Türkiye’de kripto para sektörü: Algı, kapanan borsalar ve düzenlemeler

Yaklaşık 6 bin kripto paranın yer aldığı kripto para piyasası, her geçen gün cazibesini arttırarak bireysel ve kurumsal yatırımcıların ilgisini çekmeye devam ediyor. CoinGecko’nun verilerine göre, geçtiğimiz hafta Bitcoin ve Ethereum fiyatlarındaki yükselişlerle kripto para piyasasının büyüklüğü 3 trilyon doları geçti. Kripto paraların cazibesini artırmasının başlıca sebebi olarak pandeminin küresel ekonomilerde enflasyonist eğilimi artırması ve yatırımcıların enflasyon baskısından kaçınmak için alternatif limanlar aramaları gösteriliyor. Fakat kripto paralara yönelik ilgiyi, tek bir sebebe bağlamamakta fayda var.

Pareto’ya açıklamalarda bulunan Türkiye merkezli kripto para borsası Paribu’nun CEO’su Yasin Oral, “Geleneksel finans piyasalarında insan hatasından ya da kötü niyetten kaynaklı sorunlar yaşanabiliyor; ancak blokzincir ekosistemi bu suistimale açık değil. Blokzincir teknolojisinin en popüler ürünü ise kripto paralar. Sağladığı merkeziyetsizlik ve şeffaflık, olası manipülasyonları ortadan kaldırıyor. Bu da maliyet, zaman ve emek kaybını minimuma indiriyor. Dahası verilerin güvenle muhafazasını sağlıyor,” diyor.

Türkiye’de ilgi ne düzeyde? 

2008 yılında Satoshi Nakamoto isimli anonim bir kişi veya grubun yarattığı Bitcoin’in piyasaya sürülmesiyle hayatımıza giren kripto paralar, aradan geçen 13 senede dünyanın hemen hemen her yerinde bir yatırım aracı olarak popülerliğini artırdı. Dünya Ekonomik Forumu’nun Şubat tarihli raporunda kripto para kullanımı konusunda dünyada dördüncü, Avrupa’da ise birinci olan Türkiye’nin farkı ise yatırım araçlarına ve teknolojiye duyulan ilgi oldu. Son tahminlere göre, Türkiye’de 4 milyona yakın kişi kripto para alım satımı yaparken kripto para piyasasının büyüklüğü, 1 milyar dolara yaklaştı. Paribu’nun Akademetre ile yaptığı “Kripto Para Bilinirlik ve Algı Araştırması 2021”e göre, Türkiye’de kripto parayla işlem yapanların sayısı son bir yılda 11 katına çıktı. Kripto para işlemlerinden memnuniyet oranı ise %74 oldu.

Tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de Bitcoin, en yüksek bilinirlik ve sahiplik oranına sahip olan kripto para birimi durumunda. Türkiye merkezli araştırma şirketi Twentify’ın Ekim 2018 tarihli “Türkiye’nin Sanal Cüzdanı” isimli raporu, Türkiye’de tüketicilerin %87’sinin Bitcoin’i duyduğunu; %19,8’inin daha önce Bitcoin alıp sattığını ve bunların %73’ünün hâlâ ellerinde Bitcoin bulunduğunu ortaya koyuyor. Bitcoin alan tüketicilerin %44,4’ü, yatırım amaçlı aldığını söylerken %31,7’si, satın aldıktan sonra en az 3 ay elinde tuttuğunu ifade ediyor. Twentify’ın yakın tarihli “Finansal Okuryazarlık ve Alışkanlıklar” raporunda ise “Bugün hesabına piyango, miras vs. yoluyla 100 bin TL gelse bu parayla öncelikle ne yapardın?" sorusuna katılımcıların %8’inin “Kripto para alırdım,” cevabını verdiği görülüyor.

Bitcoin’e yönelik ilginin arkasında birden fazla neden var. İlk olarak Bitcoin, her ne kadar riskli, volatilitesi yüksek ve spekülasyona açık bir dijital varlık olarak görülse de yatırımcılar, Bitcoin’in değerinin artacağını ve daha sık kullanılan bir yatırım aracı haline geleceğini düşünüyor. Genel iddiaların aksine Bitcoin’in bir balon olduğuna ve patlayacağına dair inanış, küresel çapta finansal teknoloji şirketleri başta olmak üzere birçok şirketin Bitcoin işlemlerine izin vermeye başlaması veya Bitcoin ile ödeme kabul etmesi nedeniyle giderek azalıyor. Paribu CEO’su Oral, Bitcoin’e yönelik kurumsal yatırımcı ilgisinin artmasının da bireysel güveni artırdığını ifade ediyor ve ekliyor “Bitcoin, kripto paralar arasında en popüleri olarak konumlansa da alternatif kripto paralara ilgi de gün geçtikçe artıyor. Burada önemli olan; varlığını sürdürebilecek nitelikte olan, doğru kurgulanmış, temel ve teknik özellikleri güçlü kripto paralara yönelmek.”

Düzenlemeler ve kapanan borsalar algıyı nasıl etkiliyor?

Türkiye’de kripto para piyasalarına yönelik ilginin artmasıyla düzenleyici kurumların sektöre yönelik çalışmaları da ivme kazanıyor. 2021, Türkiye açısından sektöre yönelik birçok düzenlemenin gündeme geldiği ve eyleme döküldüğü yıl oldu. Şüphesiz ki bu durumda, düzenleyici kurumlarla iş birliği içinde çalışan kripto para borsalarının seneler süren çabalarının yanı sıra sistemdeki boşluklardan yararlanarak gerekli şartları sağlamadan şirket kuran ve sonrasında birçok yatırımcıyı mağdur eden kripto para borsalarının da etkisi oldu.

Son bir senede Thodex, Vebitcoin ve Sistemcoin gibi birçok yerli kripto para borsasının kapanmasıyla çok sayıda yatırımcı ciddi kayıplar yaşadı. İşlem hacmi açısından Türkiye’nin en büyük kripto para borsalarından biri olan Thodex’in nisan ayında bir anda işlemlere kapanması ve kurucusu Faruk Fatih Özer’in ülkeden kaçması otoriteleri harekete geçirirken yatırımcıların da kripto para yatırımlarına karşı daha temkinli olmasına yol açtı. Paribu CEO’su Oral, “Malesef yaşanan olumsuzluklar sektör adına talihsiz gelişmeler. Fakat sektörde işini layıkıyla yapan platformlar da var. Bu platformları görmezden gelmemek gerektiğini düşünüyoruz,” diyor. Nitekim aradan geçen zamanda kripto para yatırımları yapan kişilerin sayısının artmaya devam etmesi de sektördeki “kara bulutların” çabuk dağıldığını gösteriyor.

Nasıl bir düzenleme gelecek?

Türkiye’de kripto para borsalarına yönelik regülasyonlar söz konusu olduğunda en aktif rolü, şimdilik TCMB üsteleniyor. Hazine ve Maliye Bakanlığı, MASAK, SPK ve BDDK gibi kurumlar ise biraz daha geri planda kalıyor. Bugüne kadar en ciddi adım, nisan ayında atıldı. TCMB, Resmî Gazete’de yayımlanan bir yönetmelikle kripto varlıkların 30 Nisan 2021’den itibaren ödemelerde doğrudan veya dolaylı olarak kullanılmasını yasakladı. Altını çizmekte fayda var: TCMB’nin yayımladığı düzenleme kripto para platformlarında yapılan alım satım işlemlerini yasaklamadı; ancak kripto paraların herhangi bir ürün veya hizmet alımında ödeme aracı olarak kullanılmasını engelledi. Normal şartlarda sektör temsilcilerinin beklentileri, ekim ayında kripto para platformlarına yönelik kapsamlı bir regülasyon gelmesi yönündeydi; ancak beklenen düzenleme henüz gerçekleşmedi.

Sektör temsilcileri düzenlemenin; vergilendirme, güvenlik, lisans ve teknik konuları kapsayan bir düzenleme olması ve sektörün gelişimine katkıda bulunmasını talep ediyor. Zira bugün Türkiye’de sayıları 50'lerden tek haneli sayılara kadar düşen yerli kripto para platformlarının çoğu, dünya standartlarını gözeterek “regülasyon varmışçasına” hareket ediyor. Paribu CEO’su Oral, “Kripto paralar özelinde, ekosistemin sağlıklı şekilde gelişmesi için kullanıcı ve platformların haklarının, sorumluluklarının yasalarla teminat altına alınmasını destekliyoruz. Bu konuda ilgili kurum ve kuruluşlarla iş birliği halindeyiz. Yakın dönemde yaşanacak regülasyon süreçlerinde aktif rol alma gayretindeyiz,” diyor.