Türkiye sinemasında yılın öne çıkanları: Kardeşler, anneler, babalar ve Hemme.

Bağımsız Türkiye sineması 2024’te verimli bir yıl geçirdi. Anne ve baba sorunları farklı yaşlardaki evlatların hikayelerinde büyük rol oynarken, kardeşler farklı sebeplerle biraraya geldi bu yıl Türkiye sinemasında. Adalet ya da adaletsizliklere, yakın tarihle yüzleşmelere, y-kuşağının arada kalmışlıklarına dair hikayeler izledik. Kendi adıma mevsimlerle birlikte favori yerli filmimin değiştiği, bir yandan sevdiğim filmlerin kazandığı uluslararası ödüllerin sevincini yaşarken bir yandan hâlâ sansür ve yasaklarla uğraşıyor olmanın ağırlığını hissettiğim bir yıl olduğunu söyleyebilirim. 

Yılın sonunda oturup tüm yılı gözden geçirmek gelenektir; birkaç başlıkta 2024’te Türkiye sinemasını özetlemek istedim.

^Faruk

Berlin’den Tokyo’ya festivaller:

Prestijli film festivallerinden Berlin’de Aslı Özge’nin Faruk, Venedik’te ise Murat Fıratoğlu’nun Hemme’nin Öldüğü Günlerden Biri ve Türker Süer’in Gecenin Kıyısı filmlerinin dünya prömiyerleri yapıldı. Faruk Berlin’de FIPRESCI ödülüne, Hemme’nin Öldüğü Günlerden Biri ise Venedik’in Ufuklar bölümünde Jüri Özel Ödülü’ne layık görüldü. 

Henüz Türkiye’de izleyiciyle buluşmayan filmlerden, Emine Yıldırım imzalı Gündüz Apollon, Gece Athena dünya prömiyerinin yapıldığı Tokyo Film Festivali’nde Asya’nın Geleceği bölümünde En İyi Film seçildi; Seyfettin Tokmak’ın Tavşan İmparatorluğu ilk kez Tallinn’de gösterildi. Tolga Karaçelik’in John Magaro, Britt Lower ve Steve Buscemi gibi oyuncularla İngilizce çektiği yeni filmi The Shallow Tale of a Writer Who Decided to Write About a Serial Killer ise dünya prömiyerini yaptığı Tribeca Film Festivali’nde İzleyici Ödülü kazandı.

Ayşe, Faruk, Rosinante, Suyun Üstü, Tereddüt Çizgisi, Tezgah ve Yurt filmleri de ABD’den Cezayir’e, İspanya’dan Mısır’a farklı ülkelerdeki film festivallerinden ödüllerle döndü. 

Türkiye’deki film festivallerinin ulusal yarışmalarında büyük ödüllere uzanan filmler ise şunlar oldu:

• 43. İstanbul Film Festivali: Yurt
• Engelsiz Filmler Festivali 2024:Yurt
• 31. Adana Altın Koza Film Festivali:Hemme’nin Öldüğü Günlerden Biri
• 61. Antalya Altın Portakal Film Festivali: Mukadderat
• 12. Boğaziçi Film Festivali: Mukadderat
• 35. Ankara Film Festivali: Hemme’nin Öldüğü Günlerden Biri

Selman Nacar imzalı Tereddüt Çizgisi Asya Pasifik Film Ödülleri’nde En İyi Senaryo ödülünü, Senem Tüzen, Adam Isenberg ve Noah Amir Arjomand’ın yönettiği belgesel film Eat Your Catfish ise 45. Haber ve Belgesel Emmy Ödülleri’nde En İyi Sosyal Temalı Belgesel ödülünü kazandı.

^{Bildiğin Gibi Değil}

Yılın öne çıkan yerli filmleri:

• Başlangıçlar (Yön: Ozan Yoleri) [Röportaj]
• Bildiğin Gibi Değil (Yön: Vuslat Saraçoğlu)
• Büyük Kuşatma (Yön: Sinan Kesova) [Röportaj]
• Dargeçit (Yön: Berke Baş)
• Faruk (Yön: Aslı Özge) [Röportaj]
• Gecenin Kıyısı (Yön: Türker Süer)
• Hemme’nin Öldüğü Günlerden Biri (Yön: Murat Fıratoğlu)
• Hiçbir Şey Yerinde Değil (Yön: Burak Çevik)
• Mukadderat (Yön: Nadim Güç)
• On Saniye (Yön: Ceylan Özgün Özçelik)
• Tereddüt Çizgisi (Yön: Selman Nacar) [Röportaj]
• Yurt (Yön: Nehir Tuna) [Röportaj]

^{Büyük Kuşatma}

Kamera arkası:

Yıl içinde izlediğimiz filmler hakkında konuşurken ya da yıl boyunca izlediklerimizi hatırlarken de yönetmenler ön planda oluyor. Heleki başarılı ilk filmler açısından bu denli zengin bir yılda... (Yukarıdaki listede filmleriyle yer alan yönetmenlerin yarısı, bu yıl ilk uzun metrajlı kurmaca filmlerine imza attı: Murat Fıratoğlu, Nadim Güç, Sinan Kesova, Türker Süer, Nehir Tuna ve Ozan Yoleri.) Hal böyleyken kamera arkasındaki başarılar ve yeni isimler görmezden gelinebiliyor. 2024’te işleriyle dikkatimi çeken bu dört ismi senin de not etmeni öneririm:

• Erim Gayretli (sanat yönetmeni); Hiçbir Şey Yerinde Değil
• Alara Hamamcıoğlu (yapımcı); Bars, Başlangıçlar ve Büyük Kuşatma
• Avi Medina (besteci); Başlangıçlar ve Yurt
• Zeynep Seçil (görüntü yönetmeni); On Saniye

^{2024 Türkiye gişesinin lideri Rafadan Tayfa 4: Hayrimatör}

Animasyonlar gişenin zirvesinde

Türkiye gişesi, 2023 yılında kötü bir yıl geçirmiş, yıllık toplam seyirci sayısı yaklaşık 5 milyonluk bir gerilemeyle 35 buçuk milyon civarında kalmıştı. Yılın bitimine iki hafta kala, yine toplam seyirci sayısı 35 buçuk milyonun biraz üzerinde. Yerinde sayan bir gişenin olumsuz algılanması normal. Öte yandan pandemi sonrası dönemde 2023 rakamlarına ilaç gibi gelen Barbenheimer mucizesinin ardından bu yıl ABD gişesinde de düşüşün yaşandığı düşünülürse yerinde sayan bir gişe Türkiye için iyi haber bile sayılabilir. Hatta 2 milyon ve 1 milyon barajını geçen film sayısının arttığı görülüyor.

^{son 10 yılda Türkiye gişe rakamlarındaki bazı değişimler}

Salonlara en çok seyirci çeken 10 filmden, 2022’de 3’ü, 2023’te 4’ü yerli yapımlarken, bu sayı bu yıl 5’e yükselmiş. Pandemi sonrası dönemde Türkiye gişesine animasyonların azımsanamayacak etkisi de devam ediyor; listenin ilk 10’undaki filmlerin 5’i animasyon filmlerden oluşurken, geçen yıl listenin zirvesindeki Rafadan Tayfa: Galaktik Tayfa (2023, İsmail Fidan - ~2.85 milyon seyirci) yerini halefi Rafadan Tayfa 4: Hayrimatör’e (2024, İsmail Fidan ~2.81 milyon seyirci) bırakmış. Ona ek olarak, 2 milyon seyirci barajını aşan 4 filmden 2’si daha yerli yapımlar: Lohusa (2024, Kıvanç Baruönü) ve Kolpaçino 4 4’lük (2024, Kamil Çetin). 

^{2024 yılında Türkiye’de en çok izlenen 10 film}

2024’de Türkiye’de en çok izlenen yabancı yapım da bir animasyon: Inside Out 2 (2024, Kelsey Mann). Inside Out 2’yu 1 milyon barajını geçen Deadpool & Wolverine (2024, Shawn Levy) ile Despicable Me 4 (2024, Chris Renaud ve Patrick Delage) izliyor.  ^{(Bu bölümde kullanılan veriler 19 Aralık 2024 tarihinde Box Office Türkiye’den alınmıştır.)}

Dijital platformlar da 2024’te yerli filmlere imza atmaya devam etti: Prime Video’nun 39 Derecede Aşk (2024, Tunç Şahin) ve Netflix’in Kül (2024, Erdem Tepegöz) filmleri yılın en çok konuşulan yerli dijital platform filmlerinden oldu.