisi konumundaki bu iki kurum, bunu zaman zaman unutuyor gibi.