Çin'e karşı iş birliği: Daha iyi bir dünyayı yeniden inşa et

Oğuzhan Aydın

İllüstrasyon: Ayşe Ezgi Yıldız

ABD’nin eski Başkan Donald Trump döneminde stratejik ortaklarıyla arasının bozulması ve kendi içine dönmesi özellikle batı ülkelerinin Çin’in agresif siyasi ve ekonomik aktiviteleri üzerine ortak bir strateji geliştirmesini zorlaştırmıştı. Biden'ın göreve gelmesiyle birlikte bu durum değişmiş gibi görünüyor. Geçen hafta gerçekleşen G7 Zirvesi’nde, Çin’in Kuşak ve Yol Girişimi'ne alternatif olarak “Daha iyi bir dünyayı yeniden inşa et” anlamına gelen Build Back Better World (B3W) isimli bir altyapı girişimi tanıtıldı. G7 Zirvesi’nden birkaç gün sonra yapılan görüşmelerde ise AB ve ABD ortak bir ticaret ve teknoloji konseyi kurmaya hazırlandığını duyurdu.

Çin’in Kuşak ve Yol Girişimi

2013’te tanıtılan Çin’in Kuşak ve Yol Girişimi, Doğu Asya’dan Avrupa’ya uzanan bütünleşmiş bir altyapı ve ulaşım sistemini hedeflerken partner ülkeler için barışçıl bir diyalog ortamı oluşturmayı ve bu ülkelerin gelişimine katkıda bulunmayı vadediyordu. Fakat şu anda girişim kapsamında 100’den fazla ülkede devasa projeleri destekleyen Çin’in faaliyetleri; yolsuzluk ve israfa taban hazırladığı, doğayı tahrip ettiği, geri ödenemeyen borçlanmalara yol açtığı ve şeffaflıktan uzak olduğu için özellikle gelişmiş ekonomiler tarafından kuşkuyla karşılanıyor.

Çin, Kuşak ve Yol Girişimi sayesinde günden güne artan nüfuzuyla birlikte küresel ekonomik, teknolojik ve siyasi gücü kendi bünyesinde tekelleştirmek istiyor. Bu nedenle Çin'in politikaları, ABD ve müttefikleri tarafından paydaş ülkeleri iş birliğine mahkûm ederek küresel makroekonomik dengeleri bozabilecek bir tehdit olarak algılanıyor.

Kuşak ve Yol’a alternatif: B3W

Uzun zamandır Çin’in bu girişimine alternatif üretemeyen gelişmiş ekonomiler, geçtiğimiz hafta G7 zirvesinde B3W’ü gündeme getirdi. B3W, gelişmemiş ve gelişmekte olan ülkelere belirli temel ilkeler ışığında destek olmayı ve Çin’in küresel nüfuzunu azaltmayı hedefliyor. G7 Zirvesi’ndeki yetkililerin çoğu B3W kapsamında Çin’le iklim krizini önlemek iş birliği yapılmasının, küresel tedarik zincirleri konusunda yarışılmasının ve insan hakları üzerine tartışılmasının gerekliliğine inanıyor.

B3W, gelişmemiş ve gelişmekte olan ülkelerin 2035 yılına kadar ihtiyaç duyacağı 40 trilyon doları aşan altyapı ihtiyacının “değer odaklı, yüksek standartlara sahip, şeffaf” ortaklıklarla azaltılmasını hedefliyor. Girişim, G7 ülkelerinin iş birliğiyle iklim, sağlık ve sağlık güvenliği, dijitalleşme ve toplumsal cinsiyet eşitliği olmak üzere dört farklı ana alanda özel sermayeye erişimi kolaylaştıracak. B3W’nin yapılanması ve süreci ile ilgili detaylar henüz belli değil; ancak uzmanlar girişime ortak olacak ülkelerin kendi iç dinamikleri nedeniyle planları gerçekleştirememesinden endişe duyuyor.

Ortak ticaret ve teknoloji konseyi

ABD Başkanı Joe Biden G7 Zirvesi’nin hemen ardından gerçekleştirdiği AB ziyaretinde, Çin’le rekabet edebilmek için ABD ve AB arasında ortak bir ticaret ve teknoloji konseyi kurduklarını açıkladı. Konsey, Çin’in teknoloji alanındaki etkisini azaltmak için üç ana hedefe odaklanacak: demokratik değerler çerçevesinde yeni teknolojiler geliştirmek, gelişen teknolojinin ticareti için ortak standartlar belirlemek ve iki taraf arasında ar-ge odaklı iş birliği modelleri oluşturmak.

Trump döneminde zedelenen AB-ABD ilişkilerinin ilerleyen günlerde güçleneceğini işaret eden gelişme, aynı zamanda tarafların Çin’le ticaret ve teknoloji alanlarında rekabet konusunda kararlı olduğunun sinyalini veriyor. Bir Beyaz Saray yetkilisinin açıklamalarına göre konsey, Çin’in ekonomik istismarları ve teknolojiyi kontrol etme çabasıyla mücadele etmeyi amaçlıyor. ABD Ulusal Güvenlik Danışmanı Jake Sullivan ise 21’inci yüzyılda hiçbir otoriter devletin teknoloji ve ticaretin kurallarını belirleyemeyeceğini ifade ediyor.

Destekler ve fikir ayrılıkları

G7’nin içinde B3W girişimi ile ilgili ufak da olsa fikir ayrılıkları ve memnuniyetsizlikler var. Karşıt seslerin yükselmesinin arkasında ise B3W’nin hedeflerine erişmede ayrıntılı bir plan ortaya koymaması yatıyor.

• Almanya Şansölyesi Angela Merkel, G7 üyesi ülkelerin girişimin finansmanı için detayları paylaşmaya hazır olmadığını ifade ederken ilk altyapı projelerinin 2022’de gelişmekte olan ülkelerde faaliyete geçirilebileceğini söyledi.
• Birleşik Krallık Başbakanı Boris Johnson, ABD’nin B3W’yi açık bir şekilde Çin’le mücadele için önemli bir girişim olarak nitelendirmesinin aksine girişimin iklimle ilgili tarafına ağırlık vermek istiyor ve Çin’e karşıymış gibi bir imaj çizmek istemiyor.
• Londra’daki Çin elçiliği ise gelişmelerle ilgili yaptığı açıklamada bir grup ülkenin dünya adına kendi kendine kararlar aldığı zamanların geçtiğini belirtiyor.